Zadaniem gminy jest kształtowanie lokalnej polityki przestrzennej

Takie zadanie własne gminy zostało uregulowane w art. 3 ust. 1 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz.U. z 2003 r., nr 80, poz. 717 z późń. zm. – dalej: UPZP). Przepis ten przesądza o przysługującym gminie władztwu planistycznemu. Natomiast realizacja władztwa następuje w szczególności poprzez uchwalanie miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego.

Władztwo planistyczne gminy pozwala na częstokroć głęboką ingerencję w sposób wykonywania prawa własności (czy też prawa użytkowania wieczystego) do nieruchomości objętych miejscowym planem. Ustawa wprost stwierdza, iż ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. W kontekście szerokiego zakresu władztwa planistycznego gminy pojawia się pytanie o jego granice, szczególnie w sytuacji ingerencji w prawa właścicieli czy użytkowników wieczystych nieruchomości. W tym miejscu warto przytoczyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyrok z 16 lipca 2009 r.,. IV SA/Wa 539/09, LEX nr 553479), w którym sąd wskazał, iż uprawnienie gminy do ustalania przeznaczenia terenu i sposobu jego zagospodarowania nie może być nadużywane i niezależnie od legalności jest oceniane pod kątem ewentualnego nadużywania uprawnień. Prawnie wadliwymi ustaleniami planu będą zatem nie tylko te, które naruszają przepisy prawa, ale także te, które będą wynikiem nadużycia przysługujących gminie uprawnień. To zaś oznacza, że każda ingerencja w sposób wykonywania prawa własności musi mieścić się w granicach wyznaczonych interesem publicznym. Podobne stanowisko wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 7 gmina, wykonując władztwo planistyczne, jest zobowiązana do uwzględnienia istniejącego prawa własności.