Ochrona oznaczeń indywidualizujących produkt

profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, adwokat Konieczność posługiwania się odpowiednimi oznaczeniami, pozwalającymi na odróżnienie ofert pochodzących od różnych podmiotów, jest oczywista, szczególnie gdy ma się na uwadze aktualne warunki obrotu. Można przy tym posługiwać się różnymi formami komunikacji: charakterystyczną kolorystyką, nietypowym opakowaniem, zwracającymi uwagę słowami. Te i nie tylko te formy stanowić mogą znaki towarowe; w wielu przypadkach przesądzają o powodzeniu rynkowym produktu. Pełnią przy tym w obrocie szereg funkcji: podstawową jest funkcja odróżniająca, efektem której jest kolejna – reklamowa. Niekiedy także jest on równocześnie gwarantem jakości opatrzonego nimi produktu. Stąd podkreśla się, iż w ramach tej funkcji realizowane są dwa zadania: wskazane zostaje źródło pochodzenia oraz zidentyfikowany towar. Należy podkreślić, iż wskazanie pochodzenia zwykle ma dla klienta charakter abstrakcyjny, gdyż i tak i nie potrafi on zindywidualizować rzeczywistego producenta towaru. Niewątpliwie jednak znak grupuje towary według źródła ich pochodzenia. Pochodną od powyższej jest funkcja gwarancyjna (określana także mianem jakościowej). Opatrzone bowiem określonym znakiem towary posiadają zwykle stały zestaw cech; nabywca może więc zasadnie przyjąć, iż każdy ich egzemplarz cechy te zawiera. Nie oznacza to jednakże, iż producent gwarantuje jakiś ich poziom, zapewnia jednak odbiorcę, iż to, czego od towaru pochodzącego od niego oczekuje, jest spełnione. I tak sam znak jako taki jest nośnikiem reklamy, gdyż pozwalając na odróżnienie towarów w obrocie równocześnie wskazuje ich cechy, co łącznie powinno zachęcać do nabycia opatrywanego nim towaru. Nadto jego zwykle atrakcyjna forma ma za zadanie przyciągnąć uwagę nabywców, zaś użyty w klasycznej reklamie – utrwala w świadomości odbiorców wizerunek towaru, łatwiej w ten sposób następnie indywidualizowany, stanowiąc klucz pozwalający dostać się do świadomości klientów. Dlatego logo bywa warte więcej niż firma. W obrocie gospodarczym funkcjonują przy tym zarówno znaki towarowe chronione formalnie, jak i takie, które nie zostały do ochrony zgłoszone. Nie oznacza to, że te ostatnie nie korzystają z opieki prawa. Udziela jej przede wszystkim ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Należy jednak zalecać, aby korzystać z ochrony, jaką oznaczeniom takim udziela Urząd Patentowy, na podstawie ustawy Prawo własności przemysłowej. Jej przepisy definiuje znak towarowy w art. 120 ust. 1, zgodnie z którym może m.in. nim być każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli oznaczenie takie nadaje się do odróżnienia towarów jednego przedsiębiorstwa od towarów innego przedsiębiorstwa. Z kolei w ust. 2 wskazano, że znakiem towarowym może być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, a także melodia lub inny sygnał dźwiękowy. W odniesieniu do tej ostatniej cechy w literaturze podkreśla się, iż posiada ją oznaczenie, które jest wyodrębnione od produktu, nie może nim być zatem sam towar albo jego konieczna, funkcjonalna część składowa. Nie chodzi przy tym wyłącznie o takie formy znaku, które są oryginalne, zdolność odróżniającą mogą bowiem wykazywać także banalne oznaczenia, jeśli tylko zostaną w szczególny sposób zastosowane, np. z wykorzystaniem charakterystycznej grafiki.