Umorzenia długu alimentacyjnego. WSA: Organ musi brać pod uwagę m.in. to, żeby dłużnik nie stał się beneficjentem pomocy społecznej

Świadczenia alimentacyjne wciąż budzą emocje

Temat świadczeń alimentacyjnych budzi w przestrzeni publicznej wiele emocji. Realizacja obowiązków alimentacyjnych bez wątpienia pozostawia w Polsce wiele do życzenia, a wiele uprawnionych do nich dzieci, dla których podstawą utrzymania powinny być świadczenia pochodzące od rodziców, musi polegać na wypłacie świadczeń na podstawie przepisów ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Choć obowiązujące przepisy regulują zasady postępowania wobec dłużników alimentacyjnych, w tym określają zasady prowadzenia egzekucji w zakresie zaległości alimentacyjnych, to w praktyce efekt końcowy działań w wielu przypadkach nie jest pozytywny.

POLECAMY: Dwa systemy zamiast jednego ładu. Ustawa platformowa ignoruje reformę PIP

Pozbawienie wolności a bezskuteczność egzekucji

Jednym z przypadków, w których osoba zobowiązana do alimentacji nie jest w stanie wywiązać się z ciążących na niej obowiązków, a egzekucja okazuje się być nieskuteczna jest przypadek odbywania kary pozbawienia wolności w zakładzie karnym. W takiej sytuacji dłużnik w większości przypadków nie ma możliwości świadczenia pracy, a jego dług narasta, co znacząco utrudnia jego sytuację po zakończeniu odbywania kary. Wielu dłużników korzysta więc w takich sytuacjach z przewidzianej w przepisach możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, przy uwzględnieniu sytuacji dochodowej i rodzinnej. Wiele organów nie przychyla się jednak w takich przypadkach do wniosku dłużnika. Czy słusznie? W jednej z tego typu spraw w dniu 18 lutego 2021 r. wyrok wydał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt II SA/Gl 964/20).

Organ może odmówić umorzenia długu

Wójt odmówił dłużnikowi umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu swojej decyzji wskazał m.in., że wykluczył jako przesłankę uzasadniającą umorzenie należności alimentacyjnych pobyt dłużnika alimentacyjnego w zakładzie karnym, gdyż okoliczność ta jest przez niego zawiniona. Co więcej, chwilowy brak etatów w jednostce penitencjarnej dla zatrudnienia odpłatnego nie wyklucza możliwości podjęcia takiego zatrudnienia w przyszłości. Wskazał również, że dłużnik jest osobą w średnim wieku, a zgłaszane przez niego problemy zdrowotne nie wykluczają go z rynku pracy. Brak więc obiektywnych przesłanek przemawiających za uwzględnieniem wniosku. W uzasadnieniu wydanego wyroku sąd wskazał, że użyte w obowiązujących przepisach słowo „może” oznacza, że decyzja wydawana w analizowanym przypadku ma charakter tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. Zwrócił jednak uwagę na to, że element uznaniowości nie polega na tym, że wydana decyzja polega na dowolności działania organu. Prawidłowe rozstrzygnięcie może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona poprzez wskazanie, dlaczego dokonano takiego a nie innego rozstrzygnięcia. Zdaniem sądu w analizowanej sprawie przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone było istotnymi brakami.

POLECAMY: Mobbing, B2B i transparentność wynagrodzeń. Trzy regulacje wymagają jednej strategii

Egzekucja długu a konieczność udzielenia pomocy społecznej

Organ w swych rozważaniach skupił się w przeważającej mierze na fakcie przebywania skarżącego w zakładzie karnym, co nie stanowiło obiektywnej przesłanki umożliwiającej uwzględnienie jego wniosku o umorzenie należności z funduszu alimentacyjnego. Okoliczność ta przysłoniła konieczność zbadania dalszych przesłanek warunkujących uwzględnienie żądania. Takie działanie, niezależnie nawet od zasługującej na negatywną ocenę postawy skarżącego, który nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, pozostaje w sprzeczności z przepisami prawa materialnego oraz podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego, w szczególności z zasadą prawdy obiektywnej oraz zasady legalności działania organów administracji publicznej. Sąd wskazał, że organ powinien mieć na uwadze, że rozważając kwestię ewentualnego umorzenia zaległości należy mieć w polu widzenia skutki, jakie może wywołać dla strony decyzja negatywna, w związku z powstaniem nowych długów oraz kumulacją postępowań egzekucyjnych. Jak bowiem słusznie wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, egzekucja zaległych świadczeń nie powinna prowadzić do sytuacji, w której dłużnik Skarbu Państwa, wobec którego orzeczono konieczność spłaty ciążących na nim należności, w ostateczności stanie się beneficjentem środków z pomocy społecznej.