Dziecko biega, bawi się, ma apetyt i wygląda na zupełnie zdrowe. Tymczasem w jego organizmie może już rozwijać się choroba, która przez długi czas nie daje rodzicom wyraźnego sygnału ostrzegawczego. Lekarze potrafią wykryć ten proces wcześniej, a teraz pojawił się pomysł, by wykorzystać do tego bilans 6-latka.
Chodzi o cukrzycę typu 1 i badania pozwalające wykrywać związany z nią proces autoimmunologiczny jeszcze przed wystąpieniem typowych objawów. Sprawa dotarła do Ministerstwa Zdrowia także na poziomie parlamentarnym, jednak takie badanie nie jest dziś standardowym elementem bilansu każdego sześciolatka. W Polsce screening dzieci jest już natomiast prowadzony w ramach projektów badawczych.
Jak rozwija się cukrzyca typu 1 u dzieci przed pojawieniem się objawów?
Rodzice często zaczynają podejrzewać cukrzycę, gdy dziecko nagle dużo pije, częściej oddaje mocz, chudnie albo staje się osłabione. Cukrzyca typu 1 może jednak rozwijać się wcześniej, zanim pojawią się sygnały widoczne w codziennym życiu. Choroba ma podłoże autoimmunologiczne: układ odpornościowy atakuje komórki trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny. Badania przesiewowe pozwalają szukać charakterystycznych autoprzeciwciał i wskazać dzieci, które wymagają dalszej diagnostyki oraz obserwacji. W 2026 r. polscy eksperci opublikowali rekomendacje dotyczące wczesnego wykrywania cukrzycy typu 1 u dzieci. Pokazuje to, że diagnostyka przed wystąpieniem objawów staje się ważnym kierunkiem także w polskiej diabetologii dziecięcej.
Jakie są objawy cukrzycy typu 1 u dzieci? Co trzecie dziecko ma kwasicę przy rozpoznaniu
Za wcześniejszym wykrywaniem choroby przemawia szczególnie jedna liczba. W zapytaniu nr 3501 skierowanym 22 maja 2026 r. do ministra zdrowia wskazano, że kwasica ketonowa występuje u około co trzeciego dziecka w momencie rozpoznania cukrzycy typu 1. To poważne powikłanie niedoboru insuliny, które może wymagać pilnego leczenia szpitalnego. Rodziców powinny zaniepokoić przede wszystkim:
- bardzo silne pragnienie i częste oddawanie moczu, także powrót moczenia nocnego,
- spadek masy ciała bez wyraźnej przyczyny,
- narastające osłabienie, senność i zmęczenie,
- wyraźne pogorszenie samopoczucia.
Właśnie tego scenariusza ma pomagać uniknąć wcześniejsza diagnostyka: zamiast odkrywać chorobę dopiero podczas gwałtownego pogorszenia stanu dziecka, lekarz może wcześniej objąć je kontrolą, a rodzic dowiaduje się, na jakie sygnały zwracać uwagę.
Bilans 6-latka 2026. Czy obejmie badanie na cukrzycę typu 1?
Pomysł wykorzystania bilansu sześciolatka wynika z prostego założenia: dzieci w tym wieku i tak przechodzą ocenę stanu zdrowia przed rozpoczęciem nauki, więc nie trzeba tworzyć osobnej wizyty wyłącznie na potrzeby screeningu. Co więcej, bilans sześciolatka został już rozszerzony o diagnostykę laboratoryjną. Od 2025 r. obejmuje badania w kierunku hipercholesterolemii rodzinnej, m.in. oznaczenie cholesterolu całkowitego, LDL, HDL i triglicerydów.
W maju 2026 r. posłanka i lekarka Alicja Chybicka skierowała do ministra zdrowia zapytanie nr 3501 w sprawie rozszerzenia bilansu 6-latka. Jedno z pytań dotyczy możliwości wprowadzenia badań przesiewowych pozwalających wykrywać cukrzycę typu 1 we wczesnym stadium. Obecnie screening cukrzycy typu 1 nie jest standardowym badaniem wykonywanym każdemu dziecku podczas bilansu sześciolatka.
Jak wygląda badanie na cukrzycę typu 1 u dziecka? Krew pobiera się z palca
Ministerstwo Zdrowia nie określiło jeszcze procedury badania, które miałoby ewentualnie trafić do bilansu sześciolatka. Wiemy jednak, jak wygląda screening prowadzony już w Polsce w ramach projektu EDENT1FI, realizowanego z udziałem Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Projekt zakłada przebadanie 20 tys. dzieci w wieku od 2 do 17 lat pod kątem wczesnej fazy cukrzycy typu 1.
Dziecku pobiera się niewielką ilość krwi z palca i nie musi być ono na czczo. Nie chodzi przy tym o zwykły pomiar poziomu glukozy. Próbka trafia do laboratorium, gdzie jest badana pod kątem autoprzeciwciał związanych z cukrzycą typu 1, m.in. GADA, IA-2A i ZnT8A. Ich obecność może wskazywać, że proces autoimmunologiczny rozpoczął się, choć dziecko nie ma jeszcze typowych objawów.
Jeśli pierwszy test da wynik dodatni, dalsza ścieżka może obejmować:
- potwierdzenie obecności autoprzeciwciał, w określonych przypadkach także w próbce krwi żylnej,
- określenie stadium choroby za pomocą kolejnych badań, m.in. glukozy i HbA1c,
- dalszą obserwację dziecka i edukację rodziny.
Dodatni wynik screeningu nie oznacza automatycznie rozpoczęcia insulinoterapii. Jest sygnałem do dalszej diagnostyki i ustalenia, na jakim etapie znajduje się proces chorobowy.
Ważne
Jeśli podobny model zostałby wykorzystany podczas bilansu 6-latka, badanie mogłoby więc zaczynać się od niewielkiego nakłucia palca. Ostateczną procedurę będzie można podać dopiero wtedy, gdy Ministerstwo Zdrowia zdecyduje o ewentualnym wprowadzeniu screeningu i określi jego zasady.
Czy podczas bilansu 6-latka można już zbadać dziecko na cukrzycę typu 1?
Rodzic idący dziś z dzieckiem na bilans nie powinien zakładać, że lekarz automatycznie wykona badanie autoprzeciwciał w kierunku cukrzycy typu 1. Propozycja rozszerzenia bilansu wymaga decyzji dotyczących zakresu świadczenia, finansowania oraz dalszej ścieżki dla dzieci z dodatnim wynikiem. Jeżeli jednak dziecko dużo pije, często oddaje mocz, zaczyna chudnąć albo wyraźnie słabnie, nie należy czekać na planowy bilans. Takie objawy wymagają konsultacji lekarskiej.
Istotne jest również rozróżnienie cukrzycy typu 1 i typu 2. Brak nadwagi nie chroni dziecka przed cukrzycą typu 1, ponieważ choroba ma podłoże autoimmunologiczne. Jeżeli screening trafi w przyszłości do powszechnego bilansu sześciolatka, jego największą zaletą będzie możliwość znalezienia dzieci wymagających dalszej obserwacji wtedy, gdy czują się jeszcze zdrowe i nie mają typowych objawów choroby.
Podstawa prawna i źródła
- Zapytanie nr 3501 do ministra zdrowia w sprawie rozszerzenia bilansu 6-latka, zgłaszająca: Alicja Chybicka, data wpływu 22 maja 2026 r.
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 30 kwietnia 2025 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej
- Komunikat konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny rodzinnej z 6 czerwca 2025 r. dotyczący wprowadzenia badania przesiewowego w kierunku hipercholesterolemii rodzinnej w ramach bilansu zdrowia dziecka objętego rocznym obowiązkowym przygotowaniem przedszkolnym.
- Polskie rekomendacje dotyczące wczesnego wykrywania cukrzycy typu 1 w populacji pediatrycznej – stanowisko 2026 Polskiego Towarzystwa Endokrynologii i Diabetologii Dziecięcej oraz Sekcji Pediatrycznej Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, DOI: 10.1159/000551858.
- EDENT1FI – European action for the Diagnosis of Early Non-clinical Type 1 diabetes For Disease Interception.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu