Urlop dla poratowania zdrowia: warunki dotyczące wieku, stażu i wymiaru zatrudnienia

Czym jest urlop zdrowotny? Czym jest urlop dla poratowania zdrowia?

Urlop zdrowotny czy też urlop dla poratowania zdrowia to specjalny, płatny urlop a zatem czas wolny od pracy, który służy regeneracji, leczeniu, odzyskaniu sił oraz rehabilitacji. Urlop zdrowotny nie wynika z Kodeksu pracy, lecz z konkretnych pramatyk zawodowych, ze specjalistycznych ustaw dla wybranych grup zawodowych, takich jak nauczyciele, sędziowie, nauczyciele akademiccy czy górnicy.

Urlop dla poratowania zdrowia: warunki dotyczące wieku, stażu i wymiaru zatrudnienia

Nauczyciel akademicki, który z powodu stanu zdrowia musi czasowo zrezygnować z pracy i podjąć zalecone leczenie, może skorzystać z płatnego urlopu dla poratowania zdrowia. Nie jest on jednak dostępny dla każdego pracownika uczelni. Trzeba spełnić konkretne warunki dotyczące wieku, stażu i wymiaru zatrudnienia, a także uzyskać odpowiednie orzeczenie lekarskie.

Zobacz także

Święta Bożego Narodzenia 2026. Przerwa świąteczna będzie wyjątkowo długa. Premier zdecydował, że 28 grudnia będzie dniem wolnym od pracy, ale nie dla wszystkich

Prawo do urlopu dla poratowania zdrowia wynika z art. 131 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Z tego uprawnienia może skorzystać nauczyciel akademicki, który spełnia łącznie kilka warunków. Najważniejsze wymagania to:

• posiadanie statusu nauczyciela akademickiego,
• zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy,
• co najmniej 10-letni staż zatrudnienia w uczelni,
• nieukończenie 65. roku życia,
• stan zdrowia wymagający przerwy w pracy w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia.

Urlop zdrowotny tylko na leczenie

Urlop dla poratowania zdrowia może zostać udzielony wtedy, gdy lekarz stwierdzi, że nauczyciel akademicki powinien powstrzymać się od pracy, aby przeprowadzić określone leczenie. Nie wystarczy więc samo złe samopoczucie albo przekonanie pracownika, że potrzebuje dłuższej przerwy. Konieczne jest orzeczenie lekarskie, w którym zostaną wskazane: przyczyny uzasadniające czasowe zaprzestanie pracy, rodzaj zaleconego leczenia, czas potrzebny na jego przeprowadzenie.

Jak długo może trwać urlop dla poratowania zdrowia?

Łączny wymiar urlopu dla poratowania zdrowia w całym okresie zatrudnienia nie może przekroczyć trzech lat. Przepisy nie wskazują jednej, niezmiennej długości pojedynczego urlopu. To lekarz określa w orzeczeniu, ile czasu jest potrzebne na przeprowadzenie leczenia. Urlop może być zatem udzielony na krótszy albo dłuższy okres, zależnie od stanu zdrowia i zaleceń medycznych. Kolejny urlop zdrowotny można rozpocząć dopiero po upływie co najmniej trzech lat od zakończenia poprzedniego urlopu.

Co z 10-letnim stażem pracy?

Jednym z warunków uzyskania urlopu jest co najmniej 10 lat zatrudnienia w uczelni. Istotny jest także pełny wymiar czasu pracy. W praktyce pojawia się pytanie, czy wymagany staż musi być przepracowany w jednej uczelni, czy można uwzględnić zatrudnienie w kilku szkołach wyższych. Przedstawiane w doktrynie prawa pracy stanowiska nie są w tym zakresie całkowicie jednolite. Ważne jest natomiast to, że przepisy nie wymagają nieprzerwanego zatrudnienia. Oznacza to, że okresy pracy mogą być co do zasady sumowane, jeśli odpowiadają wymaganiom dotyczącym zatrudnienia w pełnym wymiarze.

Jeżeli nauczyciel akademicki pracuje w kilku uczelniach, uprawnienie powinno być rozpatrywane w związku z zatrudnieniem w pełnym wymiarze czasu pracy. Samo zsumowanie kilku niepełnych etatów nie musi jednak oznaczać spełnienia ustawowego warunku pełnego zatrudnienia. W takiej sytuacji warto sprawdzić dokumentację pracowniczą i skonsultować ją z działem kadr uczelni.

Czy rektor może odmówić wydania skierowania?

Postępowanie rozpoczyna się od wniosku nauczyciela akademickiego. To rektor, na podstawie tego wniosku, wystawia skierowanie na badanie lekarskie. Badanie wykonuje lekarz uprawniony do przeprowadzania badań profilaktycznych, działający w jednostce służby medycyny pracy, z którą uczelnia ma zawartą umowę. Skierowanie powinno zawierać informacje pozwalające ocenić charakter pracy nauczyciela akademickiego. Ma to znaczenie, ponieważ lekarz bada, czy stan zdrowia rzeczywiście uzasadnia czasowe powstrzymanie się od wykonywania obowiązków dydaktycznych, badawczych i organizacyjnych. Po spełnieniu warunków formalnych rektor nie powinien blokować procedury i odmawiać wydania skierowania. O przyznaniu urlopu decyduje przede wszystkim treść orzeczenia lekarskiego.

Urlop dla poratowania zdrowia: wniosek

Przepis art. 134 ustawy określa, że Minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw szkolnictwa wyższego i nauki określi, w drodze rozporządzenia:

1. zakres oraz tryb przeprowadzania badania lekarskiego mającego na celu stwierdzenie, czy stan zdrowia nauczyciela akademickiego wymaga powstrzymania się od pracy, oraz określenie zaleconego leczenia i czasu potrzebnego na jego przeprowadzenie,
2. wzór skierowania na badanie lekarskie, o którym mowa w pkt 1,
3. wzór orzeczenia lekarskiego wydawanego w wyniku badania lekarskiego, o którym mowa w pkt 1 – mając na uwadze konieczność obiektywnej oceny stanu zdrowia, a także zapewnienia jednolitości stosowanych dokumentów.

WZORY MOŻNA ZNALEŹĆ W ZAŁĄCZNIKACH DO TEGO DOKUMENTU: Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie orzekania o stanie zdrowia nauczyciela akademickiego na potrzeby udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia z dnia 27 września 2018 r., t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2138

Jak wygląda badanie lekarskie?

Nauczyciel akademicki powinien zgłosić się na badanie nie później niż w ciągu 30 dni od otrzymania skierowania. Warto zabrać ze sobą dokumentację medyczną dotyczącą dotychczasowego leczenia, jeśli jest dostępna. Badanie może obejmować:

• wywiad medyczny,
• badanie ogólnego stanu zdrowia,
• ocenę układu krążenia,
• ocenę układu ruchu,
• ocenę układu nerwowego,
• ocenę układu oddechowego,
• badanie narządu mowy.

Jeżeli lekarz uzna to za konieczne, może zlecić dodatkowe badania lub konsultacje specjalistyczne. Wszystkie czynności powinny uwzględniać specyfikę pracy nauczyciela akademickiego oraz wpływ jego stanu zdrowia na możliwość dalszego wykonywania obowiązków. Orzeczenie wystawia się w trzech egzemplarzach. Jeden otrzymuje nauczyciel, drugi rektor, a trzeci trafia do dokumentacji medycznej.

Orzeczenie lekarskie wydaje lekarz posiadający uprawnienia do wykonywania badań profilaktycznych zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 229 § 8 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, wykonujący działalność w jednostce służby medycyny pracy, z którą uczelnia zawarła umowę, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 437).

Odwołanie od orzeczenia lekarskiego

Zarówno nauczyciel akademicki, jak i uczelnia mogą zakwestionować orzeczenie lekarskie. Odwołanie składa się na piśmie w ciągu 14 dni od otrzymania orzeczenia. Dokument należy przekazać za pośrednictwem lekarza, który wydał pierwsze orzeczenie. Lekarz ma następnie 7 dni na przekazanie odwołania wraz z dokumentacją badań właściwej placówce. W zależności od tego, gdzie wydano pierwotne orzeczenie, odwołanie rozpatruje: właściwy wojewódzki ośrodek medycyny pracy albo – w określonych przypadkach – najbliższy instytut badawczy zajmujący się medycyną pracy. Badanie odwoławcze powinno zostać przeprowadzone w ciągu 30 dni od przekazania odwołania właściwej jednostce. Orzeczenie wydane w tym trybie jest ostateczne.

Kto płaci za badania?

Koszty pierwszego badania oraz badania ponosi uczelnia. Finansowanie badań przysługuje jednak nie częściej niż raz na trzy lata. Oznacza to, że nauczyciel akademicki nie powinien sam pokrywać kosztów badań związanych z procedurą udzielenia urlopu, o ile mieszczą się one w ustawowym limicie.

Czy podczas urlopu zdrowotnego można pracować?

Nie, w okresie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciel akademicki nie może wykonywać zajęcia zarobkowego. Zakaz obejmuje nie tylko dodatkową umowę o pracę, ale również inne formy aktywności przynoszącej dochód, w tym: umowę cywilnoprawną, działalność gospodarczą, świadczenie usług, inne zatrudnienie niepracownicze.

Zobacz także

Płatny urlop naukowy dla nauczyciela akademickiego: rok albo 3 miesiące z zachowaniem wynagrodzenia

Urlop zdrowotny a urlop wypoczynkowy

Skorzystanie z urlopu dla poratowania zdrowia nie powoduje utraty prawa do urlopu wypoczynkowego. Są to dwa różne uprawnienia, których cele się nie pokrywają. Urlop zdrowotny służy leczeniu, natomiast urlop wypoczynkowy ma zapewnić regenerację po pracy. Jeżeli nauczyciel nie mógł wykorzystać urlopu wypoczynkowego z powodu urlopu zdrowotnego, powinien mieć możliwość skorzystania z wypoczynku w późniejszym terminie.

Urlop dla poratowania zdrowia: co dzieje się ze stosunkiem pracy?

W czasie urlopu nauczyciel akademicki nie wykonuje pracy, ale pozostaje zatrudniony w uczelni. Okres ten jest wliczany do stażu pracy, choć nie stanowi okresu faktycznego świadczenia pracy. Urlop obejmuje wszystkie obowiązki związane z zatrudnieniem nauczyciela akademickiego. W tym czasie pracownik nie powinien wykonywać zadań dydaktycznych, naukowych ani organizacyjnych.

Urlop zdrowotny: czy osoby po 65. roku życia mogą otrzymać urlop?

Ukończenie 65 lat wyklucza możliwość uzyskania prawa do urlopu dla poratowania zdrowia na podstawie art. 131 ustawy. Dotyczy to również osoby, która ma wymagany staż, pracuje na pełen etat i posiada orzeczenie wskazujące na potrzebę leczenia. Wiek emerytalny nie oznacza jednak automatycznego obowiązku przejścia na emeryturę ani sam w sobie nie uzasadnia rozwiązania stosunku pracy. W kontekście urlopu zdrowotnego stanowi jednak ustawową granicę dostępu do tego świadczenia.