Ważna zmiana w Kodeksie Postępowania Karnego (KPK): chodzi o łapownictwo czynne i bierne (sprzedajność i przekupstwo). Prezydent podpisał ustawę 11 maja 2026 r.

Ważna zmiana w Kodeksie Postępowania Karnego (KPK): chodzi o łapownictwo czynne i bierne. Prezydent podpisał ustawę 11 maja 2026 r.

Ustawa z dnia 27 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego - dostępna jest tutaj, wprowadza istotną zmianę w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2026 r. poz. 187, dalej jako: KPK) w art. 25 w § 1pkt 2, co bezpośrednio związane jest z przepisami z Kodeksu Karnego z dnia 6 czerwca 1997 r. (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 383) dotyczącymi sprzedajności i łapownictwa.

Czym jest sprzedajność?

Jak stanowi przepis art. 228 KK [Sprzedajność] § 1. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. § 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. § 3. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 4. Karze określonej w § 3 podlega także ten, kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, uzależnia wykonanie czynności służbowej od otrzymania korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy lub takiej korzyści żąda. § 5. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową znacznej wartości albo jej obietnicę, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15. § 5a. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść majątkową wielkiej wartości albo jej obietnicę, podlega karze pozbawienia wolności od lat 3 do 20. § 6. Karom określonym w § 1-5a podlega odpowiednio także ten, kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę lub takiej korzyści żąda, albo uzależnia wykonanie czynności służbowej od jej otrzymania. - to właśnie ostatni paragraf ma znaczenie w kontekście omawianych zmian w KPK.

Czym jest przekupstwo?

Z kolei jak określa przepis art. 229 KK [Przekupstwo] § 1. Kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w związku z pełnieniem tej funkcji, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. § 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. § 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa, aby skłonić osobę pełniącą funkcję publiczną do naruszenia przepisów prawa lub udziela albo obiecuje udzielić takiej osobie korzyści majątkowej lub osobistej za naruszenie przepisów prawa, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 4. Kto osobie pełniącej funkcję publiczną, w związku z pełnieniem tej funkcji, udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej znacznej wartości, podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 15. § 4a. Kto osobie pełniącej funkcję publiczną, w związku z pełnieniem tej funkcji, udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej wielkiej wartości, podlega karze pozbawienia wolności od lat 3 do 20. § 5. Karom określonym w § 1-4a podlega odpowiednio także ten, kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej, w związku z pełnieniem tej funkcji. § 6. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1-5, jeżeli korzyść majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte przez osobę pełniącą funkcję publiczną, a sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o nim się dowiedział.

Ważna zmiana w Kodeksie Postępowania Karnego (KPK): chodzi o łapownictwo czynne i bierne. Prezydent podpisał ustawę 11 maja 2026 r.

Kiedy znamy już definicje, może być bardziej świadomi zmian w KPK w zw. z KK. Celem ustawy jest rozszerzenie właściwości sądów okręgowych o sprawy dotyczące korupcji (łapownictwa czynnego i biernego/ sprzedajności, przekupstwa) z udziałem urzędników wykonujących swoje obowiązki w państwie obcym lub w instytucji międzynarodowej. W wyniku wprowadzonej zmiany wszystkie czyny wynikające z art. 228 i 229 Kodeksu karnego będą rozpatrywane w pierwszej instancji przez sądy okręgowe.

Dlaczego ta zmiana była konieczna?

Potrzeba nowelizacji wynika bezpośrednio z rekomendacji otrzymanych w ramach współpracy z grupą roboczą OECD ds. przekupstwa w międzynarodowych transakcjach handlowych. W dniach 11–14 marca 2025 roku w Paryżu odbyło się posiedzenie tej grupy, podczas którego omówiono tzw. Action Plan z Fazy 4 ewaluacji dotyczącej Polski.

Sprzedajność, przekupstwo, łapownictwo: wyjątkowy charakter tych przestępstw

Powodem objęcia kognicją sądów okręgowych tego rodzaju spraw jest ich wyjątkowy charakter. Wynika on w szczególności z bardzo niewielkiej liczby takich spraw oraz opierania ustaleń faktycznych na materiale dowodowym zbieranym z reguły poza granicami kraju. Jak wskazano w uzasadnieniu, przestępstwa te charakteryzują się wyższym stopniem winy sprawcy. Od osoby pełniącej funkcję publiczną można wymagać więcej niż od innej osoby – pod kątem niezakłócania prawidłowości działalności jednostek dysponujących środkami publicznymi w aspekcie korupcji.

Mniej niż ułamek procenta wszystkich spraw

Statystyki pokazują skalę zjawiska. W latach 2021–2024 osądzono łącznie 3902 osoby za przestępstwa określone w art. 228 k.k. albo 229 k.k. Tylko 7 z nich, a więc ułamek procenta (około 0,0018 ogółu), zostało osądzonych za przestępstwa z art. 228 § 6 k.k. albo z art. 229 § 5 k.k. Taka proporcja liczby spraw wskazuje, że projektowany cel zostanie osiągnięty przez przekazanie do właściwości sądów okręgowych jedynie spraw dotyczących sprzedajności i przekupstwa osoby pełniącej funkcję publiczną w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej. Zgodnie z przepisem intertemporalnym, w sprawach, w których akt oskarżenia wniesiono przed dniem wejścia w życie ustawy, sąd właściwy do rozpoznania sprawy według przepisów dotychczasowych pozostanie właściwy do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

Ważna zmiana w Kodeksie Postępowania Karnego (KPK): chodzi o łapownictwo czynne i bierne. Prezydent podpisał ustawę 11 maja 2026 r. Doświadczeni sędziowie dla szczególnych spraw

Zdaniem projektodawcy przekazanie sądom okręgowym do rozpatrywania w I instancji przestępstw korupcji jest uzasadnione nie tylko ich wagą, lecz również szeregiem innych przyczyn. Orzekanie o odpowiedzialności za powyższe czyny powinno zostać przekazane sędziom o zreguły większym doświadczeniu zawodowym oraz życiowym. Rozpatrywanie środków zaskarżenia takich wyroków będzie należało do sądów apelacyjnych. Istotna część spraw takiego charakteru nie ma prostego charakteru – wymagane jest przeprowadzenie szeregu dowodów, usunięcie wątpliwości między wnioskami z nich płynącymi, a w szczególności weryfikacja wiarygodności depozycji świadków i oskarżonych.