Jak zgodnie z prawem zorganizować akcję dobroczynną?

Dobra wiadomość dla naszego czytelnika jest taka, że od 18 lipca ubiegłego roku zorganizowanie zbiórki publicznej nie wymaga już uzyskania zezwolenia władz samorządowych. Tego dnia weszła bowiem w życie nowa ustawa, która znacząco upraszcza zorganizowanie zbiórki. Zniesiona została opłata skarbowa dla organizatorów takich inicjatyw (było 82 zł) oraz obowiązek publikacji sprawozdań w prasie. Najważniejsze jednak, że zamiast zezwolenia urzędu wystarczy zwykłe zgłoszenie do Ministerstwa Administracji i Cyfryzacji. Co ważne, można go dokonać również w formie elektronicznej. Zostanie ono zamieszczone na rządowym portalu zbiórek publicznych www.zbiorki.gov.pl. Dzięki temu cała procedura zajmie niewiele czasu.

Jeśli pan Daniel nie działa w organizacji pozarządowej ani pożytku publicznego, aby zorganizować zbiórkę powinien utworzyć komitet społeczny w celu jej przeprowadzenia. W jego skład muszą wejść minimum trzy osoby posiadające pełną zdolność do czynności prawnych i niekarane za przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów, mieniu, obrotowi gospodarczemu, obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi lub za przestępstwo skarbowe. Komitet musi sporządzić akt założycielski, w którym należy określić cel, w jakim został powołany, dane osób go tworzących (imiona, nazwiska, adresy zamieszkania, numery PESEL), adres do korespondencji, dane osoby uprawnionej do reprezentowania komitetu i oświadczenia o niekaralności.

Zgłoszenia zbiórki publicznej można dokonać przy użyciu formularza elektronicznego albo w formie tradycyjnej (w tym przypadku formalności potrwają jednak dłużej). W tym pierwszym przypadku najdogodniejszą formą, i w dodatku bezpłatną, jest przesłanie zgłoszenia za pośrednictwem elektronicznej platformy usług administracji publicznej ePUAP. W tym celu trzeba jednak utworzyć na niej profil zaufany i potwierdzić go w dowolnym urzędzie skarbowym lub oddziale ZUS bądź NFZ.

Reprezentant komitetu społecznego przesyła zgłoszenie zbiórki poprzez platformę razem z aktem założycielskim. Ten ostatni należy również sporządzić przy użyciu formularza elektronicznego, a każdy członek komitetu społecznego musi posiadać profil zaufany ePUAP i przy jego użyciu „podpisać” akt.

W formularzu zgłoszenia zbiórki trzeba podać cel zbiórki, dane organizatora (te same co w akcie założycielskim) i osoby uprawnionej do jego reprezentowania. Należy w nim określić sposób i miejsce prowadzenia zbiórki publicznej, termin jej rozpoczęcia i zakończenia oraz przewidywane koszty niezbędne do jej przeprowadzenia, które zostaną pokryte z zebranych ofiar. Ponadto w przypadku zgłoszenia dotyczącego zbiórki na rzecz osoby, której imię i nazwisko zamieszczono w zgłoszeniu, należy załączyć jej zgodę na publikację danych osobowych. Formularz zgłoszenia i aktu założycielskiego dostępny jest na ePUAP, a ich wzory na portalu ministerstwa.

Jeśli zgłoszenie jest poprawne, informację o nim resort powinien zamieścić na portalu w ciągu trzech dni roboczych (gdy przesłano je w postaci elektronicznej) albo siedmiu dni roboczych (od otrzymania go w postaci papierowej).

Należy pamiętać, że w trakcie zbierania pieniędzy każdy zaangażowany w zbiórkę publiczną musi mieć przy sobie identyfikator zawierający imię i nazwisko, a także informacje o jej nazwie, celu, organizatorze oraz nadany jej numer.

Warto też zastanowić się nad zbiórką elektroniczną realizowaną przy pomocy przelewów. Nie wymaga ona bowiem ani pozwolenia, ani zgłoszenia, bo przepływ pieniędzy i tak jest rejestrowany. 

Podstawa prawna

Ustawa z 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych (Dz.U. poz. 498). Rozporządzenie ministra administracji i cyfryzacji z 9 czerwca 2014 r. w sprawie wzorów dokumentów dotyczących zbiórek publicznych (Dz.U. poz. 833).

OPINIA EKSPERTA

Obowiązująca od lipca 2014 r. ustawa o zbiórkach publicznych upraszcza procedurę związaną ze zbieraniem ofiar w gotówce lub w naturze w miejscach publicznych. Ustanawia też dwa rodzaje celu, na jaki można wedle przewidzianych w niej procedur gromadzić ofiary. Powinien on pozostawać w sferze zadań publicznych, określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (UDPPiW), albo mieć charakter religijny.

Przepisy ustawy odnoszą się jedynie do zbiórek prowadzonych w przestrzeni publicznej, przy których przepływ środków nie jest możliwy do prześledzenia w inny sposób. Stąd wyłączenie z jej reżimu gromadzenia środków za pośrednictwem przelewów bankowych czy wpłat na konto online oraz przekazywania darów za pomocą wirtualnych platform handlowych i wpłat za pomocą SMS-ów. Środki gromadzone w ten sposób są i tak już ewidencjonowane i dostępne dla organów kontroli. Zliberalizowanie w ten sposób gromadzenia datków może pozwolić m.in. na rozwój w Polsce crowdfundingu (inwestowania społecznościowego). Teraz już jest jasne, że nie powinien on podlegać pod ustawę o zbiórkach publicznych.

Ponadto, ustawa nie obejmuje loterii pieniężnych i fantowych. Spod jej regulacji wyłączono też wiele sposobów gromadzenia ofiar, które mają charakter inicjatyw ograniczonych do pewnej określonej przestrzeni czy grupy znających się osób. W ustawie wymienia się tu enumeratywnie zbieranie ofiar na cele religijne i charytatywne w obrębie terenów kościelnych czy w miejscach tradycyjnie do tego celu przeznaczonych, wśród grona osób znajomych, uczniów na terenie szkoły czy w ramach zbiórek koleżeńskich w lokalu urzędu publicznego lub w innym zakładzie pracy.

Kolejnym istotnym udogodnieniem nowej ustawy jest zliberalizowanie obowiązków sprawozdawczych po zakończeniu zbiórki. Zniesiono dodatkową opłatę skarbową związaną z wniesieniem urzędowego wniosku oraz obowiązek publikacji sprawozdań ze zbiórek w prasie. Ustawa obliguje za to organizatora zbiórki publicznej do sporządzenia i dostarczenia do właściwego ministra dwóch sprawozdań, przygotowanych na bazie formularza udostępnionego nieodpłatnie przez ministra. Pierwsze, doręczane w ciągu 30 dni od zakończenia zbiórki, powinno przedstawiać wysokość oraz rodzaj zebranych ofiar (gotówki i darów rzeczowych). Drugie musi prezentować sposób rozdysponowania zebranych ofiar i składane jest w ciągu 3 miesięcy od zakończenia roku obrotowego dla organizacji lub w ciągu roku od zakończenia zbiórki dla komitetów społecznych. Trochę inaczej te terminy określono w przypadku zbiórek trwających dłużej niż rok. Wszystkie sprawozdania są publikowane na tym samym ogólnopolskim portalu, gdzie wcześniej znalazła się informacja o organizacji danej zbiórki. Zapewnia to możliwość pełnienia sprawnej kontroli społecznej nad zbiórkami prowadzonymi w przestrzeni publicznej.