Zmiany w wykazie lektur szkolnych: Wojtyła za Kołakowskiego, Wielki Rybak za Winnetou. Ruszają konsultacje

Powodem zmian jest, jak zaznacza MEiN, chęć lepszego dopasowania omawianych utworów do realizacji podstawy programowej.

Wiążą się one także z zaproponowaniem takich pozycji książkowych, które warto omawiać z uczniami ze względu na ich walory edukacyjne i wychowawcze (czytelny system wartości), elementy konstrukcyjne utworu (konstrukcja świata przedstawionego, wyraziście zarysowana akcja) oraz warstwę językową utworu (polszczyzna staranna, pozbawiona wulgaryzmów i kolokwializmów, nadmiernych ozdobników).

Zmiany zaproponowane przez ministerstwo dotyczą przede wszystkim wykazu lektur uzupełniających (w przypadku klas I–III szkoły podstawowej zmiany dotyczą propozycji lektur do wspólnego i indywidualnego czytania). Jak podkreśla MEiN w przypadku lektur obowiązkowych w projekcie proponuje się tylko nieliczne zmiany polegające wyłącznie na rezygnacji z danej pozycji. Jest to istotne z punktu widzenia przygotowań do egzaminu ósmoklasisty. Tak skonstruowane zmiany nie będą skutkowałaby zwiększeniem zakresu wymagań egzaminacyjnych.

Co się zmieni

W klasach I-III ministerstwo edukacji rekomenduje dodanie lektur:

1. Dorota Gellner, Wścibscy;
2. Julita Grodek, Mania, dziewczyna inna niż wszystkie. Opowieść o Marii Skłodowskiej-Curie;
3. Piotr Kordyasz, Lolek. Opowiadania o dzieciństwie Karola Wojtyły (fragmenty);
4. Zofia Kossak-Szczucka, Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata;
5. Åsa Lind, Piaskowy Wilk;
6. Aleksandra i Daniel Mizielińscy, Którędy do Yellowstone? Dzika podróż po parkach narodowych

I usunięcie:

1. Alina Centkiewiczowa i Czesław Centkiewicz, Zaczarowana zagroda;
2. Mira Jaworczakowa, Oto jest Kasia;
3. Leszek Kołakowski, Kto z was chciałby rozweselić pechowego nosorożca?;
4. Marcin Pałasz, Sposób na Elfa

W uzasadnieniu do projektu rozporządzenia czytamy, że lektury, które powinny zostać usunięte "nie korespondują z wymaganiami zawartymi w podstawie programowej dotyczącymi emocjonalnego rozwoju ucznia". Chodzi tu o umiejętności rozumienia odczuć zwierząt, prowadzenie prostych hodowli roślin oraz określania, co jest dobre, a co jest złe i naśladowanie zachowań dobrych na podstawie doświadczeń ze świata realnego oraz przykładów płynących z tekstów literackich, filmów i innych źródeł.

Z kolei dodane lektury mają realizować zapis podstawy o samodzielnym czytaniu wybranych książek również w odniesieniu do orientacji historycznej, w której "uczeń opowiada historię własnej rodziny, przedstawia wybrane postacie i prezentuje informacje o wielkich Polakach". 

W przypadku uczniów klas IV-VIII zmiany będą dotyczyły usunięcia z listy lektur obowiązkowych „pozycji książkowych, w których zastrzeżenia budzi warstwa składniowo-leksykalna języka oraz zawartość merytoryczna (m.in. kreacja świata przedstawionego)”. Za taką książkę uznany został utwór Rafała Kosika "Felix, Net i Nika" oraz Gang Niewidzialnych Ludzi".

Poza tym MEiN chce usunięcia książek: 

1. Karol May, Winnetou 
2. Nancy H. Kleinbaum, Stowarzyszenie Umarłych Poetów 

Z listy lektur obowiązkowych do listy lektur uzupełniających miałaby zostać przesunięta powieść Melchiora Wańkowicza "Ziele na kraterze".

Dodane mają zostać książki: 

1. Lloyd Cassel Douglas, Wielki Rybak;
2. Zofia Kossak-Szczucka, Bursztyny (wybrane opowiadanie);
3. André Frossard, Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II;
4. Bolesław Prus, Placówka, Zemsta;
5. Henryk Sienkiewicz, Sąd Ozyrysa;
6. Nicolas Sparks, Jesienna miłość

Jak pisze MEiN zaproponowane książki „warto omawiać z uczniami ze względu na ich walory edukacyjne i wychowawcze (czytelny system wartości), elementy konstrukcyjne utworu (konstrukcja świata przedstawionego, wyraziście zarysowana akcja) oraz warstwę językową utworu (polszczyzna staranna, pozbawiona wulgaryzmów i kolokwializmów, nadmiernych ozdobników)”. 

Zaproponowane utwory literackie pozwolą uczniom na odwoływanie się do wartości uniwersalnych związanych z postawami społecznymi, narodowymi, religijnymi i etycznymi. Ważnym elementem zmian jest umieszczenie na liście lektur uzupełniających takich pozycji książkowych, które stanowią przykład różnorodnych kontekstów: kulturowego, filozoficznego, społecznego, biograficznego. Książki te skłaniają do refleksji, pobudzają wyobraźnię, poruszają tematy atrakcyjne dla młodego czytelnika.

- pisze MEiN. 

W odniesieniu do szkół  MEiN proponuje, by z wykazu lektur zniknęły wiersze Marcina Świetlickiego, "ponieważ myśli zawarte w wielu utworach nie reprezentują wartości, które wpisane zostały w podstawie programowej".

Ponadto z zakresu rozszerzone usunięte miałyby zostać:

Zakres rozszerzony:

1. Jan Parandowski, Mitologia, część II Rzym;
2. François Villon, Wielki testament (fragmenty);
3. Piotr Skarga, Żywoty świętych (fragmenty);
4. Tadeusz Konwicki, Mała apokalipsa;
5. Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku

Dodać MEiN chce:

Zakres podstawowy:

1. Juliusz Słowacki, Listy do Matki (fragmenty);
2. Henryk Sienkiewicz, Listy z podróży do Ameryki (fragmenty);
3. Stefan Żeromski, Ludzie bezdomni;
4. Ryszard Krynicki, Adam Zagajewski, wybór wierszy;
5. Witold Pilecki, Raport Witolda;
6. Wiesław Kielar, Anus mundi;
7. Zofia Kossak-Szczucka, Pożoga. Wspomnienia z Wołynia 1917–1919;
8. Jarosław Iwaszkiewicz, wybrane opowiadanie;
9. John Ronald Reuel Tolkien, Władca pierścieni. Drużyna pierścienia

Zakres rozszerzony:

1. Zofia Kossak-Szczucka, Błogosławiona wina;
2. Ferdynand Antoni Ossendowski, Mocni ludzie; Ludzie, zwierzęta, bogowie;
3. Krystyna Lubieniecka- Baraniak, Gdy brat staje się katem;
4. Jan Paweł II, Przekroczyć próg nadziei (fragmenty); Tryptyk rzymski; Pamięć i tożsamość (fragmenty), Fides et ratio (fragmenty);
5. Karol Wojtyła, Przed sklepem jubilera;
6. Stefan Wyszyński, Zapiski więzienne;
7. Paweł Zuchniewicz, Ojciec wolnych ludzi. Opowieść o Prymasie Wyszyńskim.