Prawnik

Dziś sąd musi kierować każdy prywatny akt oskarżenia do rozstrzygnięcia na posiedzeniu. A te bywają absurdalne. Rzecznik praw obywatelskich ma pomysł, jak to zmienić.

Na 25 lat pozbawienia wolności Sąd Apelacyjny w Krakowie skazał we wtorek Ingebrigta G., obywatela Norwegii, który pod koniec 2022 r. w Oświęcimiu zabił swoją 26-letnią, byłą już wówczas partnerkę i uprowadził ich wspólną córkę. Tym samym SA obniżył wymierzoną mu wcześniej karę.

To będzie miało opłakane skutki dla stron, które domagają się, aby ich sprawę rozpoznał sąd niezależny i bezstronny, a zatem właściwy skład orzekający. Tak o zarządzeniu wydanym przez Zbigniewa Kapińskiego tuż przed objęciem przez niego stanowiska I prezesa Sądu Najwyższego mówi sędzia SN Jarosław Matras.

To aspekt prawny, który rzadko pojawia się w debacie publicznej, a ma fundamentalne znaczenie dla milionów kredytobiorców. Spory sądowe wokół wskaźnika WIBOR koncentrują się zazwyczaj na kwestiach informacyjnych. Tymczasem istnieje jeden, poważniejszy wymiar tego problemu - pytanie o to, co dzieje się z umową kredytową, gdy wskaźnik, na którym opiera się oprocentowanie umowy przestaje istnieć. Banki w dużej mierze nie zadały sobie tego pytania zawczasu. I właśnie to zaniechanie może okazać się ich największym błędem.

W polskich sądach trwa spór, który – zanim rozstrzygnie się na wokandzie – rozgrywa się najpierw w przestrzeni narracyjnej. Pełnomocnicy banków coraz częściej sięgają po argument, który brzmi poważnie, lecz przy głębszej analizie okazuje się konstrukcją zbudowaną na przesunięciu chronologicznym: twierdzą mianowicie, że WIBOR był nadzorowany przed 2020 rokiem, a zatem umowy kredytowe zawierane w tamtym czasie korzystały z gwarancji systemowych porównywalnych z tymi, które dziś zapewnia unijne rozporządzenie BMR. To podejście jest błędne – i warto to powiedzieć wprost.

Debata wokół sankcji kredytu darmowego (SKD) osiągnęła punkt krytyczny. Sąd Najwyższy oraz Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zmierzą się wkrótce z pytaniami, od których odpowiedzi zależy los dziesiątek tysięcy konsumentów. Jedno z nich dotyczy pozornie technicznej, lecz fundamentalnej kwestii: od jakiego momentu biegnie roczny termin zawity z art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim? Mecenas Wojciech Wandzel, adwokat reprezentujący sektor bankowy, konsekwentnie promuje tezę, że termin ten należy liczyć od daty uruchomienia kredytu, czyli od chwili wypłaty środków przez bank. Poniżej przedstawiam trzy argumenty, które tej tezie przeczą i które - w mojej ocenie - powinny skłonić sędziów do odrzucenia jej jako pozbawionej oparcia w ustawie, jej celu i historii legislacyjnej.

W czasie, gdy organy ścigania prowadziły postępowania dotyczące działalności dawnego BitBaya, eksperci związani z platformą – funkcjonującą dziś pod marką Zondacrypto – prowadzili szkolenia dla przedstawicieli polskich służb i administracji skarbowej. Z ujawnionych informacji wynika, że współpraca obejmowała zarówno policję, jak i Krajową Administrację Skarbową, a część kursów realizowano jeszcze pod koniec 2024 roku.

Prokuratura Krajowa skierowała do Sądu Najwyższego wniosek o uchylenie immunitetu sędziego Macieja Nawackiego. Śledczy chcą postawić mu dwa zarzuty dotyczące kierowania gróźb bezprawnych wobec funkcjonariuszy publicznych. Sprawa dotyczy dwóch odrębnych incydentów – jednego z posiedzenia Krajowej Rady Sądownictwa w 2023 roku, drugiego z rozprawy w Sądzie Najwyższym jesienią 2025 roku.

Debata publiczna wokół kredytów ze zmiennym oprocentowaniem koncentruje się najczęściej na treści samych umów – na tym, czy zapisy są uczciwe, transparentne i zgodne z prawem. Tymczasem istnieje wymiar tego problemu, który pozostaje niemal nieobecny w dyskursie prawniczym: zdolność składu orzekającego do merytorycznej oceny mechanizmów, które poddaje kontroli. Nie chodzi tu o złą wolę sądów ani o niedostatki formalne. Chodzi o strukturalną lukę kompetencyjną, która sprawia, że nawet obiektywnie wadliwa umowa może nie zostać rozpoznana jako taka – po prostu dlatego, że jej wadliwość ujawnia się dopiero na poziomie ekonomicznym, a nie językowym.

W polskiej praktyce sądowej, a w pewnym stopniu również w piśmiennictwie prawniczym, daje się zaobserwować zjawisko dalece niepokojące z perspektywy metodologicznej: konsekwentne utożsamianie dwóch pojęć, które – choć fonetycznie zbliżone i osadzone w tym samym obszarze obrotu finansowego – posiadają odrębne zakresy znaczeniowe, odmienne umocowanie normatywne oraz różną genezę historyczną. Mowa o pojęciu stawki referencyjnej oraz wskaźnika referencyjnego. Mylenie tych terminów nie jest jedynie błędem lingwistycznym – prowadzi do poważnych skutków w sferze wykładni prawa, a w konsekwencji rzutuje na rozstrzygnięcia w sprawach, których stawką są nierzadko prawa i wolności stron stosunków kredytowych.

Uchylenie okien oraz pozostawienie garnka z mieszaniną wody i mleka nie wystarczą, aby uniknąć odpowiedzialności karnej za pozostawienie psa w samochodzie w 30-stopniowym upale. Do takich wniosków doszedł Sąd Rejonowy w Nawym Sączu i uznał właściciela czworonoga za winnego znęcania się nad zwierzętami. Oprócz kary grzywny orzekł również przepadek czworonoga.