Mały ZUS przedłużony? Mateusz Morawiecki proponuje więcej ulg dla przedsiębiorców

Mały ZUS, którego zmianę zapowiada Mateusz Morawiecki, to potoczna nazwa ulgi w składkach, która pozwala przedsiębiorcy na opłacanie przez 24 miesiące składek od podstawy wynoszącej nie mniej niż 30% minimalnego wynagrodzenia. To znacznie mniej niż standardowe składki, które opłaca się od podstawy nie mniejszej niż 60% przeciętnego prognozowanego miesięcznego wynagrodzenia.

To tylko jedna z ulg, które przysługują przedsiębiorcom.

Kto może skorzystać z ulg w składkach ZUS?

Z ulg w składkach mogą skorzystać osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, a więc przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą. Przedsiębiorca nie może jednak skorzystać z ulg, opłacając składki za swojego współpracownika, a więc np. małżonka lub innego członka rodziny, który pomaga mu w prowadzeniu działalności.

Z ulgi nie mogą skorzystać także inne osoby prowadzące pozarolniczą działalność, takie jak wspólnicy jednoosobowych spółek z o.o. albo wspólnicy spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Te osoby od początku muszą opłacać składki od standardowej podstawy, a więc 60% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Przedsiębiorcy przysługują następujące ulgi:

• ulga na start – zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne (przedsiębiorca im wówczas nie podlega) przez 6 miesięcy od rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej;
• mały ZUS – przedsiębiorca przez pierwsze 24 miesiące od rozpoczęcia prowadzenia działalności albo zakończenia ulgi na start może opłacać składki od 30 proc. minimalnego wynagrodzenia;
• mały ZUS Plus – przedsiębiorca, który w poprzednim roku kalendarzowym osiągnął przychód nie wyższy niż 120 000 zł, może opłacać składki od podstawy obliczonej na podstawie jego dochodu;
• wakacje składkowe – przedsiębiorca może raz w roku zrezygnować z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne, a składki sfinansuje budżet państwa.

Ulga na start: 6 miesięcy bez składek na ubezpieczenie społeczne

Przedsiębiorca po rozpoczęciu prowadzenia działalności może nie zgłosić się do ubezpieczeń społecznych, a co za tym idzie, także nie opłacać składek przez pierwszych 6 miesięcy kalendarzowych. Opłaca tylko składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

W okresie korzystania z ulgi na start przedsiębiorca nie podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, chorobowemu ani wypadkowemu. Nie ma prawa do zasiłków, a okres ten nie zalicza się do okresu wymaganego do emerytury minimalnej.

Kto nie może korzystać z ulgi na start?

Z ulgi na start nie mogą korzystać osoby, które:

• podejmują ponownie lub wznawiają działalność po przerwie krótszej niż 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia lub
• wykonują działalność na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywali w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Mały ZUS: niższe składki przez 24 miesiące

Po zakończeniu ulgi na start albo zamiast korzystania z ulgi na start przedsiębiorca może zgłosić się do małego ZUS, a więc ulgi, o której mówił Mateusz Morawiecki.

Przez 24 miesiące korzystania z tej ulgi przedsiębiorca ma prawo do opłacania składek od podstawy niższej niż standardowa (60 proc. prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia), ale nie niższej niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. Mateusz Morawiecki proponuje, żeby taka możliwość istniała co najmniej przez 4 lata, a nie 2, jak dzisiaj.

W czasie korzystania z małego ZUS przedsiębiorca podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, co oznacza, że okres korzystania z tej ulgi zaliczany jest do stażu ubezpieczeniowego potrzebnego do przyznania prawa do emerytury minimalnej oraz renty z tytułu niezdolności do pracy. W tym okresie przedsiębiorca podlega również ubezpieczeniu wypadkowemu, co oznacza, że otrzyma świadczenie wypadkowe, gdyby stał się niezdolny do pracy z powodu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej.

Przedsiębiorca może, ale nie musi, opłacać w czasie małego ZUS składkę chorobową, która uprawnia do pobierania zasiłku chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego.

Kto nie może skorzystać z małego ZUS?

Z tej ulgi nie mogą korzystać osoby, które:

• podejmują ponownie lub wznawiają działalność po przerwie krótszej niż 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia lub
• wykonują działalność na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywali w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Podobnie jak w przypadku ulgi na start, celem tego ograniczenia jest to, aby pracownicy nie byli zmuszani przez pracodawców do rejestrowania działalności gospodarczej i przechodzenia z zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na współpracę B2B. Ma to zapobiegać również składaniu takich propozycji pracodawcom przez samych pracowników.

Warto jednak zwrócić uwagę, że chodzi jedynie o wykonywanie tych samych czynności w ramach współpracy co wcześniej jako pracownik. Jeśli pracownik zwolni się z pracy, rozpocznie prowadzenie działalności gospodarczej i podejmie współpracę z byłym pracodawcą, ale będzie wykonywał inne usługi niż jako pracownik, może skorzystać i z ulgi na start, i z małego ZUS.

Mały ZUS Plus: limit przychodu i indywidualna podstawa składek

Mały ZUS Plus przysługuje przedsiębiorcy, który w poprzednim roku kalendarzowym osiągnął przychód nie wyższy niż 120 000 złotych. Ulga przysługuje maksymalnie przez 36 miesięcy w 5-letnim okresie rozliczeniowym.

Uprawniony do ulgi przedsiębiorca oblicza swoją indywidualną podstawę wymiaru składek na podstawie przeciętnego dochodu, jaki osiągnął w poprzednim roku. Indywidualnie obliczona podstawa składek obowiązuje dla danego przedsiębiorcy przez cały rok i może wahać się między 30% minimalnego wynagrodzenia a 60% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

W okresie korzystania z małego ZUS Plus przedsiębiorca podlega ubezpieczeniom społecznym na takich samych zasadach jak podczas okresu korzystania z małego ZUS lub zwykłego okresu prowadzenia działalności: podlega obowiązkowo ubezpieczeniu:

• emerytalnemu,
• rentowemu,
• wypadkowemu,
• dobrowolnie – chorobowemu.

Kto nie może korzystać z małego ZUS Plus?

Z małego ZUS Plus nie mogą skorzystać przedsiębiorcy, którzy:

• w poprzednim roku kalendarzowym opłacali zryczałtowany podatek dochodowy w formie karty podatkowej i korzystali ze zwolnienia sprzedaży z podatku od towarów i usług;
• spełniają warunki do korzystania z małego ZUS;
• w poprzednim roku kalendarzowym prowadzili działalność gospodarczą przez mniej niż 60 dni kalendarzowych;
• w poprzednim roku kalendarzowym prowadzili także inny rodzaj pozarolniczej działalności;
• wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, u którego wykonywali obowiązki pracownicze, które obecnie wykonują jako usługodawcy.

Zobacz również

„Mały ZUS plus” - nowe zasady od 2026 roku. Co się zmieni?

Wakacje składkowe: zwolnienie ze składek raz w roku

Wakacje składkowe polegają na tym, że przedsiębiorca może raz w roku złożyć wniosek o zwolnienie ze składek na ubezpieczenia społeczne za okres całego miesiąca kalendarzowego. Składki sfinansuje za niego budżet państwa.

Zwolnienie obejmuje składki na obowiązkowe ubezpieczenia:

• emerytalne,
• rentowe,
• wypadkowe.

Może również objąć składkę chorobową, jeżeli przedsiębiorca podlegał temu ubezpieczeniu w miesiącu złożenia wniosku o zwolnienie oraz w miesiącu go poprzedzającym.

Wakacje składkowe nie obejmują składki zdrowotnej.

Warunki do skorzystania z wakacji składkowych?

Aby skorzystać z wakacji składkowych, konieczne jest, aby przedsiębiorca:

• w miesiącu przed miesiącem złożenia wniosku miał zgłoszonych do ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i wypadkowego lub ubezpieczenia zdrowotnego nie więcej niż dziesięciu ubezpieczonych (do 10 osób zalicza się również samego przedsiębiorcę);
• w ostatnich 2 latach kalendarzowych poprzedzających rok złożenia wniosku nie osiągnął przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej lub w co najmniej jednym roku z 2 ostatnich lat kalendarzowych poprzedzających rok złożenia wniosku osiągnął roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro;
• w roku kalendarzowym poprzedzającym rok złożenia wniosku oraz w okresie od początku roku kalendarzowego złożenia wniosku do dnia złożenia tego wniosku nie wykonywał pozarolniczej działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego w roku kalendarzowym rozpoczęcia działalności gospodarczej lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej;
• w miesiącu kalendarzowym poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku jako ubezpieczony podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej.