Deficyt budżetu państwa po I kw. br. zmieścił się w planie

Według Ministerstwa Finansów szacunkowe wykonanie budżetu państwa po I kw. 2026 r. w stosunku do ustawy budżetowej na 2026 r. wyniosło: dochody 125,2 mld zł, co stanowi 19,1 proc. wykonania rocznego planu; wydatki 194,7 mld zł - tj. 21,2 proc. planu.

Nastąpił wzrost w dochodach budżetu państwa w I kw. br. o ok. 6,8 mld zł (tj. 5,7 proc.) w stosunku do I kw. 2025 r., w którym do budżetu wpłynęło 118,4 mld zł. Na ten wynik złożyły się wyższe wpływy z podatków, w tym m.in. z VAT oraz podatku akcyzowego. Natomiast całkowite wydatki budżetowe utrzymały się na niemal identycznym poziomie zarówno w I kw. ub. r. jak i w I kw. br. W obu przypadkach stanowiło to nieco ponad 21 proc. zaplanowanych wydatków budżetowych na dany rok.

Rosnące koszty obsługi długu publicznego w 2026 roku

Po I kw. br. wobec tego samego okresu rok wcześniej nastąpił zauważalny wzrost kosztów związanych z zadłużeniem kraju. W I kw. ub.r. obsługa długu Skarbu Państwa wyniosła 9,6 mld zł – w I kw. 2026 r. wydatki na ten cel wzrosły do 15,3 mld zł. Wzrost o 5,7 mld zł to wypadkowa m.in. rosnącego wolumenu obsługiwanego zadłużenia. Widać wyraźny i bardzo dynamiczny wzrost obciążeń z tytułu zadłużenia - ich udział w całkowitych wydatkach państwa wzrósł z 4,9 proc. do 7,8 proc., natomiast w relacji do generowanego deficytu ten ciężar wzrósł niemal dwukrotnie – z 12,6 proc. po I kw. ub.r. do 22 proc. w I kw. br.

Jak podało Ministerstwo Finansów dochody podatkowe budżetu państwa wyniosły 112,4 mld zł i były wyższe o ok. 6,7 mld zł (tj. 6,3 proc.) w stosunku do wykonania w okresie styczeń – marzec 2025 r.

Dochody z podatku VAT wyniosły 86 mld zł i były wyższe o ok. 1,7 mld zł (tj. 2 proc.) w stosunku do wykonania w okresie styczeń – marzec ub.r., gdy wpłynęło z tego tytułu 84,3 mld zł. Na tegoroczny wynik pozytywnie wpłynęły rozliczenia z tytułu inwestycji publicznych (w tym militarnych) zrealizowanych w grudniu 2025 r., natomiast negatywnie odbił się spadek produkcji przemysłowej oraz budowlano-montażowej w pierwszych miesiącach roku, spowodowany wyjątkowo mroźną pogodą.

Dochody z podatku akcyzowego wyniosły 22 mld zł i były wyższe o ok. 2,5 mld zł (tj. 12,7 proc.) w stosunku do wykonania w okresie styczeń – marzec 2025 r.

Z kolei wpływy z CIT w I kw. 2026 r. sięgnęły 29,1 mld zł, czyli były wyższe o 3,8 mld zł (15 proc.) niż w I kw. 2025 r., kiedy wyniosły 25,3 mld zł. Wzrost ten napędzały wyższe wpłaty z rozliczenia rocznego oraz obowiązująca od 1 stycznia 2026 r. podwyższona z 19 proc. do 30 proc. stawka CIT dla banków komercyjnych.

Dochody z podatku PIT były ujemne i wyniosły –31,1 mld zł; były niższe o ok. 2,4 mld zł w stosunku do wykonania w okresie styczeń – marzec 2025 r. Ujemny wynik dla budżetu państwa jest efektem wdrożonej w 2025 r. reformy finansowania samorządów terytorialnych (JST), do których przekazywane są obecnie bardzo wysokie udziały z tego podatku.

Z budżetu centralnego do samorządów w I kw. br. trafiło aż 74,5 mld zł (o 11,4 proc. więcej niż rok wcześniej), podał resort finansów. Co ważne, rozpatrując całkowite wpływy z PIT (dla budżetu państwa i samorządów łącznie), widoczny jest wyraźny wzrost – wyniosły one 43,4 mld zł i były o 5,2 mld zł wyższe niż w I kw. ub.r.

Choć łączne wydatki budżetu w pierwszych trzech miesiącach 2026 r. wyniosły dokładnie tyle samo, co rok wcześniej (194,7 mld zł), ich struktura uległa znaczącym zmianom. Największe pozycje po stronie wydatków w I kw. 2026 r. to: ZUS - 41,7 mld zł. Jest to największy wydatek z budżetu, który wzrósł aż o 8,1 mld zł w porównaniu z I kw. ub.r. (kiedy wynosił 33,7 mld zł). Wyższe koszty wynikają m.in. z waloryzacji świadczeń o wskaźnik 5,3 proc. (od 1 marca 2026 r.) oraz ze wzrostu liczby osób pobierających tzw. świadczenie wspierające. Dotacja do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wyniosła z tego 14mld zł. Kolejne najwyższe wydatki budżetu państwa to Obrona Narodowa: 24,2 mld zł - wydatki na ten cel wzrosły o 2,4 mld zł w stosunku do analogicznego okresu w 2025 r., następnie subwencje ogólne dla JST w wysokości 17,6 mld zł, tj. 32,5 proc. planu, a także obsługa długu Skarbu Państwa na czwartej pozycji, zdrowie – w wysokości 14,7 mld zł, tj. 30 proc. rocznego planu.

Oszczędności w budżecie państwa i jednorazowe spadki wydatków

Oszczędności znalazły się w dziale ‘Gospodarka’. W I kw. 2026 r. wydatki w tej części były niższe aż o 19,2 mld zł wobec ub.r., gdy w marcu ubiegłego roku jednorazowo wypłacono ok. 19 mld zł na spłatę obligacji Polskiego Funduszu Rozwoju (PFR) wyemitowanych w czasie pandemii na sfinansowanie „Tarcz Finansowych”. Ten jednorazowy brak tak istotnego obciążenia w 2026 r. pozwolił państwu zwiększyć finansowanie w pozostałych obszarach, takich jak ZUS, obrona narodowa, nie powiększając przy tym ogólnej puli wydatków.

W ocenie ekonomistów Banku Pekao „patrząc na nominalne liczby łatwo uznać, że sytuacja finansów publicznych rozwija się w pełni zgodnie z planem z ustawy budżetowej”. Pojawił się nowy czynnik ryzyka jakim jest wojna na Bliskim Wschodzie. Jej wpływ na gospodarkę znalazł konkretny wymiar w szacowanej utracie dochodów budżetowych na poziomie 1,6 mld zł miesięcznie przez program obniżający ceny paliw ‘CPN’. Zdaniem ekonomistów Banku Pekao niższe dochody budżetowe z VAT i akcyzy na paliwa „mogą zostać częściowo zbilansowane przez fakt, że wzrost inflacji (średniorocznie +0,6 pkt proc.) przewyższy prognozowane wyhamowanie konsumpcji (-0,3 pkt proc.). Innymi słowy, nominalna konsumpcja per saldo może okazać się nawet wyższa niż w bazowym, przedwojennym scenariuszu, co pociągnie za sobą wyższe wpływy budżetowe z tytułu podatków pośrednich”.

Z kolei według ekonomistów PKO BP w kolejnych miesiącach sytuacja sektora może się pogorszyć „z powodu niższych dochodów z VAT, spowodowanych czasowym obniżeniem stawek VAT i akcyzy na paliwa w ramach programu CPN”.