Gdzie się ukryć podczas ataku z powietrza? Eksperci wskazują trzy najważniejsze zasady

Takie zasady nabrały szczególnego znaczenia po alertach wysyłanych we wrześniu mieszkańcom wschodniej Polski. 13 września Rządowe Centrum Bezpieczeństwa poinformowało mieszkańców województw lubelskiego i podkarpackiego o rosyjskim ataku powietrznym na Ukrainę i operowaniu polskiego lotnictwa. Następnie odbiorcy w części województwa lubelskiego otrzymali znacznie poważniejszy komunikat: o zagrożeniu atakiem z powietrza, konieczności udania się w bezpieczne miejsce i stosowania się do poleceń lokalnych służb.

Problem polega na tym, że określenie „bezpieczne miejsce” może dla wielu osób nie być jednoznaczne. PAP zapytała ekspertów zajmujących się bezpieczeństwem ludności i zarządzaniem kryzysowym, jak należy rozumieć takie polecenie.

Alert RCB i poszukiwanie bezpiecznego miejsca

Prof. Bernard Wiśniewski, dyrektor Centrum Metodologii Badań Bezpieczeństwa Akademii WSB, wskazuje trzy podstawowe rozwiązania: najpierw sprawdzenie przygotowanego przez państwo systemu lokalizacji miejsc schronienia, następnie – gdy nie da się do takiego miejsca dotrzeć – wykorzystanie piwnicy, a w dalszej kolejności znalezienie części budynku chronionej przez możliwie solidne ściany.

Te zalecenia są zgodne z aktualnym rządowym Poradnikiem bezpieczeństwa. W przypadku zagrożenia z powietrza miejsce schronienia powinno być pozbawione okien, mieć grube ściany i strop, zapewniać dopływ powietrza oraz – w optymalnym wariancie – posiadać wyjście awaryjne. Jeżeli wyznaczone miejsce schronienia jest niedostępne, należy pozostać w budynku, trzymając się z dala od okien i wybierając centralne pomieszczenia położone przy ścianach nośnych.

Aplikacja „Gdzie się ukryć” i 83 tys. punktów schronienia

Pierwszym narzędziem, po które warto sięgnąć jeszcze przed wystąpieniem zagrożenia, jest „Gdzie się ukryć”. System pozwala znaleźć najbliższy punkt schronienia i wyznaczyć do niego trasę.

Według danych administracji rządowej baza obejmuje ponad 83 tys. punktów, których łączną pojemność oszacowano na blisko 24 mln osób. Mogą to być m.in. przejścia podziemne, tunele, stacje metra czy garaże podziemne.

Istotne jest jednak rozróżnienie pojęć. Obiekty widoczne w systemie nie są automatycznie schronami o najwyższych parametrach ochronnych. Oficjalne materiały określają je jako punkty doraźnego schronienia wykorzystujące istniejącą infrastrukturę.

System może działać również bez bieżącego dostępu do internetu, pod warunkiem wcześniejszego pobrania odpowiednich danych. To szczególnie ważne podczas poważnego kryzysu, gdy sieci telekomunikacyjne mogą być przeciążone lub czasowo niedostępne.

Piwnica jako miejsce schronienia podczas ataku z powietrza

Jeżeli nie wiadomo, gdzie znajduje się najbliższy punkt schronienia albo nie można do niego bezpiecznie dotrzeć, jednym z podstawowych rozwiązań jest piwnica.

Prof. Wiśniewski zwraca uwagę, że w budynku pozbawionym piwnicy należy wybierać miejsce przy solidnej ścianie konstrukcyjnej. Nie chodzi więc o lekką ściankę działową, lecz o element budynku, który ma większą odporność mechaniczną.

Taką samą zasadę zawiera Poradnik bezpieczeństwa: należy pozostawać z dala od okien, przy ścianach nośnych i możliwie głęboko wewnątrz budynku. Najniższe kondygnacje, garaże podziemne, tunele oraz przejścia podziemne mogą zapewniać większą ochronę niż otwarta przestrzeń.

Ekspert zwraca również uwagę na niektóre starsze obiekty o masywnych konstrukcjach. Jako przykład wymienia szkoły budowane w latach 60., popularnie nazywane tysiąclatkami. W wielu z nich stosowano solidne podpiwniczenia i ciężkie konstrukcje żelbetowe. Sam wiek obiektu nie przesądza jednak o jego bezpieczeństwie – znaczenie ma rzeczywista konstrukcja i stan techniczny budynku.

Bezpieczne schronienie w bloku i domu jednorodzinnym

Dr Jan Ziobro, zastępca dyrektora Wydziału Bezpieczeństwa i Zarządzania Kryzysowego Podkarpackiego Urzędu Wojewódzkiego, również wskazuje piwnice jako miejsca mogące zapewnić ochronę, ale zwraca uwagę na jeszcze jeden szczegół: możliwość opuszczenia pomieszczenia inną drogą.

W razie uszkodzenia budynku gruz może odciąć podstawowe wyjście. Dlatego bezpieczniejsze są miejsca mające wyjście alternatywne. W budynkach wielorodzinnych mogą w tym pomóc połączenia między częściami piwnic należącymi do różnych klatek schodowych, o ile konstrukcja budynku na to pozwala i przejścia są dostępne.

Podobne wymaganie znajduje się w oficjalnych zaleceniach dotyczących schronienia podczas ataku z powietrza. Poza grubymi ścianami i stropem wskazywane jest właśnie wyjście awaryjne.

W domu jednorodzinnym lub na wsi piwnica także może być najrozsądniejszym miejscem. Warto jednak wcześniej sprawdzić możliwość opuszczenia jej w przypadku zasypania głównego wejścia oraz zapewnić wodę, podstawowe środki sanitarne i źródło światła.

Grube ściany i pomieszczenia bez okien

W budynku bez piwnicy priorytetem staje się ograniczenie narażenia na odłamki i skutki fali uderzeniowej. Najgorszym miejscem są więc okolice dużych przeszkleń i okien.

Rządowe zalecenia mówią o centralnych pomieszczeniach, ścianach nośnych oraz pozostawaniu z dala od okien. Im więcej trwałych przegród znajduje się pomiędzy człowiekiem a zewnętrzną częścią budynku, tym większą osłonę mogą one zapewnić przed odłamkami.

Jeżeli alarm zastanie człowieka poza budynkiem i nie ma możliwości szybkiego dotarcia do schronienia, nawet zagłębienie terenu może być bezpieczniejsze od pozostawania na otwartej przestrzeni. Oficjalny Poradnik bezpieczeństwa zaleca, aby w razie eksplozji paść na ziemię, najlepiej właśnie w zagłębieniu, i chronić głowę.

Atak z powietrza podczas jazdy samochodem

Szczególnie istotne są zasady dotyczące osób znajdujących się w samochodzie. Eksperci przestrzegają przed automatycznym kontynuowaniem jazdy przez obszar objęty zagrożeniem.

W przestrzeni zurbanizowanej należy zatrzymać samochód w miejscu, w którym nie będzie on blokował ruchu ani dostępu służb, a następnie znaleźć odpowiednie schronienie. Samochód nie zapewnia ochrony porównywalnej z podziemnym lub masywnym obiektem.

Oficjalne zasady alarmowania również zakładają przerwanie podróży i udanie się do ukrycia. Kierowca powinien przy tym pozostawić pojazd w taki sposób, aby nie blokował ciągów komunikacyjnych, przejazdu służb ani wejścia do miejsca schronienia.

Jeżeli bezpieczny budynek jest niedostępny, prof. Wiśniewski wskazuje na możliwość wykorzystania zagłębień terenu, w tym rowów. Także rządowy poradnik potwierdza zasadę, że naturalne zagłębienie może dać większą ochronę niż pozostanie na otwartym terenie.

Po znalezieniu schronienia nie należy opuszczać go natychmiast po ustaniu pierwszych odgłosów zagrożenia. Trzeba śledzić oficjalne komunikaty i czekać na informację o odwołaniu alarmu. Państwowy Poradnik bezpieczeństwa zaleca również ograniczenie rozmów telefonicznych i – gdy jest to możliwe – korzystanie z wiadomości SMS, aby nie przeciążać sieci komórkowej.

ŹRÓDŁA:

• Polska Agencja Prasowa – wypowiedzi prof. Bernarda Wiśniewskiego oraz dr. Jana Ziobry dotyczące wyboru bezpiecznego miejsca podczas zagrożenia atakiem z powietrza.
• Rządowe Centrum Bezpieczeństwa – komunikaty z 13 września 2026 r. dotyczące rosyjskiego ataku powietrznego na Ukrainę oraz zagrożenia atakiem z powietrza w części województwa lubelskiego.
• Portal Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej – informacje o aplikacji „Gdzie się ukryć”, ponad 83 tys. punktów schronienia i pojemności dla blisko 24 mln osób.
• Rządowy Poradnik bezpieczeństwa – „Atak z powietrza”.
• Rządowy Poradnik bezpieczeństwa – „Schronienia”.
• Rządowy Poradnik bezpieczeństwa – zasady alarmowania i komunikaty ostrzegawcze.