Zaćmienia Słońca nie wolno obserwować w zwykłych okularach przeciwsłonecznych. Nie pomogą również filtry polaryzacyjne, przyciemnione szkło ani zdjęcia rentgenowskie. Do bezpośredniego oglądania zjawiska potrzebne są specjalne okulary zaćmieniowe. Jeśli nie udało się ich kupić, NASA wskazuje inną bezpieczną metodę, polegającą na obserwacji obrazu Słońca wyświetlanego wewnątrz kartonowego pudełka. Jest jeszcze czas żeby zrobić takie urządzenie w domowych warunkach. Można też wykorzystać filtr spawalniczy, ale nie każda maska zapewni właściwą ochronę. W artykule wszystko co musisz wiedzieć.
Ważne: W Polsce obserwowane jest zaćmienie częściowe, dlatego okulary lub odpowiedni filtr muszą pozostawać na oczach przez cały czas bezpośredniego patrzenia na Słońce. Faza, podczas której można zdjąć okulary, występuje wyłącznie w pasie całkowitego zaćmienia, gdy jasna tarcza Słońca zostaje w stu procentach zasłonięta.
Jakie okulary na zaćmienie Słońca wybrać?
Bezpieczne okulary do bezpośredniej obserwacji Słońca powinny spełniać wymagania międzynarodowej normy ISO 12312-2:2015. Na produktach sprzedawanych w Europie można znaleźć oznaczenie EN ISO 12312-2:2015 oraz znak CE. Specjalistyczne okulary są tysiące razy ciemniejsze od zwykłych okularów przeciwsłonecznych. Ograniczają nie tylko ilość światła widzialnego, ale również szkodliwego promieniowania ultrafioletowego i podczerwonego.
Sam napis „ISO 12312-2” umieszczony na oprawce lub w tytule internetowej aukcji nie daje jednak całkowitej pewności, że produkt przeszedł odpowiednie badania. Takie oznaczenie może zostać nadrukowane również na podrobionych okularach. American Astronomical Society zaleca więc sprawdzenie producenta oraz kupowanie bezpośrednio od niego albo od wskazanego przez niego autoryzowanego sprzedawcy.
Na okularach lub opakowaniu powinny znajdować się:
- oznaczenie EN ISO 12312-2:2015;
- znak CE;
- nazwa i dane producenta;
- instrukcja bezpiecznego używania;
- ostrzeżenie o konieczności wyrzucenia uszkodzonego produktu;
- informacje o przechowywaniu i okresie użytkowania.
Okulary na zaćmienie Słońca – gdzie kupić?
Okularów zaćmieniowych najlepiej szukać w specjalistycznych sklepach astronomicznych i optycznych, sklepach prowadzonych przez producentów oraz u ich autoryzowanych dystrybutorów. W Polsce oferują je między innymi sklepy Delta Optical, Teleskopy.pl i Astroshop. W sprzedaży pojawiają się m.in. produkty marek Baader Planetarium, Bresser, American Paper Optics, Absolute Eclipse i Omegon.
Okulary można znaleźć również na Allegro, Amazonie czy w ofertach sprzedawców działających na Empik Marketplace. W takim przypadku trzeba jednak sprawdzić nie tylko opis aukcji, lecz także nazwę producenta, dane sprzedawcy i pochodzenie produktu. AAS ostrzega, że kupowaniem przypadkowych okularów od anonimowych sprzedawców internetowych nie jest warte ryzyka utraty wzroku.
Kartonikowa oprawka nie świadczy o niskiej jakości produktu. W okularach zaćmieniowych o bezpieczeństwie decyduje przede wszystkim zastosowany filtr, jego pochodzenie oraz stan.
Jak sprawdzić okulary przed obserwacją?
Przed założeniem okularów należy obejrzeć filtr pod kątem rys, pęknięć, dziur i odklejających się fragmentów. Uszkodzonych okularów nie wolno naprawiać taśmą ani używać ponownie. Po założeniu bezpiecznych okularów w pomieszczeniu nie powinno być widać mebli, ścian ani innych przedmiotów. Dostrzegalne mogą być najwyżej bardzo jasne źródła światła, ale powinny wyglądać bardzo słabo.
Jak oglądać zaćmienie przez pudełko? NASA wskazuje bezpieczny domowy sposób
Najbezpieczniejszym sposobem bezpośredniej obserwacji są okulary spełniające ISO 12312-2, ale można również zastosować pośrednią metodę projekcji. Wówczas obserwator nie patrzy na Słońce, lecz na jego obraz rzutowany na inną powierzchnię. Do wykonania domowego projektora z kartonowego pudełka potrzebne będą:
- kartonowe pudełko, najlepiej podłużne,
- biała kartka papieru,
- folia aluminiowa,
- taśma klejąca,
- nożyczki lub nożyk,
- szpilka albo igła.
Najpierw do wewnętrznej strony jednego z krótszych boków pudełka należy przykleić białą kartkę. Będzie ona pełniła funkcję ekranu. W przeciwległym boku pudełka trzeba wyciąć dwa otwory. Jeden powinien zostać przykryty kawałkiem folii aluminiowej i dokładnie przyklejony taśmą, aby światło nie przedostawało się bokami. W środku folii należy wykonać szpilką jeden mały, równy otwór. Drugie wycięcie będzie służyło do zaglądania do wnętrza pudełka.
Podczas obserwacji trzeba stanąć tyłem do Słońca. Pudełko należy ustawić tak, aby promienie wpadały przez niewielki otwór w folii. Na białej kartce po drugiej stronie pojawi się obraz tarczy słonecznej. W czasie częściowego zaćmienia będzie on stopniowo przyjmował kształt sierpa. Przez drugi otwór można oglądać wyświetlony na kartce obraz. Nie wolno natomiast patrzeć na Słońce przez dziurkę wykonaną w folii. To nie jest wizjer, ale otwór służący wyłącznie do rzutowania obrazu.
NASA przedstawia domowy projektor otworkowy jako bezpieczną alternatywę dla osób, które nie mają odpowiednich okularów. Poniżej film instruktażowy.
Czy zaćmienie można oglądać przez maskę spawalniczą?
Do obserwacji Słońca może zostać wykorzystany wyłącznie stały filtr spawalniczy o odpowiednim stopniu zaciemnienia. Według American Astronomical Society bezpieczny poziom zaczyna się od klasy DIN 12, jednak dla wielu osób taki obraz może być niekomfortowo jasny. Najlepszy efekt zapewniają filtry DIN 13 lub DIN 14. Filtr DIN 15 lub wyższy również ogranicza światło do bezpiecznego poziomu, ale obraz może być już zbyt ciemny. Słońce obserwowane przez filtr spawalniczy będzie miało charakterystyczny zielony kolor.
Przed wykorzystaniem maski trzeba sprawdzić oznaczenie umieszczone bezpośrednio na filtrze. Nie wystarczy informacja, że jest to „maska do spawania”. Popularne filtry DIN 9, DIN 10 lub DIN 11 są zbyt jasne i nie powinny być używane do patrzenia na Słońce. Nie wolno również korzystać ze starego lub nieoznaczonego szkła, którego klasy nie można jednoznacznie ustalić.
AAS odradza wykorzystywanie masek samościemniających oraz modeli z regulowanym filtrem. Nawet jeśli producent deklaruje możliwość ustawienia DIN 13 lub DIN 14, istnieje ryzyko przypadkowego wybrania niższego poziomu. Mechanizm może też zareagować z opóźnieniem albo nie przyciemnić wizjera zgodnie z oczekiwaniami. Filtr musi być również bez pęknięć, ubytków i zarysowań.
Czy można patrzeć na zaćmienie przez lornetkę lub teleskop?
Lornetka i teleskop skupiają promienie słoneczne, dlatego patrzenie przez nie bez właściwego filtra może w bardzo krótkim czasie doprowadzić do poważnego uszkodzenia wzroku. Nie wystarczy założyć okularów zaćmieniowych i spojrzeć przez lornetkę. Skupione promienie mogą przepalić filtr znajdujący się przed oczami. Specjalny filtr słoneczny musi zostać stabilnie zamontowany z przodu urządzenia, czyli przed obiektywem, a nie przy okularze, przez który patrzy obserwator.
Przez co nie wolno oglądać zaćmienia Słońca?
Do bezpośredniej obserwacji nie nadają się:
- zwykłe okulary przeciwsłoneczne,
- kilka par okularów założonych jednocześnie,
- przydymione szkło,
- płyty CD i DVD,
- klisze fotograficzne i negatywy,
- zdjęcia rentgenowskie,
- folie ratunkowe i opakowaniowe,
- filtry polaryzacyjne,
- standardowe filtry fotograficzne UV i ND,
- nieoznaczone szkła spawalnicze,
- maski spawalnicze automatycznie przyciemniające,
- lornetki, teleskopy i aparaty bez filtra założonego z przodu obiektywu.
Ważne: Niewłaściwa obserwacja może spowodować retinopatię słoneczną, czyli uszkodzenie siatkówki. Jest ono szczególnie niebezpieczne, ponieważ w siatkówce nie ma receptorów bólu. Osoba patrząca na Słońce może więc nie poczuć, że właśnie dochodzi do urazu. Objawy mogą pojawić się dopiero po pewnym czasie i obejmować pogorszenie ostrości widzenia, ciemną plamę w centrum obrazu, zniekształcenia oraz zaburzenia rozpoznawania kolorów.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu