Gorzka niespodzianka dla grzybiarzy. Kara może sięgnąć 5000 zł

Podstawową zasadą jest powszechna dostępność lasów stanowiących własność Skarbu Państwa. Ustawa o lasach pozwala również na zbieranie płodów runa leśnego, w tym grzybów, na własne potrzeby. Nie oznacza to jednak, że można wejść z koszykiem w każde miejsce.

Stałym zakazem wstępu objęte są uprawy leśne do 4 metrów wysokości, powierzchnie doświadczalne i drzewostany nasienne, ostoje zwierząt, źródliska rzek i potoków oraz obszary zagrożone erozją. W przypadku młodych upraw leśnych szczególnie istotny jest jeden wyjątek od zasad dotyczących oznakowania: zakaz obowiązuje również wtedy, gdy przy takim terenie nie ustawiono tablicy informującej o zakazie wstępu.

Dodatkowe ograniczenia mogą być wprowadzane okresowo przez nadleśniczego. Ustawa pozwala na to między innymi wtedy, gdy występuje duże zagrożenie pożarowe, doszło do zniszczenia lub znacznego uszkodzenia drzewostanu albo runa leśnego albo wykonywane są prace związane z hodowlą i ochroną lasu bądź pozyskaniem drewna. Lasy Państwowe wskazują, że taki zakaz powinien obowiązywać przez oznaczony czas i wynikać z konkretnej przesłanki przewidzianej w ustawie.

Grzybobranie w parku narodowym i rezerwacie przyrody

Jeszcze bardziej restrykcyjne zasady obowiązują na terenach objętych szczególnymi formami ochrony przyrody. W parkach narodowych i rezerwatach przyrody zasadą jest zakaz zbierania dziko występujących roślin, grzybów oraz ich części.

Ustawa o ochronie przyrody dopuszcza wyjątek, jeżeli zostaną wyznaczone miejsca, w których zbiór jest dozwolony. W parku narodowym decyzję w tej sprawie podejmuje jego dyrektor, natomiast w rezerwacie przyrody – regionalny dyrektor ochrony środowiska. Sam fakt, że grzyby rosną przy szlaku albo w miejscu łatwo dostępnym, nie oznacza więc prawa do ich zebrania.

Ograniczenia dotyczą również lasów prywatnych. Właściciel lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa może zakazać wstępu, jeżeli odpowiednio oznaczy teren. Osobną kategorię stanowią tereny wojskowe i poligony, gdzie zasady dostępu wynikają również z regulacji dotyczących obiektów wojskowych. Brak ogrodzenia nie powinien być traktowany jako automatyczna zgoda na wejście.

Grzyby chronione. Jadalny nie zawsze oznacza dozwolony

Największym błędem jest założenie, że każdy grzyb jadalny można legalnie zerwać. O tym, czy dany okaz może trafić do koszyka, przesądza również jego status ochronny.

Obowiązujące rozporządzenie Ministra Środowiska z 9 października 2014 r. dzieli chronione grzyby na objęte ochroną ścisłą oraz ochroną częściową. Wykazy obejmują 232 taksony objęte ochroną ścisłą oraz 90 taksonów chronionych częściowo. Pojęcie taksonu jest przy tym precyzyjniejsze niż potoczne określenie „gatunek”, ponieważ część pozycji w wykazach może obejmować szersze jednostki systematyczne.

Wśród grzybów podlegających ochronie występują także gatunki uznawane za jadalne. Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy jako przykład grzyba objętego ochroną ścisłą wskazuje maślaka trydenckiego. W wykazach ochronnych znajduje się także boczniak mikołajkowy. Co ciekawe, boczniak mikołajkowy znajduje się jednocześnie w wykazie grzybów dopuszczonych do obrotu, ale w przypadku tego gatunku przepisy zastrzegają, że chodzi o okazy pochodzące z uprawy albo spoza terytorium Polski. To dobrze pokazuje różnicę między możliwością legalnego kupienia grzyba a prawem do zerwania dziko rosnącego okazu.

Ochrona gatunkowa grzybów i zakazane czynności

W przypadku dziko występujących grzybów objętych ochroną ścisłą przepisy zabraniają między innymi ich pozyskiwania i zbioru, umyślnego niszczenia, zrywania i uszkadzania oraz niszczenia siedlisk. Zakazy obejmują również posiadanie, przetrzymywanie, sprzedaż, oferowanie do sprzedaży, wymianę i darowiznę okazów w zakresie określonym przez rozporządzenie.

W odniesieniu do gatunków chronionych częściowo katalog zakazów również obejmuje m.in. pozyskiwanie i zbiór, niszczenie siedlisk oraz umyślne niszczenie, zrywanie lub uszkadzanie. Rozporządzenie przewiduje jednocześnie określone wyjątki i możliwość uzyskania zezwoleń w przypadkach przewidzianych prawem.

Istotne jest rozróżnienie zachowania umyślnego od przypadkowego uszkodzenia grzyba. Przepisy w odniesieniu do części czynności wprost posługują się określeniem „umyślne”. Nie oznacza to więc, że każde przypadkowe nadepnięcie na chroniony okaz musi automatycznie prowadzić do odpowiedzialności. Ocena zależy od rodzaju czynu i okoliczności konkretnego zdarzenia.

Kara do 5000 zł za grzyby chronione

Najpoważniejsze konsekwencje mogą dotyczyć naruszenia przepisów o ochronie gatunkowej. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje odpowiedzialność za naruszanie zakazów obowiązujących wobec chronionych gatunków grzybów.

Kodeks wykroczeń określa ogólną granicę grzywny za wykroczenie na poziomie od 20 do 5000 zł, o ile przepis szczególny nie ustanawia innej wysokości. W przypadku złamania zakazów wynikających z ochrony gatunkowej możliwa jest również kara aresztu.

Nie należy jednak utożsamiać każdej nieprawidłowości podczas grzybobrania z karą 5000 zł. Przepisy przewidują różne sankcje zależnie od rodzaju naruszenia.

Grzywna do 250 zł za zbieranie grzybów w zabronionym miejscu

Znacznie niższa, ale konkretnie określona kara grozi osobie, która zbiera grzyby w miejscu objętym zakazem albo robi to w niedozwolony sposób. Artykuł 153 Kodeksu wykroczeń stanowi, że osoba zbierająca grzyby lub owoce leśne w miejscach, w których jest to zabronione, albo w sposób niedozwolony, może zostać ukarana grzywną do 250 zł albo naganą.

Inny przepis obejmuje zachowania niszczące środowisko leśne podczas samego poszukiwania grzybów. Artykuł 163 Kodeksu wykroczeń przewiduje karę grzywny albo nagany dla osoby, która w lesie rozgarnia ściółkę i niszczy grzyby lub grzybnię. Nie trzeba więc zabrać chronionego grzyba z lasu, aby zachowanie podczas grzybobrania mogło zostać uznane za wykroczenie.

Osobną kwestią jest złamanie zakazu wstępu do lasu. Lasy Państwowe informują, że za niezastosowanie się do takiego zakazu można otrzymać mandat w wysokości 500 zł.

Bez limitu kilogramów grzybów na własne potrzeby

Polskie przepisy nie ustanawiają ogólnego limitu kilogramów grzybów, które jedna osoba może zebrać w udostępnionym lesie państwowym na własne potrzeby. Nie funkcjonuje więc powszechna norma określająca maksymalną liczbę kilogramów przypadającą na jednego grzybiarza lub jedną wizytę w lesie.

Inaczej traktowany jest zbiór płodów runa leśnego prowadzony w celach przemysłowych. W takim przypadku ustawa o lasach wymaga zawarcia umowy z właściwym nadleśnictwem. Nadleśniczy ma obowiązek odmówić zawarcia umowy, jeśli zbiór zagrażałby środowisku leśnemu.

Oznacza to, że możliwość swobodnego zbierania grzybów w lasach państwowych jest związana przede wszystkim ze zbiorem na własne potrzeby i nie może być automatycznie przenoszona na działalność prowadzoną na skalę przemysłową.

Bezpieczne grzybobranie również pod kontrolą sanepidu

Przepisy dotyczące miejsca i sposobu zbierania to tylko jedna strona problemu. Drugą jest prawidłowe rozpoznawanie gatunków. W sezonie 2026 inspekcja sanitarna ponownie przypomina, aby zabierać wyłącznie grzyby dobrze znane i prawidłowo wykształcone. Szczególnie młode owocniki mogą być trudne do rozpoznania, ponieważ nie mają jeszcze wszystkich charakterystycznych cech.

Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie przypomniała w lipcu 2026 r., że osoby zbierające grzyby na własne potrzeby mogą korzystać z bezpłatnej pomocy klasyfikatorów grzybów. Główny Inspektorat Sanitarny wskazuje również na możliwość konsultacji z grzyboznawcami i klasyfikatorami działającymi przy stacjach sanitarno-epidemiologicznych. Grzyboznawca może oceniać grzyby świeże i suszone, podczas gdy uprawnienia klasyfikatora dotyczą grzybów świeżych.

Sanepid zaleca ponadto używanie przewiewnych koszy zamiast foliowych reklamówek, w których grzyby szybciej się zaparzają i psują. Nie należy również sprawdzać jadalności na podstawie smaku. Łagodny smak nie jest dowodem bezpieczeństwa grzyba.

Grzyby jadalne objęte ochroną ścisłą

Do grzybów wielkoowocnikowych uznawanych za jadalne lub jadalne po odpowiednim przygotowaniu należą przede wszystkim:

• boczniak mikołajkowy – Pleurotus eryngii
• borowik żółtobrązowy podgat. królewski – Boletus appendiculatus ssp. regius
• dwupierścieniak cesarski – Catathelasma imperiale
• maślak trydencki – Suillus tridentinus
• krążkówka żyłkowana – Disciotis venosa
• soplówka jeżowata – Hericium erinaceum
• trufla wgłębiona – Tuber mesentericum
• Do tej grupy bywa zaliczany również szaraczek sosnowy – Boletopsis grisea, jednak jego wartość spożywcza jest niewielka i nie jest to grzyb, który należałoby przedstawiać czytelnikom jako typowy gatunek konsumpcyjny.

Jadalne grzyby objęte ochroną częściową

• podgrzybek tęgoskórowy
• poroblaszek żółtoczerwony
• szyszkowiec łuskowaty
• wodnicha brunatnobiała
• wodnicha oliwkobrązowa
• jodłownica górska – młode owocniki
• płomykowiec galaretowaty
• borowiczak dęty
• maślak błotny
• maślak syberyjski
• ozorek dębowy
• polówka południowa
• żagwica listkowata
• buławka obcięta
• buławka pałeczkowata
• buławka spłaszczona
• siatkoblaszek maczugowaty
• siedzuń dębowy
• naparstniczka czeska – gatunek wymagający szczególnej ostrożności i obróbki termicznej
• naparstniczka stożkowata – podobnie
• smardz grubonogi
• smardz jadalny
• smardz półwolny
• smardz stożkowaty
• smardz wyniosły
• soplówka bukowa
• soplówka jodłowa
• żagiew wielogłowa.

W przypadku smardzów jest bardzo ważny wyjątek: ochrona częściowa dotyczy okazów rosnących poza ogrodami, uprawami ogrodniczymi, szkółkami leśnymi i terenami zieleni. Rozporządzenie przewiduje też możliwość ich legalnego pozyskiwania, ale na zasadach wynikających z załącznika nr 3 i po spełnieniu wymogów prawnych

Źródła:

• Lasy Państwowe – informacje dotyczące stałych i okresowych zakazów wstępu do lasów oraz odpowiedzialności za ich naruszenie.
• Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Bydgoszczy – informacje o zasadach grzybobrania i przykładach grzybów chronionych.
• Wojewódzka Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w Warszawie – komunikat z 23 lipca 2026 r. dotyczący bezpłatnego poradnictwa grzybowego.
• Państwowa Inspekcja Sanitarna – zalecenia dla grzybiarzy opublikowane w czerwcu 2026 r.
• Główny Inspektorat Sanitarny – zasady bezpiecznego grzybobrania i poradnictwa grzybowego.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące grzybów dopuszczonych do obrotu, tekst opublikowany w Dz.U. z 2026 r. poz. 258.