Wygaśnięcie decyzji o pozwoleniu na budowę

W art. 37 ust. 1 ustawy z 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2351; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 2206; dalej: p.b.) przewidziano, że decyzja o pozwoleniu na budowę wygasa, jeżeli budowa nie została rozpoczęta przed upływem trzech lat od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna lub budowa została przerwana na czas dłuższy niż trzy lata. Równocześnie zgodnie z zasadą trwałości decyzji administracyjnych, wyrażoną w art. 16 par. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000; ost.zm. Dz.U. z 2022 r. poz. 2185; dalej: k.p.a.), decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w k.p.a. lub ustawach szczególnych.

Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 lutego 2022 r. (sygn. akt I OSK 814/21), zasada trwałości decyzji ostatecznych, o której mowa w art. 16 par. 1 k.p.a., służy realizacji podstawowych dla porządku prawnego zasad prawa, a mianowicie: bezpieczeństwa prawego, pewności prawa, zaufania do państwa i stanowionego prawa oraz ochrony praw nabytych, co motywowane jest potrzebą zapewnienia stabilności i pewności stosunków administracyjnoprawnych w przestrzeni czasu. Dodatkowo w innym wyroku – z 10 września 2014 r. (sygn. akt I OSK 229/13) – NSA wskazał, że trwałość ostatecznych decyzji administracyjnych polega na ograniczeniu możliwości ich wzruszania, a więc nie jest ona równoznaczna z jej niezmienialnością. Decyzji ostatecznej służy tzw. domniemanie legalności, które oznacza, że jest ona ważna i powinna być wykonywana dopóty, dopóki nie zostanie zmieniona, uchylona lub nie zostanie stwierdzona jej nieważność przez właściwy organ i z zachowaniem właściwego trybu postępowania.

Charakter prawny

Orzecznictwo wskazuje, że art. 37 ust. 1 p.b. nie może podlegać wykładni rozszerzającej i należy brać pod uwagę jedynie te przesłanki wygaśnięcia decyzji, które wprost wynikają z jego treści. Sytuacje, w których pozwolenie na budowę jest usuwane z obrotu prawnego, należą do wyjątków, instytucja określona w art. 37 ust. 1 p.b. nie może być nadużywana – wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 12 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1588/20. W innym wyroku wskazano, że instytucja wygaszenia decyzji o pozwoleniu na budowę ma charakter wyjątkowy – przepisy p.b. są tak skonstruowane, że co do zasady nie powinny być tak rozumiane, aby prowadzić do pozbawienia inwestora możliwości korzystania z udzielonego mu pozwolenia na budowę. Dodano, że „przesłanki do wygaszenia pozwolenia na budowę muszą być traktowane ściśle, w przeciwnym razie zaprzeczałoby to woli ustawodawcy dotyczącej rozwijania budownictwa w interesie publicznym” (wyrok NSA z 22 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 2398/17).