Czy związki zawodowe mogą reprezentować zleceniobiorców

Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, zwana potocznie ustawą o zwolnieniach grupowych, przewiduje obowiązek konsultacji przez pracodawcę zamiaru przeprowadzenia zwolnień grupowych z działającymi u niego zakładowymi organizacjami związkowymi. Proces konsultacji uregulowany jest dość szczegółowo i przewiduje konsultacje tylko w odniesieniu do spraw pracowniczych, a więc związanych ze stosunkiem pracy. Proces zwolnień grupowych uregulowany w ustawie pomija całkowicie osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych. Nie są one brane pod uwagę przy obliczaniu progów, które warunkują uruchomienie przez pracodawcę procedury zwolnień. Ustawa nie wspomina w żadnym przepisie o sytuacji osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, z czego wnioskować można, że nie są one objęte szczególną ochroną przed zwolnieniami grupowymi.

W obecnym stanie prawnym osoby te nie mogą być także członkami związków zawodowych. Prawo do tworzenia i wstępowania do związków zawodowych mają bowiem pracownicy, członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, jeżeli sami nie są pracodawcami (art. 2 ust. 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych). Członkiem związku zawodowego mogą być dodatkowo emeryci, renciści i zarejestrowani bezrobotni. Odpowiedź na pytanie, czy osoba zatrudniona na podstawie, przykładowo, umowy o świadczenie usług, może zwrócić się do związku zawodowego o obronę jej praw na takich zasadach jak broni praw pracowników zrzeszonych, także musi być negatywna. Zgodnie z przepisami ustawy o związkach zawodowych tylko pracownik może wystąpić z takim wnioskiem, a wniosek osoby zatrudnionej na podstawie umowy cywilnoprawnej nie może być rozpatrzony pozytywnie.