Banki korygują stare kredyty. W grę wchodzą tysiące złotych

Spór o sankcję kredytu darmowego przestał być tematem ograniczonym do kancelarii wyspecjalizowanych w sporach z bankami. W 2026 r. stał się jednym z najważniejszych problemów rynku kredytów konsumenckich. Z jednej strony rośnie liczba klientów sprawdzających swoje umowy, z drugiej banki próbują ograniczyć ryzyko procesowe i w części przypadków proponują korekty rozliczeń jeszcze przed skierowaniem sprawy do sądu.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba posiadająca kredyt konsumencki może liczyć na zwrot pieniędzy. Każda umowa wymaga osobnej oceny, a zastosowanie sankcji kredytu darmowego zależy od rodzaju naruszenia, treści dokumentów i terminów wynikających z ustawy o kredycie konsumenckim.

Banki zmieniają rozliczenia kredytów konsumenckich

Na rynku pojawiła się praktyka dobrowolnego zwracania części odsetek naliczonych od kosztów kredytu, takich jak prowizje czy składki ubezpieczeniowe. Bank może również zmienić harmonogram spłaty, jeśli uzna, że sposób wcześniejszego rozliczenia określonych kosztów powinien zostać skorygowany.

Takie rozwiązanie może pozwolić instytucji ograniczyć ryzyko procesu i związanych z nim wydatków. Dla klienta oznacza natomiast możliwość odzyskania części pieniędzy bez wieloletniego postępowania sądowego.

Nie należy jednak utożsamiać takiego zwrotu z uznaniem pełnej sankcji kredytu darmowego. Bank może zgodzić się na zwrot odsetek naliczonych od prowizji, a jednocześnie podtrzymać stanowisko, że sama umowa nie daje podstaw do pozbawienia go wszystkich odsetek i pozostałych kosztów.

To rozróżnienie ma ogromne znaczenie dla wysokości potencjalnego roszczenia. Przy zastosowaniu pełnej sankcji kredytu darmowego skutki finansowe mogą być wielokrotnie większe niż w przypadku zwrotu wyłącznie odsetek od skredytowanych kosztów.

Wyrok TSUE dotyczący odsetek od prowizji i ubezpieczenia

Jednym z najważniejszych wydarzeń dla kredytobiorców był wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 Bank Polska Kasa Opieki.

Spór dotyczył sposobu traktowania kosztów dodatkowych finansowanych z kredytu. Problem sprowadzał się do tego, czy bank może naliczać oprocentowanie również od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów związanych z zawarciem umowy.

TSUE rozróżnił całkowitą kwotę kredytu od całkowitego kosztu kredytu. Koszty takie jak ubezpieczenie nie mogą być traktowane w taki sam sposób jak środki rzeczywiście przekazane konsumentowi do swobodnej dyspozycji.

Wyrok ma znaczenie dla umów, w których kredytodawcy doliczali prowizję, składkę ubezpieczeniową lub inne koszty do finansowanej kwoty, a następnie pobierali od tej powiększonej wartości odsetki.

Sankcja kredytu darmowego po wyroku Sądu Najwyższego

Kolejny ważny etap nastąpił 8 lipca 2026 r., gdy sprawą kredytu konsumenckiego zajął się Sąd Najwyższy.

Postępowanie dotyczyło kredytu konsolidacyjnego, w którym klientowi udostępniono 158 747 zł, natomiast oprocentowanie naliczano od kwoty 185 669,01 zł. Różnica w wysokości 26 922,01 zł odpowiadała prowizji doliczonej do kredytu.

Sąd Najwyższy uchylił wcześniejszy wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Jednocześnie przedstawił wykładnię istotną dla innych sporów dotyczących sankcji kredytu darmowego.

Z orzeczenia wynika, że do zastosowania SKD może wystarczyć stwierdzenie jednego naruszenia należącego do katalogu wskazanego w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim.

Sąd Najwyższy podtrzymał również rozdzielenie całkowitej kwoty kredytu od kosztów związanych z jego udzieleniem. Prowizja pozostaje kosztem kredytu także wtedy, gdy klient nie zapłacił jej z własnych środków, lecz została sfinansowana razem z kredytem.

Kto może skorzystać z sankcji kredytu darmowego?

Sankcja kredytu darmowego została określona w ustawie o kredycie konsumenckim. Co do zasady dotyczy umów zawieranych przez konsumentów, czyli osoby zaciągające zobowiązanie na cele niezwiązane bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową.

Obecnie regulacja obejmuje zasadniczo kredyty do wysokości 255 550 zł albo równowartości tej sumy w innej walucie.

Samo posiadanie kredytu nie wystarcza jednak do zastosowania sankcji. W umowie musi wystąpić naruszenie jednego z obowiązków wskazanych w ustawie.

Analiza może obejmować m.in. prawidłowość wyliczenia RRSO, sposób określenia całkowitej kwoty kredytu, zasady naliczania odsetek, informacje dotyczące wcześniejszej spłaty, wysokość i sposób pobierania opłat oraz zasady zmiany oprocentowania.

Kredytowana prowizja pod szczególną kontrolą

Po tegorocznych orzeczeniach szczególnie istotne stały się umowy przewidujące finansowanie prowizji lub innych kosztów dodatkowych.

Jeżeli przykładowo klient otrzymał do dyspozycji 80 tys. zł, a bank doliczył do zobowiązania 10 tys. zł prowizji i następnie naliczał oprocentowanie od 90 tys. zł, konieczne może być sprawdzenie zgodności takiego mechanizmu z przepisami o kredycie konsumenckim.

Podobny problem może dotyczyć kosztów ubezpieczenia oraz innych usług dodatkowych związanych z kredytem.

Nie oznacza to jednak, że występowanie kredytowanej prowizji automatycznie przesądza o zastosowaniu SKD. Znaczenie mają konstrukcja umowy, sposób przedstawienia klientowi kosztów oraz zakres konkretnego naruszenia.

Tysiące pozwów przeciwko bankom

Skala sporów systematycznie rośnie. Według danych sektora bankowego liczba toczących się postępowań związanych z sankcją kredytu darmowego liczona jest już w dziesiątkach tysięcy.

Na koniec marca 2026 r. liczba pozwów dotyczących SKD sięgała około 27,2 tys., a ponad 23 tys. postępowań pozostawało niezakończonych. Liczba reklamacji przekraczała natomiast 100 tys.

Dane z raportów półrocznych banków pokazują, że problem ma już wymiar finansowy, który instytucje muszą uwzględniać w ocenie ryzyka prawnego.

BNP Paribas Bank Polska informował, że na koniec czerwca 2026 r. przeciwko bankowi toczyło się ponad 2 tys. spraw dotyczących sankcji kredytu darmowego. Łączna wartość przedmiotu sporu przekraczała 52 mln zł.

Jednocześnie bank przekazał, że po wyroku TSUE zmienił podejście do nowych produktów i nie stosuje w nich rozwiązania polegającego na kredytowaniu kosztów pozaodsetkowych.

Zwrot pieniędzy z banku nie zawsze oznacza pełną wygraną klienta

Klient, który otrzymuje propozycję ugody lub częściowego zwrotu pieniędzy, powinien dokładnie sprawdzić jej warunki.

Bank może zaproponować zwrot kilku tysięcy złotych w zamian za definitywne zakończenie sporu. Tymczasem potencjalne roszczenie wynikające z zastosowania pełnej sankcji kredytu darmowego może być znacznie wyższe.

Istotne jest zwłaszcza to, czy podpisanie porozumienia oznacza zrzeczenie się dalszych roszczeń wynikających z tej samej umowy.

Przyjęcie pieniędzy nie jest więc wyłącznie kwestią wysokości zaproponowanego zwrotu. Konsument powinien również ustalić, jakie prawa utraci po podpisaniu ugody.

Jak sprawdzić umowę kredytu konsumenckiego?

Pierwszym krokiem jest przeanalizowanie całej dokumentacji związanej z kredytem, a nie wyłącznie harmonogramu spłaty.

Szczególnego sprawdzenia wymagają informacje o RRSO, całkowitym koszcie kredytu, prowizjach, ubezpieczeniach, stopie oprocentowania oraz kwocie, od której faktycznie naliczane są odsetki.

Należy również zwrócić uwagę na postanowienia dotyczące wcześniejszej spłaty, odstąpienia od umowy i zmian oprocentowania.

Jeżeli konsument uzna, że doszło do naruszenia przepisów, może złożyć bankowi oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Nie istnieje jeden urzędowy formularz takiego dokumentu.

Oświadczenie powinno wskazywać konkretną umowę, naruszenia oraz żądanie odpowiedniego rozliczenia zobowiązania.

Termin na skorzystanie z sankcji kredytu darmowego

Prawo do SKD nie jest bezterminowe. Zgodnie z ustawą uprawnienie wygasa po roku od dnia wykonania umowy.

W praktyce określenie momentu wykonania umowy bywa jednym z elementów sporów prawnych, szczególnie gdy kredyt został wcześniej spłacony lub bank i klient inaczej interpretują skutki określonych rozliczeń.

Osoby, które spłaciły kredyt niedawno i podejrzewają, że umowa zawierała nieprawidłowości, nie powinny więc odkładać jej analizy na wiele miesięcy.

Banki ostrzegają przed wzrostem kosztów nowych kredytów

Sektor bankowy zwraca uwagę, że rozszerzanie zakresu stosowania sankcji kredytu darmowego zwiększa ryzyko prawne związane z udzielaniem kredytów.

Związek Banków Polskich argumentuje, że sankcja w skrajnej postaci może być niewspółmierna do charakteru niektórych błędów i powodować wzrost kosztów działalności kredytodawców.

Według przedstawicieli sektora konsekwencją może być zaostrzenie polityki kredytowej albo uwzględnianie większego ryzyka prawnego w cenach nowych kredytów.

Dyskusja ta ma bezpośrednie znaczenie dla przyszłości rynku, ponieważ jednocześnie trwają prace nad nową ustawą o kredycie konsumenckim.

Nowa ustawa o kredycie konsumenckim i przyszłość SKD

Projekt nowych regulacji przygotowywany w związku z wdrażaniem przepisów unijnych może zmienić część zasad dotyczących rynku kredytowego.

Jednym z najbardziej spornych elementów pozostaje zakres sankcji kredytu darmowego oraz określenie, jakie naruszenia powinny prowadzić do tak poważnych konsekwencji dla kredytodawcy.

Banki oczekują większego zróżnicowania sankcji zależnie od charakteru uchybienia. Organizacje konsumenckie i pełnomocnicy kredytobiorców wskazują natomiast, że skuteczny mechanizm odpowiedzialności jest konieczny, aby przepisy dotyczące obowiązków informacyjnych nie miały wyłącznie deklaratywnego charakteru.

Do czasu ewentualnej zmiany prawa rozstrzygające pozostają obecne przepisy, treść konkretnej umowy oraz orzecznictwo sądów krajowych i TSUE.

ŹRÓDŁA:

• Strefa Biznesu

• Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 Bank Polska Kasa Opieki oraz komunikat prasowy nr 63/26.

• Sąd Najwyższy, wyrok z 8 lipca 2026 r., sygn. II CSKP 89/26, oraz e-Wokanda Sądu Najwyższego.
• Rzecznik Finansowy, stanowisko po wyroku TSUE z 23 kwietnia 2026 r. oraz materiały dotyczące sankcji kredytu darmowego.
• Business Insider Polska, „Banki już zwracają klientom pieniądze. Na takie kwoty można liczyć”, 11 sierpnia 2026 r.
• Bankier.pl, dane z raportów banków dotyczące liczby sporów o sankcję kredytu darmowego, 2 września 2026 r.
• BNP Paribas Bank Polska, raport śródroczny za 2026 r. – dane o postępowaniach dotyczących SKD oraz zmianach w konstrukcji nowych produktów.
• Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, projekt ustawy o kredycie konsumenckim UC82.
• Związek Banków Polskich – stanowiska dotyczące projektu ustawy o kredycie konsumenckim i sankcji kredytu darmowego.