Nowe zasady korzystania z butelkomatów. Pierwsze urządzenia już działają

Jedną z największych niedogodności związanych z korzystaniem z części obecnych butelkomatów jest sposób odzyskiwania pieniędzy. Klient oddaje opakowania, automat drukuje kupon, a następnie trzeba zrealizować go w sklepie. W zależności od zasad obowiązujących w danej sieci bon można wykorzystać przy zakupach albo wymienić na gotówkę w kasie.

Ten dodatkowy etap ma stopniowo znikać. Kaucja.pl instaluje automaty umożliwiające przekazywanie zwracanej kwoty bezpośrednio na kartę płatniczą. Urządzenia powstają m.in. na terenach spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych. Firma poinformowała PAP, że w Warszawie i okolicach zamierza uruchomić ponad 500 takich maszyn.

Mechanizm oznacza istotną zmianę z punktu widzenia konsumenta. Zamiast odebrania papierowego kuponu i późniejszego zgłaszania się z nim do kasy rozliczenie może zostać przeprowadzone elektronicznie. Jest to szczególnie istotne w przypadku automatów stojących poza sklepami, gdzie tradycyjna realizacja bonu byłaby po prostu niemożliwa.

Nowe butelkomaty najpierw w Warszawie, później w dużych miastach

Rozbudowa sieci ma odbywać się etapami. Dariusz Dworzecki z Kaucja.pl przekazał, że obecnie instalowanych jest około 15 nowych urządzeń tygodniowo. Po uruchomieniu około 120 aktywnych automatów w Warszawie projekt ma zostać rozszerzony na kolejne duże miasta.

Na liście wskazywanej przez operatora znajdują się Łódź, Poznań, Wrocław, Kraków oraz region Śląska. W perspektywie trzech–czterech lat w całym kraju ma działać około 4 tys. automatów tego typu. Oznaczałoby to stworzenie dużej, niezależnej od pojedynczych sieci handlowych infrastruktury zwrotu opakowań.

Zmienia się przy tym sama lokalizacja urządzeń. Butelkomaty nie muszą być już traktowane wyłącznie jako element wyposażenia supermarketu. Automaty mogą pojawiać się na osiedlach, przy obiektach użyteczności publicznej oraz w miejscach o dużym natężeniu ruchu. Takie rozwiązanie skraca drogę między miejscem zamieszkania a punktem zwrotu opakowań i pozwala korzystać z systemu bez konieczności robienia zakupów.

Kaucja.pl jest podmiotem reprezentującym producentów napojów. Wśród firm tworzących operatora znajdują się m.in. Coca-Cola HBC Polska, Colian, Grupa Maspex, Nałęczów Zdrój, Nestlé Polska, Oshee Polska, PepsiCo Polska, Red Bull, Van Pur, Zbyszko Company oraz Żywiec Zdrój.

Kaucja na kartę płatniczą już działa w Polsce

Elektroniczne rozliczanie zwrotów nie jest wyłącznie projektem na przyszłość. Podobne rozwiązanie rozwija PolKa – Polska Kaucja. Operator uruchamia urządzenia umożliwiające zwrot środków bezpośrednio na kartę płatniczą. Takie automaty pojawiają się m.in. na osiedlach mieszkaniowych.

Zasada jest prosta: po zakończeniu zwrotu użytkownik może przyłożyć kartę do terminala, a należna kwota jest rozliczana elektronicznie. Eliminuje to konieczność drukowania kuponu, jego przechowywania oraz realizowania w sklepie. PolKa rozwija jednocześnie sieć urządzeń poza tradycyjnym handlem, m.in. na osiedlach oraz w miejscach popularnych turystycznie.

Inny model od maja 2026 r. stosuje Biedronka. Klienci mogą zapisywać wartość odzyskanej kaucji w e-Portfelu dostępnym w aplikacji Moja Biedronka. Przed zakończeniem zwrotu opakowań trzeba zeskanować kod z aplikacji. Zgromadzone środki można później przeznaczyć na kolejne zakupy. Nie jest to jednak wypłata pieniędzy na kartę ani konto bankowe. Środków znajdujących się w e-Portfelu nie można wypłacić w gotówce.

System kaucyjny: 2,3 mld zwróconych butelek i puszek

Rozwijanie automatów nie jest przypadkowe. Dane pokazują, że właśnie ta forma zwracania opakowań zdecydowanie dominuje wśród konsumentów.

Według danych Ministerstwa Klimatu i Środowiska do końca czerwca 2026 r. w systemie zebrano około 2,3 mld opakowań. Sam czerwiec przyniósł rekordowe 700 mln zwrotów. W całym kraju działało wtedy około 64 tys. punktów zwrotu, w tym 14 tys. lokalizacji wyposażonych w automaty kaucyjne. Aż 87 proc. wszystkich opakowań trafiło do systemu właśnie za pośrednictwem automatów.

Skala wzrostu jest duża. Pod koniec marca liczba zwróconych opakowań wynosiła około 520 mln, po kwietniu przekroczyła 1 mld, a po maju wzrosła do około 1,6 mld. Równolegle rosła liczba miejsc, w których można odzyskać kaucję. Pod koniec kwietnia funkcjonowało około 57 tys. punktów zwrotu, w tym 12,5 tys. lokalizacji z automatami.

System kaucyjny obejmuje trzy rodzaje opakowań

Polski system kaucyjny działa od 1 października 2025 r. Obecnie obejmuje jednorazowe butelki plastikowe o pojemności do 3 litrów, metalowe puszki do 1 litra oraz szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra. W przypadku butelek PET i puszek kaucja wynosi 50 gr, natomiast za objętą systemem butelkę szklaną wielokrotnego użytku można odzyskać 1 zł.

Do odzyskania pieniędzy nie jest potrzebny paragon potwierdzający zakup. Opakowanie musi jednak należeć do systemu i być oznaczone znakiem kaucji. W przypadku butelek i puszek znaczenie ma również zachowanie kształtu i czytelności oznaczeń, ponieważ automat musi być w stanie poprawnie rozpoznać opakowanie.

Obowiązek prowadzenia zbiórki mają sklepy o powierzchni sprzedaży przekraczającej 200 mkw. Do systemu dobrowolnie przystępują jednak także mniejsze placówki. Według danych podawanych w lipcu przez resort klimatu 34 tys. punktów zwrotu znajdowało się w małych jednostkach handlowych.

Małpki poza systemem kaucyjnym, ale resort analizuje zmianę

Obecne przepisy nie obejmują jednorazowych opakowań szklanych, a więc również popularnych małych butelek po alkoholu, potocznie nazywanych małpkami. Nie należy ich mylić ze szklanymi butelkami wielokrotnego użytku do 1,5 litra, które od 2026 r. znajdują się w systemie.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska potwierdzało jednak w 2026 r., że analizowane jest rozszerzenie systemu o szkło jednorazowe, w tym małe butelki po napojach alkoholowych. Na obecnym etapie nie oznacza to jeszcze, że konsument może oddać małpkę do dowolnego butelkomatu i odzyskać kaucję. Wprowadzenie takiej zmiany wymaga nowych regulacji i dostosowania infrastruktury zbiórki.

Jednocześnie nie przesądzono włączenia do polskiego systemu kartonów po mleku i sokach. Resort klimatu wskazywał wcześniej na problemy higieniczne związane z opakowaniami po produktach mlecznych oraz zapowiadał rozmowy dotyczące sposobu implementacji przepisów unijnych.

Butelkomaty poza sklepami jako kolejny etap systemu kaucyjnego

Rozwój urządzeń ze zwrotem kaucji na kartę oznacza, że infrastruktura systemu kaucyjnego może stopniowo uniezależniać się od kas sklepowych. Z punktu widzenia operatorów ma to znaczenie również logistyczne: automaty pozwalają automatycznie identyfikować, liczyć, sortować i przygotowywać opakowania do dalszego transportu.

Dla konsumentów najważniejsza będzie jednak dostępność. Jeżeli zapowiedziane inwestycje zostaną zrealizowane, zwrot butelek i puszek będzie możliwy w coraz większej liczbie lokalizacji niezwiązanych bezpośrednio z handlem. W przypadku urządzeń z terminalem płatniczym dodatkowo zniknie etap realizowania wydrukowanego bonu przy kasie.

Źródła:

• PAP – informacje przekazane przez Kaucja.pl dotyczące automatów umożliwiających zwrot kaucji na kartę, planu ponad 500 urządzeń w Warszawie i okolicach, tempa instalacji oraz ekspansji do kolejnych miast.
• Ministerstwo Klimatu i Środowiska – zasady działania systemu kaucyjnego oraz dane dotyczące liczby zwróconych opakowań i punktów zbiórki.
• Ministerstwo Klimatu i Środowiska – dane dotyczące ponad 1 mld opakowań i 57 tys. punktów zwrotu na koniec kwietnia 2026 r.
• Polsat News – dane Ministerstwa Klimatu i Środowiska za czerwiec 2026 r.: 2,3 mld opakowań, 64 tys. punktów zwrotu, 14 tys. automatów i 87 proc. opakowań zwróconych maszynowo.
• Kaucja.pl – informacje o operatorze, producentach tworzących spółkę i zasadach systemu kaucyjnego.
• PolKa – Polska Kaucja oraz informacje dotyczące urządzeń ze zwrotem kaucji na kartę płatniczą.
• GazetaPrawna.pl, Zielona Interia – zasady działania e-Portfela w aplikacji Moja Biedronka od maja 2026 r.
• Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz materiały dotyczące planowanego rozszerzenia systemu o jednorazowe opakowania szklane, w tym tzw. małpki.