Dialog zamawiających z biznesem wesprze innowacje dual use

Jak wynikało z debaty „Zamówienia publiczne a dual use: jak państwo może wspierać innowacje?”, bez dialogu z wykonawcami i zmiany podejścia, trudno będzie mówić o przełomie.

Przedsiębiorcy chcą rozmawiać

O barierach i potrzebnych zmianach z perspektywy świata biznesu opowiedział Cezary Łysenko, członek zarządu firmy Budimex. W odpowiedzi na pytanie prowadzącego panel Tomasza Pietrygi, redaktora naczelnego DGP, o miejsce technologii dual use w inwestycjach publicznych, zauważył on, że problemem nie są przepisy, lecz sposób ich stosowania. W jego ocenie system zamówień publicznych stwarza dziś szerokie możliwości wspierania innowacji, w tym dual use, ale zamawiający nie korzystają z nich zbyt często, wybierając rozwiązania najbezpieczniejsze proceduralnie, choć nie zawsze najlepiej odpowiadające celowi inwestycji. Cezary Łysenko akcentował, że kluczowe jest odejście od nadmiernego formalizmu na rzecz myślenia funkcjonalnego. Jak zauważał, w praktyce zamawiający koncentrują się często na szczegółowych zapisach i procedurach, zamiast definiować efekt końcowy i oczekiwaną funkcjonalność. Takie podejście prowadzi do sytuacji, w której administracja koncentruje się na zgodności proceduralnej, zamiast na rezultacie. Tymczasem dopiero skupienie się na funkcji użytkowej otwiera przestrzeń do wdrażania nowych technologii. Tym bardziej, że realnych barier proceduralnych nie ma.

– Mam wrażenie, że jedyną istniejącą barierą jest świadomość możliwości stosowania różnych rozwiązań – komentował Cezary Łysenko.

Prawo zamówień publicznych daje wachlarz możliwości, które pozwalają elastycznie kształtować zamówienia.

Przedstawiciel Budimeksu szczególną wagę przywiązywał do dialogu. Wstępne konsultacje rynkowe czy dialog konkurencyjny pozwalają nie tylko lepiej przygotować zamówienie, ale także zidentyfikować ryzyka i zweryfikować, czy zamawiający rzeczywiście wie, czego potrzebuje.

– Zazwyczaj możemy zaproponować innowacyjne rozwiązania, o których często zamawiający w ogóle nie miał pojęcia, że istnieją – powiedział Cezary Łysenko.

Jak opisywał, dialog konkurencyjny daje możliwość wspólnego „uszycia” zamówienia – poznania możliwości obu stron, ograniczenia ryzyk realizacyjnych i zaproponowania innowacyjnych rozwiązań, które nie były wcześniej brane pod uwagę. Nie wydłuża to postępowania, co najwyżej etap przygotowania, ale za to znacząco usprawnia dalsze działania, ponieważ ogranicza liczbę pytań, odwołań i problemów podczas realizacji inwestycji. W efekcie cały proces jest bardziej efektywny, choć wymaga większego zaangażowania na początku.

Cezary Łysenko zwracał też uwagę na niedobór kompetencji technicznych po stronie zamawiających. Nie brakuje specjalistów od procedur, prawa czy finansów, natomiast znacznie mniej jest osób rozumiejących technologie oraz kwestię późniejszego użytkowania inwestycji. To utrudnia podejmowanie decyzji o wdrażaniu innowacyjnych rozwiązań i ogranicza zdolność do wykorzystania potencjału rynku.

Członek zarządu Budimeksu odnosił się również do szerszego kontekstu. Jego zdaniem Polska wciąż nie wykorzystuje na przykład w pełni potencjału infrastruktury publicznej w zakresie funkcji obronnych. Przywoływał przykład Szwajcarii, gdzie dostępność miejsc schronienia przekracza liczebność populacji, podczas gdy w naszym kraju jest to zaledwie kilka procent. Pokazuje to skalę zapóźnienia, ale też potencjał do wykorzystania infrastruktury publicznej dla celów cywilnych i bezpieczeństwa. Sektor prywatny jest gotowy do współpracy i współtworzenia takich rozwiązań, jednak potrzebuje partnera po stronie publicznej. Prezes UZP potwierdza potrzebę zmian

Agnieszka Olszewska, prezes Urzędu Zamówień Publicznych, podkreśliła, że system znajduje się w trakcie istotnej transformacji. Staje się mianowicie narzędziem realizacji polityk publicznych, w tym wspierania innowacji, badań i rozwoju oraz budowania odporności państwa. Zwracała uwagę, że obowiązujące przepisy oferują szeroki wachlarz instrumentów umożliwiających zamawianie innowacyjnych rozwiązań, takich jak partnerstwo innowacyjne, dialog konkurencyjny czy wstępne konsultacje rynkowe. Jednocześnie przyznawała, że są one wciąż stosowane zbyt rzadko, a wielu zamawiających obawia się bardziej złożonych procedur.

Prezes UZP również podkreślała, jak duże znaczenie ma etap przygotowania postępowania.

– Sukces zamówienia publicznego tkwi właśnie w etapie przygotowania procesu zakupowego, zbudowaniu jego strategii i odpowiednim zaplanowaniu – powiedziała Agnieszka Olszewska.

Odwoływała się także do polityki zakupowej państwa, która koncentruje się na wzmacnianiu konkurencyjności gospodarki, budowaniu odporności oraz profesjonalizacji rynku. Zwracała przy tym uwagę na potrzebę lepszego gromadzenia danych o zamówieniach publicznych oraz dalszej edukacji uczestników rynku.

Państwo musi być aktywne

Dr Anna Tryfon-Bojarska ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie zwracała uwagę na szczególną rolę państwa jako aktywnego uczestnika rynku technologii dual use. Jej zdaniem nie powinno ono ograniczać się do roli biernego nabywcy, lecz działać jako pierwszy klient i współtwórca innowacji. Podkreślała, że technologie podwójnego zastosowania wymagają wysokich nakładów na badania i rozwój, wiążą się z dużą niepewnością i często nie znajdują finansowania na wczesnym etapie ze strony rynku prywatnego. W tej sytuacji brak zaangażowania państwa staje się kluczowy.

Jednocześnie wskazywała na ryzyka, m.in. uzależnienie od jednego dostawcy, wybór niedojrzałych technologii czy wpływ czynników politycznych. Można je ograniczać poprzez etapowe podejście do projektów, współpracę z wieloma wykonawcami i stosowanie jasnych mechanizmów walidacji.

Anna Tryfon-Bojarska zwracała także uwagę na potrzebę budowania wspólnego języka administracji i biznesu.

Magdalena Kołodziejska, zastępczyni dyrektora Narodowego Centrum Badań i Rozwoju, podkreślała, że technologie dual use zostały po raz pierwszy szeroko uwzględnione w finansowaniu ze środków unijnych. W ramach programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki dostępne są konkursy, w których wsparcie może sięgać 70 mln zł dla pojedynczych przedsiębiorstw oraz 140 mln zł dla konsorcjów. Warunkiem jest prowadzenie prac badawczo-rozwojowych oraz łączenie zastosowań cywilnych i wojskowych.

NCBR realizuje również program „Innowacyjne Zamówienia Publiczne” o budżecie 505 mln zł, którego celem jest wsparcie instytucji publicznych w całym procesie – od identyfikacji potrzeb, przez dialog z rynkiem, po wdrożenie i komercjalizację. Magdalena Kołodziejska potwierdzała, że problemem nie jest brak instrumentów, lecz ich ograniczone wykorzystanie w praktyce oraz niewystarczająca liczba projektów kończących się wdrożeniem.

W tle kompetencje i bezpieczeństwo

W trakcie debaty powracał wątek kompetencji administracji. Agnieszka Olszewska wskazywała na potrzebę rozwijania tych wykraczających poza procedury, obejmujących m.in. analizę rynku, zarządzanie ryzykiem i współpracę międzyinstytucjonalną. Dr Tryfon-Bojarska mówiła o konieczności lepszego przygotowania urzędników do pracy z zaawansowanymi technologiami oraz budowania zdolności do ich oceny i wdrażania.

W tym kontekście wskazywano także na potrzebę rozwoju programów edukacyjnych i szkoleń.

Poruszano także wątek bezpieczeństwa. Jak wskazywał Cezary Łysenko, wykonawcy mają odpowiednie kompetencje i certyfikaty pozwalające pracować z informacjami niejawnymi. Już na etapie przed wszczęciem postępowania możliwe jest precyzyjne określenie, które elementy inwestycji wymagają klauzul poufności, a jakie mogą pozostać jawne, co pozwala lepiej zaprojektować cały proces.

To kolejny przykład, co można osiągnąć poprzez odpowiednie przygotowanie zamówienia publicznego.

Krzysztof Ratnicyn