Wydarzenia na granicy polsko-białoruskiej przed sądami. Orzeczenia na korzyść cudzoziemców

Rozprawy toczyły się przed WSA w Warszawie i sądem w Hajnówce. Pierwszy wyrok zapadł już 28 marca 2022 roku. Sąd w Hajnówce stwierdził niezasadność, nielegalność i nieprawidłowość zatrzymania cudzoziemców, którego dokonali funkcjonariusze Straży Granicznej.

Cudzoziemcy przekroczyli granicę polsko-białoruską w miejscu do tego nieprzeznaczonym, nie posiadali ważnej wizy ani innego dokumentu dzięki któremu mogli legalnie przebywać na terenie Polski. Osoba, która dokonała ich ujawnienia sporządziła odręczne pełnomocnictwa do reprezentowania osób w postępowaniu i udzielenie ochrony międzynarodowej. Cudzoziemcy podpisali dokument. Po przyjeździe funkcjonariuszy ponownie potwierdzili chęć ubiegania się o ochronę międzynarodową. Straż przewiozła osoby do Placówki Straży Granicznej i nie wpuściła do nich pełnomocnika. Po kilku godzinach, w środku nocy zostali wywiezieni w głąb lasu, do linii granicy z Białorusią.

Zdaniem sądu „w żadnej mierze nie można nazwać postępowania funkcjonariuszy straży granicznej jako ”. Funkcjonariusze nie mieli celu nakarmienia i umożliwienia odpoczynku tym osobom, ale ich celem było”. Jak podkreśla sąd, zatrzymanie byłoby zasadne, gdyby funkcjonariusze wdrożyli od razu procedury ustawy o cudzoziemcach lub gdyby przyjęto ich wnioski o ochronę międzynarodową. Sąd uznał także, że funkcjonariusze działali na podstawie Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 sierpnia 2021 roku, ale - zdaniem sądu – zostało ono wydane z przekroczeniem jego ustawowego upoważnienia.

Dwa kolejne wyroki, które wydał WSA w Warszawie dotyczą osób, które również przekroczyły granicę w miejscu do tego nieprzeznaczonym, nie posiadały dokumentów, które pozwalały na legalny pobyt w Polsce i decyzją komendantów Placówek Straży Granicznej zostało wydane postanowienie o opuszczeniu terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw Schengen na okres 3 lat. Pełnomocnicy odwołali się od tej decyzji. Komendant Główny Straży Granicznej podtrzymał pierwotne stanowisko SG, powołując się m.in. na informacje mówiące o tym, że. – czytamy w uzasadnieniu do wyroku z 27 kwietnia 2022 r. Komendant Główny SG twierdził również Podnoszono również, że. Podobnych argumentów użyto w odniesieniu do osób (innej narodowości), których rozprawa przed WSA w Warszawie zakończyła się 26 kwietnia.

WSA nie podzielił tej argumentacji.

Sąd uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie pozwala na poczynienie jednoznacznych ustaleń, czy zatrzymany cudzoziemiec w ogóle miał zamiar ubiegania się o ochronę międzynarodową, czy też nie, ale przede wszystkim uznał, że zasada non-refoulement chroni nie tylko osoby, które złożyły zgodnie z prawem wniosek uchodźczy, ale też cudzoziemców, którzy takiego wniosku nie złożyli.

W ocenie Sądu kryzys migracyjny na granicy Rzeczypospolitej Polskiej z Białorusią nie może wyłączyć stosowania zasady non-refoulement nawet wobec cudzoziemców przekraczających nielegalnie granice RP.

WSA w Warszawie zauważył, że nie przesłuchano zatrzymanej osoby ani nie sporządzono jakiejkolwiek notatki z rozmowy z nią. W ocenie sądu ustalenia związane z przekroczeniem granicy nie mogą być dokonane wyłącznie na podstawie krótkiego protokołu przekroczenia granicy sporządzonego przez Straż Graniczną. Z protokołu tego nie wynika bowiem z jakiego powodu osoba przekroczyła nielegalnie granicę Polski, a także czy nie ma ona zamiaru ubiegania się w Polsce o ochronę międzynarodową.

W ocenie Sądu organ uchybienia organu dotyczą również niezbadania faktycznej sytuacji na pograniczu polsko-białoruskim. W szczególności, biorąc pod uwagę ogólnodostępne informacje na temat braku możliwości przemieszczania się cudzoziemców z granicy w głąb terytorium Białorusi i przetrzymywania ich przez funkcjonariuszy sił wojskowych Białorusi, istniała konieczność przeprowadzenia rzetelnego postępowania dowodowego celem wykluczenia, że nakazanie opuszczenia terytorium RP i natychmiastowe wykonanie zaskarżonego postanowienia nie narusza prawa do życia oraz wolności od tortur, innego nieludzkiego lub poniżającego traktowania cudzoziemca.

Co więcej, Sąd podkreślił, że nie ma znaczenia „

- Orzeczenia te oznaczają, że postanowienia o opuszczeniu terytorium RP zostały wydane w sposób niezgodny z prawem. Mamy nadzieję, że doprowadzi to do zmiany praktyki, ponieważ braki na które wskazał sąd są obecne w innych sprawach prowadzonych przez Straż Graniczną. Oczywiście razem z klientami będziemy rozważać zasadność pozwania Skarbu Państwa o naruszenie dóbr osobistych cudzoziemców – mówi adwokatka Małgorzata Jaźwińska, członkini Zarządu Stowarzyszenie Interwencji Prawne, reprezentująca przed WSA osoby wobec których zostały wydane powyższe postanowienia.

Poza tymi trzema wyrokami, przed WSA w Warszawie zapadł jeszcze jeden, do którego nie sporządzono jeszcze uzasadnienia. - W merytorycznie analogicznym stanie faktycznym, w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 609/22, WSA w Warszawie zajął, odmienne stanowisko i podzielił argumenty skarżonego organu oddalając skargę na postanowienie Komendanta Głównego SG w przedmiocie opuszczenia terytorium RP jako bezzasadną (wyrok z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 609/22) – mówi por. Anna Michalska, rzeczniczka prasowa Straży Granicznej. - Ponieważ sąd jeszcze nie przygotował uzasadnienia w sprawie, w której oddalił skargę nie znamy motywów tego rozstrzygnięcia. Niewątpliwie jednak będziemy skarżyć je do NSA. W większości z tych spraw stan faktyczny jest rzeczywiście bardzo zbliżony – odpowiada Małgorzata Jaźwińska.

Komentując ogłoszone wyroki, por. Anna Michalska podkreśla, że: . - Dlatego każda decyzja poparta jest uprzednią oceną stanu faktyczno-prawnego konkretnej osoby, celem podjęcia decyzji co do dalszych czynności. Wydanie postanowienia o opuszczeniu terytorium Polski nie ma zastosowania i nigdy nie jest stosowane wobec osób poszukujących ochrony międzynarodowej. Od osób, które chcą ochrony międzynarodowej w Polsce, zawsze przyjmowane są wnioski, które są przekazywane do Szefa Urzędy do Spraw Cudzoziemców-organu właściwego do ich rozpatrzenia – mówi.