Rodzice pomagają kupić mieszkanie, brat pożycza pieniądze na wkład własny, a dziadkowie dokładają się do remontu. W rodzinie takie przelewy nikogo nie dziwią. Problem zaczyna się wtedy, gdy na konto trafia kilkadziesiąt albo kilkaset tysięcy złotych. Skoro pieniądze pochodzą od najbliższych, to urząd skarbowy nic do tego nie ma? Takie przekonanie może okazać się kosztownym błędem. Bywa, że rodzinna pożyczka również wiąże się z obowiązkami wobec fiskusa, a ich niedopełnienie może oznaczać nie tylko konieczność zapłaty podatku, ale w niektórych przypadkach także bardzo dotkliwe finansowe kary.
Pieniądze od rodziny nie zawsze są podatkowo obojętne
Pożyczka otrzymana od członka rodziny jest umową, która co do zasady podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych, czyli PCC. Standardowa stawka podatku wynosi 0,5 proc. wartości pożyczonej kwoty. Nie oznacza to jednak, że każda rodzinna pomoc finansowa automatycznie oznacza konieczność zapłaty podatku. Przepisy przewidują preferencje dla tych, którzy otrzymują pieniądze od najbliższych.
Jeżeli suma pożyczek otrzymanych od jednej osoby w ciągu pięciu lat nie przekracza 9637 zł, nie trzeba płacić PCC ani zgłaszać takiej pożyczki do urzędu skarbowego. W przypadku niewielkich kwot sprawa może więc zakończyć się bez dodatkowych formalności. Inaczej wygląda sytuacja, gdy rodzina przekazuje większe pieniądze. Wtedy trzeba już dokładnie sprawdzić, jakie warunki należy spełnić, aby skorzystać ze zwolnienia.
Większa pożyczka? Samo pokrewieństwo nie wystarczy
Przy większych kwotach można skorzystać ze zwolnienia z PCC, ale fiskus stawia konkretne wymagania. Preferencja dotyczy pożyczek otrzymanych od najbliższych członków rodziny. W tej grupie znajdują się między innymi małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym oraz macocha.
Może się więc wydawać, że wystarczy wykazać, kto przekazał pieniądze. To jednak za mało. Znaczenie ma również sposób przekazania środków. Otrzymanie pieniędzy powinno być odpowiednio udokumentowane. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest przelew z rachunku bankowego pożyczkodawcy na konto osoby, która otrzymuje pożyczkę. Możliwe jest również udokumentowanie przekazania środków za pośrednictwem przekazu pocztowego. Przy większych kwotach warto więc unikać sytuacji, w której pieniądze są po prostu przekazywane bez żadnego śladu.
Jest jeszcze jeden obowiązek. Termin to tylko 14 dni
Nawet jeśli pożyczka spełnia warunki pozwalające na skorzystanie ze zwolnienia, trzeba pamiętać o obowiązkach formalnych. W określonych przypadkach konieczne jest złożenie deklaracji PCC-3. Termin wynosi 14 dni od dnia otrzymania pieniędzy.
I właśnie tutaj może pojawić się problem. Wiele osób wychodzi z założenia, że skoro pieniądze przekazała mama, tata, brat czy siostra, to nie trzeba już niczego zgłaszać. Rodzinny charakter transakcji wydaje się wystarczającym argumentem. Fiskus patrzy na to inaczej. Samo pokrewieństwo nie oznacza bowiem, że podatnik może całkowicie zapomnieć o formalnościach. Aby skorzystać z preferencji, trzeba spełnić warunki wskazane w przepisach.
Gotówka może utrudnić życie
Jeszcze więcej problemów może pojawić się wtedy, gdy pieniądze zostały przekazane w gotówce. Przy niewielkiej rodzinnej pożyczce może się wydawać, że nie ma w tym nic nadzwyczajnego. Przy kwocie kilkudziesięciu czy kilkuset tysięcy złotych sytuacja wygląda już zupełnie inaczej.
Jeżeli po kilku miesiącach albo latach pojawi się pytanie o źródło pieniędzy, podatnik powinien być w stanie wykazać, skąd środki pochodziły i na jakiej podstawie zostały przekazane. Przelew bankowy zostawia jasny ślad. Widać, kto przekazał pieniądze, komu je przekazano i kiedy doszło do transakcji. Przy gotówce udowodnienie takich okoliczności może być znacznie trudniejsze.
Dlatego przy dużych kwotach rodzinnych pożyczek nie warto kierować się zasadą, że „przecież wszyscy w rodzinie wiedzą, jak było”. Urząd skarbowy nie musi znać rodzinnych ustaleń. Może natomiast oczekiwać ich udokumentowania.
Nie zgłosisz pożyczki? Możesz stracić preferencję
Brak wymaganej deklaracji albo niespełnienie warunków zwolnienia może mieć poważne konsekwencje. Jeżeli podatnik nie wywiąże się z obowiązków, może utracić możliwość skorzystania ze zwolnienia i zostać zobowiązany do zapłaty podatku. W określonych sytuacjach przepisy przewidują również sankcyjną stawkę PCC wynoszącą nawet 20 proc. wartości pożyczki. Przy małej kwocie byłby to dodatkowy wydatek. Przy pożyczce opiewającej na 100 tys. zł mówimy już o potencjalnie bardzo dużej należności.
Dlatego przekonanie, że „to tylko rodzinna pomoc”, może okazać się wyjątkowo kosztowne. Szczególnie że pożyczki od rodziny często dotyczą właśnie dużych kwot. Pieniądze mogą być potrzebne na zakup mieszkania, wkład własny, budowę domu, spłatę kredytu czy generalny remont nieruchomości.
Duży przelew może wymagać wyjaśnienia
Trzeba mieć również świadomość, że duże przepływy finansowe mogą stać się przedmiotem zainteresowania skarbówki. Jeżeli na rachunek bankowy trafia znacząca kwota od rodzica, dziecka albo rodzeństwa, a później pojawiają się pytania dotyczące źródła tych pieniędzy, dobrze jest mieć dokumenty potwierdzające charakter transakcji.
Sama historia rachunku bankowego jest ważnym dowodem przekazania środków, ale przy większych kwotach znaczenie może mieć również umowa pożyczki. Dzięki dokumentom można znacznie łatwiej wykazać, że pieniądze nie były nieujawnionym dochodem, lecz pożyczką udzieloną przez członka rodziny.
To szczególnie ważne w przypadku pieniędzy przeznaczonych na zakup nieruchomości. Przy takiej transakcji pojawiają się bowiem kolejne dokumenty i duże przepływy finansowe, których źródło powinno być możliwe do wyjaśnienia.
Umowa na papierze może oszczędzić wielu problemów
W rodzinie formalności często schodzą na dalszy plan. Rodzice pomagają dziecku, rodzeństwo pożycza pieniądze, a wszyscy zakładają, że wzajemne zaufanie jest ważniejsze od dokumentów. Z punktu widzenia podatków bezpieczniej jest jednak podejść do sprawy tak samo jak do pożyczki zawieranej z osobą obcą.
Przy większej kwocie warto sporządzić pisemną umowę. Powinna jasno wskazywać strony, kwotę pożyczki oraz zasady jej przekazania i zwrotu. Następnie najlepiej przekazać pieniądze przelewem bankowym, zachowując potwierdzenie transakcji.
Ostatnim elementem jest dopilnowanie obowiązków podatkowych, w tym terminu na złożenie PCC-3, jeżeli w danej sytuacji jest ono wymagane.
Zwolnienie z podatku nie zawsze oznacza brak formalności
To jeden z najczęstszych błędów. Ktoś może pomyśleć: skoro pożyczka jest zwolniona z PCC, nie muszę nic robić. Tymczasem zwolnienie z podatku i obowiązek złożenia deklaracji to dwie różne kwestie. W zależności od rodzaju pożyczki i spełnienia określonych warunków może istnieć obowiązek poinformowania urzędu skarbowego o transakcji, mimo że ostatecznie podatek nie zostanie pobrany.
Dlatego przed otrzymaniem dużej kwoty od członka rodziny warto sprawdzić nie tylko to, czy pożyczka jest objęta zwolnieniem, ale również jakie formalności trzeba wykonać, aby tego zwolnienia nie stracić.
Kilka minut formalności może uchronić przed dużym wydatkiem
Rodzinna pomoc finansowa sama w sobie nie jest problemem. Problemem może być dopiero brak dokumentów i niedopełnienie obowiązków. Przy niewielkich kwotach przepisy pozwalają na zastosowanie określonych uproszczeń. Przy większych pożyczkach trzeba już jednak zachować szczególną ostrożność. Najbezpieczniejszy schemat jest prosty: spisać umowę, przekazać pieniądze w sposób pozwalający udokumentować transakcję i dopilnować wszystkich wymaganych terminów.
Nie warto zakładać, że fiskus nie zainteresuje się pieniędzmi tylko dlatego, że pochodzą od najbliższej rodziny. Dla urzędu liczy się przede wszystkim to, czy podatnik potrafi wykazać źródło środków i udowodnić, że prawidłowo wywiązał się z obowiązków. Rodzinna pożyczka może więc być całkowicie bezpieczna podatkowo. Trzeba tylko pamiętać, że rodzinne zaufanie nie zastępuje dokumentów, a brak złej woli nie zawsze oznacza brak konsekwencji.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu