Organy nadzoru mogą wkraczać w działalność gminną tylko wyjątkowo

Podstawową zasadą działalności gminy jest jej względna samodzielność. Oznacza to, że może ona wykonywać powierzone jej zadania na własną odpowiedzialność i co do zasady nie wiążą jej instrukcje ze strony administracji rządowej. Ta ostatnia sprawuje natomiast nadzór nad prawidłowością poczynań organów samorządu gminnego, który jest ograniczony do kryterium zgodności z prawem, a więc legalności. W rozdziale 10 ustawy o samorządzie gminnym (dalej ustawa) instytucje nadzorcze mają na celu zapewnienie wykonywania zadań publicznych gminy zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego (w tym także aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze działania organów, które je ustanowiły).

Domniemana kompetencja

Zgodnie z art. 86 ustawy organami nadzoru nad organami gminy są prezes Rady Ministrów i wojewoda, a w zakresie spraw finansowych – regionalna izba obrachunkowa. Z regulacji tej wynika, że wojewoda jest organem nadzoru we wszystkich sprawach, które nie należą do kompetencji premiera ani regionalnej izby obrachunkowej. Domniemanie kompetencji wojewody powoduje jednak, że pojęcia „sprawy finansowe” nie można interpretować rozszerzająco. W innym przypadku każde zadanie z zakresu kompetencji samorządu gminnego, którego realizacja rodzić będzie skutki finansowe, należałoby zaliczyć do spraw finansowych. Z tego względu ustawodawca konstruuje katalog spraw należących do właściwości rzeczowej regionalnej izby obrachunkowej, określając w art. 11 ust. 1 pkt 1 – 6 ustawy przedmiot tych uchwał i zarządzeń podejmowanych przez organy jednostki samorządu terytorialnego, których legalność nadzoruje RIO (patrz wyrok WSA w Białymstoku z 16 czerwca 2005 r., II SA/Bk 476/2005). Aby zapobiec krzyżowaniu się kompetencji organów nadzoru, należy kwalifikować charakter sprawy jako finansowej na podstawie przedmiotu regulacji, a nie samej nazwy uchwały.