Zamiast niepewności, będą jasne regulacje? Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji chce, żeby opłaty za korzystanie z cmentarzy komunalnych, a także znajdujących się na nich obiektów i urządzeń użyteczności publicznej, były naliczane na podstawie zasad przewidzianych w ustawie o gospodarce komunalnej, podaje portalsamorzadowy.pl
Dokładnie chodzi o art. 4 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Przepis ten pozwala radom gmin kształtować wysokość cen i opłat albo ustalać sposób ich określania za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń użyteczności publicznej należących do jednostek samorządu terytorialnego. Resort chce, aby właśnie ten przepis stał się jednoznaczną podstawą do ustalania opłat związanych z cmentarzami komunalnymi.
Wedle argumentacji ministerstwa obecnie przepisy nie dają wystarczająco jasnej odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób i na jakiej podstawie prawnej można ustalać opłaty za korzystanie z cmentarzy oraz znajdujących się na nich urządzeń. W praktyce – zauważa „Portal Samorządowy” prowadzi to do rozbieżności interpretacyjnych dotyczących zarówno charakteru prawnego tych opłat, jak i procedury ich ustalania.
Sądy zmieniają podejście. To właśnie wywołało problem
Jednym z powodów przygotowania zmian jest ewolucja orzecznictwa sądów administracyjnych. Jak wskazuje MSWiA, w ostatnich dwóch latach nastąpiła istotna i konsekwentna zmiana linii orzeczniczej. Sądy coraz częściej przyjmują, że ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych pozwala pobierać wyłącznie opłaty związane z pochowaniem zwłok oraz zastrzeżeniem grobu przeciw ponownemu użyciu na kolejne 20 lat. Takie podejście ma poważne konsekwencje dla samorządów.
Jeżeli bowiem gmina może pobierać tylko określone opłaty bezpośrednio związane z pochówkiem, pojawia się pytanie o legalność pozostałych pozycji znajdujących się w cennikach cmentarnych. To właśnie ten problem projektodawcy chcą rozwiązać.
Projekt nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym, ustawy o samorządzie powiatowym i ustawy o samorządzie województwa oraz niektórych innych ustaw dotyczących jednostek samorządu terytorialnego (UD309) ma zakończyć spory dotyczące pobierania opłat na cmentarzach komunalnych.
Cenniki cmentarne mogą zostać masowo podważone
MSWiA ostrzega przed konsekwencjami obecnego stanu prawnego. Resort wskazuje, że przyjęcie interpretacji, zgodnie z którą organy gmin mogą ustalać wyłącznie opłaty związane z pochowaniem zwłok, a nie inne opłaty dotyczące funkcjonowania cmentarza, może doprowadzić do masowego stwierdzania nieważności uchwał rad gmin, na podstawie których obowiązują obecne cenniki. Problem nie jest więc wyłącznie teoretyczny.
Podważenie uchwał oznaczałoby dla samorządów konieczność zmierzenia się z niepewnością prawną dotyczącą pobieranych opłat, a dla zarządców cmentarzy, z problemem finansowania bieżącego funkcjonowania nekropolii. - Prowadzi to do stanu poważnej niepewności prawnej po stronie jednostek samorządu terytorialnego oraz zarządców cmentarzy komunalnych” – przytacza wyjaśnienia resortu portalsamorzadowy.pl
Gminy obawiają się utraty pieniędzy na utrzymanie nekropolii
MSWiA zwraca również uwagę na finansowy wymiar całej sprawy. Zmiana linii orzeczniczej sądów administracyjnych oznacza dla gmin ryzyko utraty części dochodów przeznaczanych na utrzymanie cmentarzy. Tymczasem koszty związane z funkcjonowaniem nekropolii stale rosną.
Resort podkreśla, że w obecnej sytuacji sądy wskazują gminom wyłącznie dwa legalne źródła pokrywania tych wydatków. – Koszty te stale rosną, a jednocześnie sądy wskazują gminom wyłącznie dwa legalne źródła ich pokrycia – uważają autorzy przepisów.
Zdaniem MSWiA problem może więc prowadzić nie tylko do sporów prawnych, ale również do realnych problemów finansowych samorządów odpowiedzialnych za utrzymanie cmentarzy komunalnych.
Kto powinien płacić za utrzymanie cmentarza?
Resort wskazuje jeszcze jeden problem wynikający z obecnych regulacji. Zdaniem MSWiA aktualny stan prawny powoduje nierówne rozłożenie kosztów utrzymania cmentarzy. Ciężar ten jest bowiem przerzucany przede wszystkim na stosunkowo wąską grupę osób korzystających z grobów ziemnych. W ocenie ministerstwa takie rozwiązanie może być trudne do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej oraz zasadą równości wobec prawa.
Problem sprowadza się więc do pytania, kto powinien finansować utrzymanie całej infrastruktury cmentarnej. Jeżeli możliwość pobierania opłat zostanie ograniczona wyłącznie do czynności bezpośrednio związanych z pochówkiem, koszty utrzymania całej nekropolii będą musiały zostać pokryte z innych źródeł.
MSWiA chce stworzyć podstawę prawną, która pozwoli samorządom rozłożyć te koszty w sposób bardziej odpowiadający faktycznemu korzystaniu z usług i infrastruktury cmentarnej.
Art. 4 ustawy o gospodarce komunalnej ma rozstrzygnąć spór
Najważniejszym elementem proponowanej zmiany jest wyraźne wskazanie podstawy prawnej dla ustalania opłat. Celem nowelizacji jest przesądzenie, że podstawą prawną ustalania opłat za usługi komunalne o charakterze użyteczności publicznej w zakresie cmentarnictwa oraz za korzystanie z obiektów i urządzeń cmentarnych będzie art. 4 ustawy o gospodarce komunalnej.
W praktyce oznaczałoby to potwierdzenie kompetencji rad gmin do ustalania wysokości cen i opłat albo sposobu ich ustalania za tego rodzaju usługi. Dzięki temu samorządy miałyby otrzymać wyraźną podstawę ustawową do tworzenia cenników obowiązujących na cmentarzach komunalnych.
Projektodawcy chcą w ten sposób zakończyć spór dotyczący tego, czy przepisy ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych pozwalają na pobieranie szerszego katalogu opłat, czy też zamykają go wyłącznie do dwóch wskazywanych przez sądy kategorii.
MSWiA powołuje się na zalecenia NIK sprzed lat
Autorzy projektu wskazują również, że proponowane rozwiązanie nie jest pomysłem pojawiającym się dopiero teraz, pisze portalsamoezadowy.pl. Zaproponowane brzmienie art. 2a ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych ma również realizować rekomendacje Najwyższej Izby Kontroli.
NIK już w 2016 roku wskazywała na potrzebę ustawowego uporządkowania katalogu opłat związanych z funkcjonowaniem cmentarzy. Izba zwracała uwagę między innymi na konieczność rozróżnienia usług cmentarnych i pogrzebowych oraz zapewnienia gminom jasnych kompetencji do ustalania opłat. Po latach problem nadal jednak nie został jednoznacznie rozwiązany.
Teraz MSWiA chce wykorzystać nowelizację przepisów samorządowych do doprecyzowania zasad obowiązujących na cmentarzach komunalnych. Ustawa ma już ponad 60 lat. MSWiA chce ją dostosować do obecnych realiów. W tle całej sprawy znajduje się jeszcze jeden problem.
Ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych pochodzi z 1959 roku. Oznacza to, że jej podstawowe rozwiązania powstały ponad sześć dekad temu. Od tego czasu zmieniły się zarówno realia funkcjonowania samorządów, jak i sposób organizowania usług publicznych. Zmieniły się także koszty utrzymania infrastruktury oraz oczekiwania wobec zarządców cmentarzy.
Jednocześnie przepisy dotyczące finansowania i pobierania opłat nadal w dużej mierze opierają się na rozwiązaniach pochodzących z zupełnie innej rzeczywistości prawnej i gospodarczej.
Projekt MSWiA ma więc nie tylko odpowiedzieć na najnowsze problemy wynikające z orzecznictwa sądów administracyjnych, ale również uporządkować przepisy, które od lat pozostawiają pole do różnych interpretacji.
Cmentarze komunalne to zadanie własne gminy
Zakładanie i rozszerzanie cmentarzy komunalnych należy do zadań własnych gminy. Samorząd odpowiada więc nie tylko za ich funkcjonowanie, ale także za zapewnienie odpowiedniej infrastruktury i utrzymanie nekropolii. Właśnie dlatego kwestia opłat ma dla gmin tak duże znaczenie. Z jednej strony samorządy muszą zapewnić mieszkańcom możliwość korzystania z cmentarzy i utrzymywać ich infrastrukturę. Z drugiej, nie mogą pobierać opłat bez odpowiedniej podstawy prawnej.
Zmiana proponowana przez MSWiA ma rozwiązać ten problem poprzez jednoznaczne wskazanie, że w zakresie usług komunalnych związanych z cmentarnictwem oraz korzystaniem z obiektów i urządzeń cmentarnych podstawą do ustalania opłat będzie art. 4 ustawy o gospodarce komunalnej. Dla gmin oznaczałoby to większą pewność prawną przy konstruowaniu cenników. Dla mieszkańców, jasne określenie, na jakiej podstawie samorząd pobiera poszczególne opłaty.
Najważniejszym celem projektu jest więc uporządkowanie zasad, które przez lata budziły wątpliwości. MSWiA chce przeciąć spór o zakres opłat pobieranych na cmentarzach komunalnych, ograniczyć ryzyko unieważniania obowiązujących uchwał i stworzyć samorządom wyraźną podstawę prawną do ustalania cenników.
Czy proponowane przepisy zakończą wieloletnie spory dotyczące opłat cmentarnych? Ostatecznie rozstrzygnie to proces legislacyjny oraz praktyka stosowania nowych regulacji.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu