Alimenty w 7 dni i elektroniczne pozwy. Ministerstwo Sprawiedliwości szykuje reformę prawa rodzinnego

W komunikacie przekazanym w środę PAP przez resort sprawiedliwości wyjaśniono, że nowy pakiet prawa rodzinnego „stawia na współpracę między rozstającymi się rodzicami, dążenie do ugody i znacznie szybsze rozwiązywanie sporów, aby oszczędzić dzieciom konsekwencji przewlekłych procesów”.

Projekt „wprowadza do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ustawową definicję pieczy współdzielonej jako jednej z form wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej po rozwodzie, separacji lub rozstaniu rodziców”.

Szybsze postępowania i elektroniczne alimenty podstawowe

Nowe rozwiązanie zakłada „sprawowanie bieżącej opieki nad dzieckiem w powtarzających się okresach – niekoniecznie równych – przy zachowaniu wspólnej odpowiedzialności obojga rodziców”. W ocenie MS zapobiega to „izolacji dziecka od jednego z rodziców i sprzyja utrzymaniu relacji rodzinnych po rozstaniu”.

Według nowych założeń „sąd każdorazowo oceni, czy piecza współdzielona leży w najlepszym interesie dziecka”. Zapewniono, że „nie będzie orzekana w sytuacjach przemocy ani zagrożenia dobra dziecka”.

Projekt określa także kryteria, które sąd powinien brać pod uwagę przy orzekaniu pieczy współdzielonej, m.in. dobro dziecka, jego wiek i stan zdrowia, zdanie dziecka, zdolność rodziców do współpracy, odległość między miejscami zamieszkania oraz dotychczasowy podział obowiązków.

Możliwe będzie również orzekanie pieczy współdzielonej w ramach zabezpieczenia na czas trwania postępowania, tak aby długotrwały proces nie prowadził do zerwania więzi dziecka z jednym z rodziców.

Jednym z elementów reformy jest także wprowadzenie „alimentów podstawowych oraz możliwości elektronicznego postępowania w tych sprawach”. To, jak oceniono, maksymalnie uprości procedurę, która pozwoli szybko uzyskać wsparcie finansowe dla dziecka w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny nie został wcześniej ustalony uprzednim wyrokiem sądu, ugodą ani aktem notarialnym.

„Pozew będzie można wnieść za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Dzięki temu zostanie wyeliminowana konieczność osobistego stawiania się w sądzie czy wysyłania dokumentów pocztą” – wskazał MS.

Zapewniono, że pozew będzie można złożyć również w wersji drukowanej. Wówczas trzeba będzie dołączać jedynie oświadczenia (składane pod rygorem odpowiedzialności karnej) potwierdzające, że drugi rodzic nie łoży na utrzymanie dziecka. System jest bowiem zintegrowany z rejestrami publicznymi (np. PESEL), dzięki czemu sam weryfikuje więzy pokrewieństwa i nie ma potrzeby dołączania odpisów aktów urodzenia.

Reforma zakłada także możliwość wydania nakazu przez referendarza sądowego, co pozwoli na maksymalne przyspieszenie biegu sprawy i odciążenie sędziów, którzy mogą skupić się na bardziej skomplikowanych procedurach.

„Sąd lub referendarz sądowy będzie miał wydać nakaz w terminie do 7 dni od dnia wniesienia kompletnego i prawidłowego pozwu. Będzie on natychmiast wykonalny” – podał resort sprawiedliwości.

Zmiany w rozwodach, kuratorach i systemie ochrony dziecka

Wyjaśniono, że jeśli zobowiązany rodzic unika płacenia, wówczas sprawę można będzie skierować do egzekucji komorniczej.

„Pozwany rodzic ma prawo wnieść sprzeciw w ciągu 14 dni od doręczenia nakazu. Jeśli to zrobi, wtedy nakaz traci moc w całości, a sprawa zostaje przekazana do rozpoznania sądowi w zwykłym trybie” – czytamy w komunikacie.

„Aby zapewnić ciągłość finansową, sąd automatycznie wydaje wówczas postanowienie o zabezpieczeniu alimentów na czas trwania procesu” – podał MS.

Wyjaśniono, że „kwota alimentów podstawowych stanowi określony procent minimalnego wynagrodzenia (zależny od liczby dzieci) i będzie ona co roku (od 1 marca) automatycznie aktualizowana wraz ze wzrostem płacy minimalnej – bez konieczności składania nowych wniosków”.

Reforma zakłada również, że jeśli potrzeby dziecka wzrosną lub zmieni się sytuacja finansowa rodziców, każda ze stron może w postępowaniu sądowym żądać zmiany wysokości świadczeń na zasadach ogólnych.

Ministerstwo Sprawiedliwości wprowadza zmiany w prawie, tworząc osobne i kompleksowe postępowanie wykonawcze w sprawach rodzinnych i opiekuńczych. Nowe przepisy mają wyeliminować chaos prawny i dać sędziom oraz kuratorom sądowym realne narzędzia do skutecznego działania oraz służyć ochronie dziecka przed krzywdzeniem.

Stworzenie kompleksowej, odrębnej regulacji eliminuje luki prawne i daje sędziom oraz kuratorom sądowym jednolite narzędzia do działania.

Nowe procedury wzmacniają rolę kuratora sądowego. Ponadto stanie się on organem postępowania wykonawczego.

„Kurator sądowy w nowym systemie będzie mógł rozmawiać z dzieckiem bez obecności rodziców czy opiekunów, przeglądać dokumentację wrażliwą, korzystać z Krajowego Rejestru Karnego oraz żądać informacji od instytucji, aby lepiej chronić dziecko i realizować orzeczenia sądowe. Zależy nam, aby orzeczenia nie były tylko papierem, lecz rzeczywistością dla dziecka” – wskazał w komunikacie MS Mateusz Korzeniowski, kurator, zastępca dyrektora Departamentu Spraw Rodzinnych i Nieletnich.

Zaplanowano także nowelizację ustawy o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów (OZSS) „mającą na celu usprawnienie pracy zespołów i skrócenie czasu wydawania opinii, co bezpośrednio przełoży się na szybsze rozstrzyganie sporów”.

„Nowelizacja wprowadza nowe zasady wynagradzania oraz system awansów (stopnie służbowe), co pozwoli zatrzymać wysokiej klasy ekspertów (psychologów, pedagogów, pediatrów) i przyciągnąć nowych” – wyjaśnił resort sprawiedliwości.

Kolejnym elementem reformy jest rezygnacja z orzekania przez sąd o winie rozkładu pożycia przy rozwodzie i separacji, co pozwoli skrócić czas trwania postępowań i skierować uwagę na ochronę dobra małoletnich oraz stabilizację ich sytuacji życiowej. Nadal jednak konieczne będzie wykazanie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia.

Jednocześnie projekt wprowadza nowe zasady alimentacji po rozwodzie, oparte na rzeczywistej sytuacji ekonomicznej stron, ich możliwościach zarobkowych i majątkowych oraz podziale ról w trakcie małżeństwa. Co do zasady obowiązek alimentacyjny po rozwodzie będzie ustalany na czas określony, nie dłuższy niż pięć lat. W wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd będzie mógł ten okres przedłużyć. (PAP)

mgw/ joz/