Wypadek przy pracy po alkoholu. Czy zasiłek jest zawsze wykluczony?

Stawienie się w pracy po spożyciu alkoholu lub spożywanie go w zakładzie pracy może mieć poważne konsekwencje, łącznie z dyscyplinarnym zwolnieniem. Jeśli pracownik w tym stanie uległ wypadkowi przy pracy, może to pozbawić go prawa do świadczeń wypadkowych, takich jak np. jednorazowe odszkodowanie. Pracodawca musi jednak ustalić okoliczności wypadku i dopiero na tej podstawie stwierdzić, czy świadczenia rzeczywiście nie przysługują.

Zasady te wynikają z ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Wypadek przy pracy: definicja i zdarzenia równorzędne

Aby zdarzenie uznać za wypadek przy pracy, musi być ono wywołane przyczyną zewnętrzną powodującą uraz lub śmierć i musi nastąpić w związku z pracą:

• podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
• podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
• w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Na równi z wypadkiem przy pracy traktuje się wypadek, któremu pracownik uległ:

• w czasie podróży służbowej, chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań;
• podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony;
• przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe.

Jakie świadczenia przysługują po wypadku przy pracy?

Po wypadku przy pracy można otrzymać m.in.:

• zasiłek chorobowy z ubezpieczenia wypadkowego (potocznie zasiłek wypadkowy);
• świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczenia wypadkowego;
• jednorazowe odszkodowanie;
• rentę z tytułu niezdolności do pracy z ubezpieczenia wypadkowego (potocznie renta wypadkowa).

Różnica między „zwykłym” zasiłkiem chorobowym i świadczeniem rehabilitacyjnym a zasiłkiem chorobowym i świadczeniem rehabilitacyjnym dotyczy ich wysokości – świadczenia wypadkowe są wyższe i wynoszą 100% podstawy wymiaru.

Zobacz także

Czy płatnik musi wypłacać świadczenia wypadkowe, jeśli pracownik uległ wypadkowi w innym miejscu pracy? [PORADNIA UBEZPIECZENIOWA]

Kiedy rodzina zmarłego otrzyma jednorazowe odszkodowanie?

Tak, członkowie rodziny poszkodowanego w wypadku przy pracy, który w jego wyniku zmarł, mogą być uprawnieni do jednorazowego odszkodowania. Odszkodowanie to przysługuje również w razie śmierci wskutek wypadku przy pracy rencisty, który był uprawniony do renty z ubezpieczenia wypadkowego.

Członkami rodziny uprawnionymi do odszkodowania są:

• małżonek, chyba że orzeczono separację;
• dzieci własne, dzieci drugiego małżonka, dzieci przysposobione oraz przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, spełniające w dniu śmierci ubezpieczonego lub rencisty warunki uzyskania renty rodzinnej;
• rodzice, osoby przysposabiające, macocha oraz ojczym, jeżeli w dniu śmierci ubezpieczonego lub rencisty prowadzili z nim wspólne gospodarstwo domowe lub jeżeli ubezpieczony lub rencista bezpośrednio przed śmiercią przyczyniał się do ich utrzymania albo jeżeli ustalone zostało wyrokiem lub ugodą sądową prawo do alimentów z jego strony.

Kiedy świadczenia wypadkowe nie przysługują? Zasady ogólne

Świadczenia wypadkowe nie przysługują ubezpieczonemu:

• gdy wyłączną przyczyną wypadku przy pracy było udowodnione naruszenie przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa;
• który, będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku.

W takiej sytuacji ubezpieczony nie otrzyma np. zasiłku chorobowego z ubezpieczenia wypadkowego, ale „zwykły” zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego, a więc niższy.

Rażące niedbalstwo pracownika. Kiedy wyklucza świadczenia?

Jeśli wypadek przy pracy był spowodowany wyłącznie przez umyślne lub dokonane z rażącym niedbalstwem naruszenie przepisów dotyczących życia i zdrowia, pracownik nie otrzyma świadczeń wypadkowych. Będzie tak w sytuacji, gdy pracownik np. zlekceważył zasady bhp obowiązujące w obsłudze jakiejś maszyny i spowodował wypadek albo łamał przepisy ruchu drogowego i doprowadził do wypadku samochodowego.

Świadczenia wypadkowe będą jednak przysługiwały, gdy nawet rażące niedbalstwo pracownika było tylko jedną z przyczyn wypadku.

Wielokrotnie potwierdzało to orzecznictwo. Sąd Najwyższy w wyroku z 28 maja 2025 r., sygn. akt I USK 402/23, stwierdził, że uprawniony nie traci prawa do świadczenia wypadkowego, jeżeli oprócz udowodnionego naruszenia przez niego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, wywołanego jego umyślnym lub rażąco niedbałym zachowaniem – przyczyną wypadku przy pracy (w tym przypadku – wypadku komunikacyjnego) było obiektywnie nieprawidłowe zachowanie innego uczestnika zdarzenia. Jeśli zatem zachowanie poszkodowanego pracownika będącego sprawcą wypadku drogowego nie stanowiło wyłącznej przyczyny wypadku, a tylko przyczyniło się do powstania tego zdarzenia (stanowiło jego współprzyczynę), to pracownik nie jest pozbawiony prawa do świadczeń wypadkowych.

Nietrzeźwość lub odurzenie. Kiedy wyklucza świadczenia wypadkowe?

Świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują również ubezpieczonemu, który, będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku.

W tym przypadku chodzi jednak o przyczynienie się w „znacznym stopniu” do spowodowania wypadku. Zatem nawet gdy istniały współprzyczyny wypadku, to wystarczy, że nietrzeźwość albo odurzenie substancjami było główną przyczyną, aby pracownik nie otrzymał świadczeń wypadkowych.

Wyjaśniał to m.in. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 18 grudnia 2013 r., III AUa 771/13. Stwierdził on, że jeżeli pracownik wykonuje obowiązki pracownicze w stanie nietrzeźwości, to nie przysługują mu świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego tylko wówczas, gdy, będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku przy pracy.

Także Sąd Najwyższy w wyroku z 8 czerwca 2011 r., sygn. akt I UK 418/10, podkreślił, że przepis co do zasady nie wyklucza przysługiwania świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego nawet pracownikowi, który uległ wypadkowi w stanie nietrzeźwym – pracując lub pozostając w oczekiwaniu na wykonywanie powierzonych mu zadań, chyba że pozostawanie w stanie nietrzeźwości w istotnym stopniu przyczyniło się do spowodowania wypadku. Chodzi o sytuację, w której, gdyby nie stan nietrzeźwości, można by uniknąć wypadku.

Jak przebiega badanie trzeźwości po wypadku przy pracy?

Jeżeli zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że pracownik znajdował się w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych, pracodawca kieruje pracownika na badanie niezbędne do ustalenia zawartości alkoholu, środków odurzających lub substancji psychotropowych w organizmie.

Pracownik jest zobowiązany poddać się temu badaniu. Odmowa poddania się badaniu lub inne zachowanie uniemożliwiające jego przeprowadzenie powoduje pozbawienie prawa do świadczeń, chyba że pracownik udowodni, że miały miejsce przyczyny, które uniemożliwiły poddanie się temu badaniu.

W jakich innych przypadkach ZUS odmawia świadczeń wypadkowych?

Wyżej opisane okoliczności (naruszenie przepisów o ochronie życia i zdrowia jako jedyna przyczyna wypadku przy pracy lub nietrzeźwość lub odurzenie jako główna przyczyna wypadku przy pracy) powinien stwierdzić pracodawca podczas postępowania powypadkowego.

Jeśli tego nie zrobił, może to zrobić również ZUS.

Ponadto ZUS odmówi przyznania świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego w przypadku:

• nieprzedstawienia protokołu powypadkowego lub karty wypadku;
• nieuznania w protokole powypadkowym lub karcie wypadku zdarzenia za wypadek przy pracy w rozumieniu ustawy;
• gdy protokół powypadkowy lub karta wypadku zawierają stwierdzenia bezpodstawne.

Odmowa przyznania świadczeń następuje w drodze decyzji ZUS.

Jak odwołać się od decyzji pracodawcy albo ZUS?

Tak, pracownik, który uległ wypadkowi przy pracy w stanie nietrzeźwości, może nie zgodzić się z decyzją pracodawcy lub ZUS i próbować udowadniać, że mimo nietrzeźwości nie przyczynił się do wypadku w stopniu znacznym.

Jeśli takie okoliczności ustalił pracodawca, a następnie wypłaca jedynie „zwykły” zasiłek chorobowy, pracownik ma prawo zwrócić się do ZUS z wnioskiem o ustalenie, że przysługuje mu zasiłek wypadkowy.

Jeśli zaś okoliczności te stwierdził ZUS i wydał w tej sprawie decyzję, konieczne będzie złożenie odwołania do sądu zgodnie z pouczeniem zawartym w odwołaniu. Następnie pracownik będzie dowodził swoich racji przed sądem. Do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd wypłata świadczeń wypadkowych będzie wstrzymana. W razie pozytywnego wyroku sądu wypłata zostanie dokonana po jego uprawomocnieniu.