Dwa nowe badania krwi na NFZ? Ministerstwo wskazało 1 stycznia 2027 r.

Chodzi o celiakię, przewlekłą chorobę, w której układ odpornościowy reaguje na gluten i może uszkadzać błonę śluzową jelita cienkiego. W polskim badaniu ankietowym obejmującym 796 osób z potwierdzoną celiakią od pierwszych objawów do rozpoznania mijało średnio dziewięć lat u dorosłych i nieco ponad trzy lata u dzieci.

Badania na celiakię na NFZ. Co ma się zmienić od 1 stycznia 2027 r.?

1 stycznia 2027 r. to termin zapisany w projekcie. Wiceminister zdrowia Tomasz Maciejewski wskazał go 14 października w odpowiedzi na interpelację posła Bartosza Romowicza. Tydzień później, 21 października, projekt opublikowano w Rządowym Centrum Legislacji. Resort skierował dokument do konsultacji publicznych i opiniowania, dając 30 dni na zgłaszanie uwag. Na 7 listopada zmiana pozostaje na etapie projektu. Ostateczną datę wejścia w życie potwierdzi ogłoszone rozporządzenie.

Resort chce dopisać do wykazu badań w poradniach specjalistycznych na NFZ dwa oznaczenia przeciwciał przeciwko transglutaminazie tkankowej, znane jako anty-tTG lub anty-TG2. Z wykazu mają zniknąć dwa starsze testy na przeciwciała przeciwko gliadynie, które gorzej odróżniają osoby z celiakią od osób bez tej choroby. Projekt zmienia wykaz dla ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (AOS). O zleceniu badania decydowałby lekarz w poradni przyjmującej na NFZ, kierując się wskazaniami medycznymi.

Kto skorzysta z badań na celiakię? Projekt przewiduje dwie sytuacje

Projekt przewiduje finansowanie oznaczeń w dwóch sytuacjach.

• Gdy lekarz podejrzewa celiakię. Powodem do diagnostyki może być m.in. przewlekła biegunka, nawracający ból brzucha, niezamierzony spadek masy ciała albo niedokrwistość z niedoboru żelaza o niewyjaśnionej przyczynie. U dziecka sygnałem może być też zbyt wolne przybieranie na wadze lub wzrastanie.
• Gdy pacjent ma już rozpoznaną celiakię. Po wprowadzeniu diety bezglutenowej lekarz może wykorzystać wynik jako jeden z elementów kontroli leczenia. Utrzymujące się podwyższone stężenie przeciwciał może skłonić do sprawdzenia, czy gluten nadal pojawia się w posiłkach, choćby wskutek zanieczyszczenia żywności.

Ryzyko celiakii jest większe m.in. u rodziców, dzieci i rodzeństwa osób z rozpoznaną chorobą oraz u osób z cukrzycą typu 1. Zalecenia medyczne uwzględniają te grupy, jednak sam projekt nie przewiduje osobnej ścieżki finansowania badań przesiewowych wyłącznie z powodu przynależności do grupy ryzyka.

Zobacz również

Obowiązkowe pytania o alkohol u lekarza rodzinnego? Ministerstwo Zdrowia odpowiada

Anty-tTG IgA i IgG. Jak wygląda badanie krwi na celiakię?

Pielęgniarka lub diagnosta pobiera krew z żyły, a laboratorium sprawdza w surowicy stężenie określonych przeciwciał. Przy podejrzeniu celiakii zwykle zaczyna się od anty-tTG w klasie IgA i jednocześnie mierzy całkowite IgA. To drugie oznaczenie pomaga ocenić, czy organizm wytwarza wystarczająco dużo przeciwciał tej klasy, by wynik pierwszego badania był miarodajny. Przy niedoborze IgA wynik anty-tTG IgA może być ujemny mimo choroby. Wtedy lekarz może zlecić oznaczenie w klasie IgG.

Ile kosztują badania na celiakię prywatnie? Ceny w czterech placówkach

W sprawdzonych cennikach jedno oznaczenie kosztuje od 89 do 140 zł, zależnie od placówki i klasy przeciwciał. Oto przykłady cen komercyjnych dostępnych 7 listopada 2026 r.

• Med-Lab Suchanek — 89 zł za anty-tTG IgA i 89 zł za anty-tTG IgG.
• Diagmedica — po 90 zł za oznaczenie w każdej z klas.
• Medyk Centrum — po 110 zł za oznaczenie w każdej z klas.
• Specjalmed — 140 zł za anty-tTG IgA i 136 zł za anty-tTG IgG. Oznaczenie całkowitego IgA kosztuje 47,50 zł, więc za dwa badania zwykle wykonywane na początku diagnostyki, anty-tTG IgA i całkowite IgA, według tego cennika wychodzi 187,50 zł.

Pojawiające się w analizach 94 zł za jedno oznaczenie anty-tTG oraz 25 zł za całkowite IgA to kwoty, które Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji przyjęła do oszacowania wydatków publicznych. Projekt dotyczy wpisania dwóch oznaczeń anty-tTG do wykazu. Całkowite IgA pojawia się w analizie kosztów i w zaleceniach klinicznych jako element diagnostyki.

Zobacz również

Ruszyły zapisy na bezpłatną tomografię płuc. Te szpitale już przyjmują bez skierowania

Zapisz na później

Czy badanie krwi wystarczy, żeby rozpoznać celiakię?

U dorosłych po badaniu krwi lekarz zwykle kieruje pacjenta na gastroskopię z pobraniem wycinków z dwunastnicy. Dzięki temu można ocenić, czy doszło do uszkodzenia błony śluzowej jelita. Europejskie wytyczne dopuszczają rozpoznanie bez biopsji u wybranych osób poniżej 45. roku życia, m.in. gdy pierwsze oznaczenie anty-tTG IgA osiąga co najmniej dziesięciokrotność górnej granicy normy, a wynik potwierdza druga, niezależna próbka krwi. Taką decyzję podejmuje specjalista po ocenie całego obrazu klinicznego. Projekt rozporządzenia dotyczy finansowania badań, a kryteria rozpoznania opisują zalecenia medyczne.

FAQ. Badania na celiakię

Przeczytaj też: Liczba aborcji w szpitalach rośnie od 2023 r. We wtorek Sejm zajmie się dwoma projektami

Podstawa prawna

1. Art. 31d ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
2. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu ambulatoryjnej opieki specjalistycznej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 357 ze zm.)
3. Projekt z 14 października 2026 r. zmieniający to rozporządzenie, opublikowany 21 października 2026 r., numer projektu w RCL 12415950.