Nowe tablice GUS od 1 kwietnia 2026. Emerytury niekoniecznie będą niższe

Tablice średniego dalszego trwania życia określają, ile miesięcy osobie w określonym wieku zostało statystycznie do przeżycia. Są one wspólne dla kobiet i mężczyzn.

Nowe tablice mają bardzo duże znaczenie dla obliczenia wysokości emerytury dla osób urodzonych po 1948 r. Emeryturę oblicza się bowiem w ten sposób, że zewidencjonowaną na koncie ubezpieczonego kwotę składek dzieli się przez liczbę miesięcy, której statystycznie danej osobie pozostało do przeżycia. Zwiększenie przewidywanej długości życia oznacza, że emerytury obliczane z ich użyciem będą niższe niż gdyby były obliczone z użyciem poprzednich tablic.

Ostatnio GUS opublikował tablice, które będą służyły do obliczenia emerytur od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r.

Obliczanie emerytury – zasady ogólne

Emeryturę oblicza się poprzez podzielenie podstawy obliczenia emerytury przez liczbę miesięcy, która według tablic pozostała danej osobie do przeżycia.

Na podstawę obliczenia emerytury składa się:

• zwaloryzowanych składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego;
• zwaloryzowanych składek zewidencjonowanych na subkoncie ubezpieczonego;
• kapitału początkowego.

Emerytura jest waloryzowana co roku od 1 marca. Może zostać również podwyższona, jeśli emeryt dalej będzie odprowadzał składki na ubezpieczenie emerytalne, np. gdy będzie zatrudniony na etacie mimo pobierania emerytury.

Indywidualne konto ubezpieczonego

ZUS prowadzi konto ubezpieczonego dla każdej osoby, za którą odprowadzono kiedykolwiek przynajmniej jedną składkę. Indywidualne konta prowadzone są od 1999 r.

Na koncie ewidencjonuje się składki emerytalne. W przypadku składek za pracowników i zleceniobiorców są to składki wynikające z dokumentów rozliczeniowych złożonych przez płatnika, nawet gdy nie zostały rzeczywiście wpłacone. W przypadku przedsiębiorców do obliczenia emerytury ZUS bierze pod uwagę wyłącznie składki opłacone. Taka sama zasada dotyczy współpracowników przedsiębiorców.

Składki zgromadzone na koncie ubezpieczonego są waloryzowane rocznie oraz kwartalnie. Środki zgromadzone na koncie nie są dziedziczone ani nie ulegają podziałowi w razie rozwodu albo unieważnienia małżeństwa.

Subkonto ubezpieczonego

ZUS prowadzi subkonto w ramach konta ubezpieczonego. Na subkonto wpływa część składki emerytalnej odprowadzanej przez płatnika. Wynosi ona 19,52 proc. podstawy wymiaru składek (w uproszczeniu – przychód ubezpieczonego). Z wynagrodzenia brutto pracownika potrącana jest połowa składki (9,76 proc. podstawy wymiaru składek), a drugą połowę finansuje pracodawca ze środków, które nie są ujęte w kwocie brutto wskazanej w umowie o pracę (tzw. super brutto).

Część składki emerytalnej jest przekazywana na subkonto (4,38 proc. albo 7,3 proc. podstawy wymiaru składki – w zależności od tego, czy ubezpieczony jest członkiem OFE i czy zdecydował o przekazywaniu składki na subkonto ZUS).

Na subkoncie ewidencjonuje się także wyegzekwowane składki za zwłokę, opłatę prolongacyjną oraz kwotę odpowiadającą wartości umorzonych jednostek rozrachunkowych OFE w związku z ukończeniem przez ubezpieczonego wieku niższego o 10 lat od wieku emerytalnego.

Subkonto jest corocznie waloryzowane.

W przeciwieństwie do środków zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego, te na subkoncie wchodzą do wspólnego majątku, a po śmierci ubezpieczonego są wypłacane wskazanej osobie, a gdy ubezpieczony nie wskazał nikogo – środki te podlegają dziedziczeniu.

Środki z subkonta są dzielone między małżonkami (byłymi małżonkami) w razie:

• rozwodu,
• unieważnienia małżeństwa,
• ustania wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa albo umownego wyłączenia lub ograniczenia wspólności ustawowej między posiadaczem subkonta a jego współmałżonkiem.

Kapitał początkowy – jak wpływa na wysokość emerytury?

Kapitał początkowy to jedna ze składkowych podstaw emerytury. ZUS oblicza kapitał początkowy tylko dla osób urodzonych po 1948 r., jeśli przed 1 stycznia 1999 r. opłacały składki na ubezpieczenie społeczne lub za które składki opłacali płatnicy składek.

W uproszczeniu kapitał początkowy to hipotetyczna kwota składek, która byłaby odprowadzana za daną osobę, gdyby przed 1999 r. obowiązywały obecne przepisy.

Tablice średniego dalszego trwania życia

Tablice trwania życia ogłasza komunikatem w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" prezes Głównego Urzędu Statystycznego, w terminie do 31 marca każdego roku. Wynika z nich, ile miesięcy statystycznie będzie żyła osoba przechodząca na emeryturę w danym wieku. Tablice te służą jedynie do obliczenia wysokości emerytury na etapie jej przyznawania i ewentualnie jej przeliczania.

Liczby zawarte w tablicach są używane do obliczania emerytur przyznawanych na wnioski zgłoszone od 1 kwietnia do 31 marca następnego roku kalendarzowego.

Zgodnie z zasadami obliczania emerytur, jeśli jest to korzystniejsze dla wnioskodawcy, do obliczenia emerytury stosuje się tablice trwania życia obowiązujące w dniu, w którym wnioskodawca osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn, ale złożył wniosek później. [Przykład 1]

Ta zasada nie ma zastosowania, gdy dana osoba osiągnęła wiek emerytalny już po wejściu w życie nowych tablic. [Przykład 2]

Jak można uniknąć niższej emerytury mimo nowych tablic GUS?

Jak wynika z nowych tablic GUS, średnie dalsze trwanie życia wydłużyło się o 2,5 miesiąca. W praktyce oznacza to, że należy przejść na emeryturę 3 miesiące później niż przy starych tablicach, żeby kwota emerytury była taka sama.[Przykład 3]

To jednak pewne uproszczenie. W przypadku osób, które pracują, złożenie wniosku o emeryturę 3 miesiące później to nie tylko inna liczba miesięcy przyjęta do obliczeń, ale także dodatkowe miesiące odprowadzania składek emerytalnych.

Jednak zarówno te dodatkowe kwoty składek, jak i nieco odłożone w czasie złożenie wniosku o emeryturę, wpłyną na podwyższenie emerytury w niewielkim stopniu.

Jak podwyższyć emeryturę po jej otrzymaniu?

Raz przyznana emerytura może zostać przeliczona. Jeśli po przyznaniu emerytury emeryt odprowadzał składki na ubezpieczenie emerytalne jako przedsiębiorca albo płatnik odprowadzał za niego taką składkę, może wnioskować o przeliczenie emerytury z uwzględnieniem nowo odprowadzonych na konto składek emerytalnych.

Nie można wnioskować o przeliczenie emerytury częściej niż raz na rok, chyba że wcześniej ustaną ubezpieczenia emerytalno-rentowe.