kaucja

Trzymiesięczny okres przejściowy pokazał, że ustawowy mechanizm zwrotu opakowań wystartował na bardzo małą skalę. Od października do listopada 2025 r. wypłacono kaucję za 500 tys. opakowań. Tymczasem w obrocie mamy nawet 13–14 miliardów butelek rocznie.

Część sieci sklepów zdecydowała, że w pierwszym okresie działania systemu kaucyjnego będzie przyjmować opakowania bez kaucji, wydając voucher z wartością, która obniża rachunek podczas zakupów lub oferując punkty lojalnościowe, mówi dr. Kamil Bomber, menedżer ds. wdrożeń z „PolKa” Operator Systemu Kaucyjnego Not For Profit S.A.

Od października 2025 r. w Polsce zaczął obowiązywać system kaucyjny. Wydaje się, że jego wprowadzenie to jedna z najbardziej znaczących reform w obszarze gospodarki odpadami ostatnich lat. Nowe przepisy mają nie tylko przyczynić się do zwiększenia poziomu recyklingu i ograniczenia zaśmiecania środowiska, lecz także wymusić na przedsiębiorcach zmianę sposobu funkcjonowania w całym łańcuchu dostaw.

Restauratorzy nie są pewni, kiedy i czy w ogóle muszą doliczać kaucję do ceny sprzedawanego napoju. Wątpliwości wzbudza również sposób mierzenia powierzchni sklepu, od której zależy obowiązek przyjmowania zużytych opakowań.

System kaucyjny na butelki i puszki wzbudza wiele dyskusji. Niemniej pojawia się praktyczne pytanie: co powinni zrobić ci, którzy nie mogą bądź nie chcą gromadzić i oddawać opakowań? Czy istnieje możliwość wrzucania ich do tradycyjnych kontenerów do segregacji – czyli szkła do pojemników na szkło, zaś plastiku i puszek do pojemników na tworzywa sztuczne? Mimo intensywnych działań edukacyjnych, odpowiedź na to pytanie wcale nie jest jednoznaczna. Tymczasem opakowania objęte systemem kaucyjnego zwrotu stopniowo pojawiają się na półkach sklepowych.

Obecna na terenie całej Polski sieć sklepów osiedlowych Żabka również przystąpiła do systemu kaucyjnego. Podobnie jak wielkie sieci typu Lidl, Aldi czy Kaufland, Żabka również ustawiła w swoich sklepach automaty na butelki. Klienci za oddanie butelek sieci mogą liczyć na szczególnie dobrą ofertę.

Dlaczego mimo oficjalnego startu 1 października wciąż nie widzimy w sklepach butelek i puszek objętych systemem kaucyjnym? Czy państwo po raz kolejny spóźniło się z przygotowaniami do reformy, która miała być jednym z filarów gospodarki obiegu zamkniętego?

Posłowie alarmują, że samorządy nie wiedzą w jaki sposób opakowania zbierane w ramach systemu kaucyjnego będą zaliczane do gminnych poziomów odzysku i recyklingu. Ministerstwo Klimatu i Środowiska uspokaja, że opakowania "będą zwiększać poziomy selektywnego zbierania, a w kolejnym kroku również recyklingu".

Choć aż kilkanaście miesięcy trwały przygotowania do uruchomienia systemu 1 października, już dziś wiemy, że mamy do czynienia z wadliwą regulacją. Na bałagan narzekają producenci napojów, sklepy, operatorzy systemów, a także konsumenci, którzy nie wiedzą, jak prawidłowo oddawać butelki i puszki. Jest tak, bo przepisy są pełne sprzeczności i niejasnych definicji.

Konsekwencje podatkowe różnią się w zależności od roli, jaką dany podmiot pełni w systemie kaucyjnym. Muszą ich być jednak świadomi zarówno wprowadzający produkty w opakowaniach oraz jego operatorzy, jak i sklepy detaliczne.

Zamieszanie dotyczące startu systemu kaucyjnego w znacznej mierze wynika z tego, że wyobrażenia na jego temat rozmijają się z realiami. W praktyce na rynku trudno dziś znaleźć butelki czy puszki, które zawierają specjalne logo systemu kaucyjnego, a tylko za nie można otrzymać zwrot pieniędzy.

System obejmie butelki szklane, ale tylko wielokrotnego użytku. Według producentów, konieczność współpracy z pośrednikiem podniesie koszty. Dotychczasowe systemy zwrotne producentów piwa czy wody butelkowanej mogą działać tylko do końca roku.

1 października 2025 r. system kaucyjny zostanie uruchomiony, ale tylko w teorii. Producenci, operatorzy i handlowcy prognozują, że zwrotne butelki i puszki pojawią się na sklepowych półkach najwcześniej późną jesienią.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska przyznaje, że 1 października na półkach sklepowych może jeszcze nie być butelek i puszek ze znakiem kaucji. Wiceministra przekonuje jednak, że to normalne.

Zwrot kaucji powinien odbywać się przede wszystkim w gotówce lub na kartę płatniczą. Ministerstwo przyznaje jednak, że możliwe jest także wydanie bonów wymienialnych na pieniądze. Takie rozwiązanie jest zgodne z przepisami.

Od 1 października 2025 r. wchodzą w życie poważne zmiany dotyczące sprzedaży napojów . Nowe przepisy o systemie kaucyjnym, które miały być proste i ekologiczne, okazują się w praktyce ogromnym wyzwaniem dla części sieci handlowych.

Sygnały od przedsiębiorców wskazują, że przepisy wprowadzające kaucje za puszki i butelki są nieprecyzyjne, brak też wielu procedur, przez co duża część przedsiębiorców może nie być gotowa do uczestnictwa w systemie. To takich wniosków doszła Agnieszka Majewska, rzecznik małych i średnich przedsiębiorców, w apelu skierowanym do premiera Donalda Tuska oraz minister klimatu i środowiska.