Tworzenie i wstępowanie do związków zawodowych nie tylko dla osób z umową o pracę

Zleceniobiorcy, samozatrudnieni, dziełobiorcy, wolontariusze mają uprawnienia, podobne do tych, jakie posiadali dotychczas członkowie związków zawodowych będący pracownikami. W szczególności chodzi o ochronę stosunku prawnego, zwolnienia od pracy na wykonywanie czynności doraźnych czy uproszczonej procedury dochodzenia roszczeń z tytułu nierównego traktowania.

Związek zawodowy jest:

• dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych

• niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji

• traktowany jednakowe przez organy państwowe, samorząd i pracodawców

Ustawa nowelizująca wprowadziła definicje legalne kim jest pracownik, osoba wykonująca pracę zarobkową oraz pracodawca. Wprowadzenie tych pojęć jest konsekwencją rozszerzenia prawa do tworzenia i wstępowania do związków zawodowych na inne osoby niż pracownicy.

• to pracownik lub osoba świadczącą pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, jeżeli nie zatrudnia do tego rodzaju pracy innych osób, niezależnie od podstawy zatrudnienia, oraz ma takie prawa i interesy związane z wykonywaniem pracy, które mogą być reprezentowane i bronione przez związek zawodowy

• jest pracodawcą w świetle art. 3 Kodeks pracy oraz jednostką organizacyjną, choćby nie posiadała osobowości prawnej, a także osobą fizyczną, jeżeli zatrudniają one inną niż pracownik osobę wykonującą pracę zarobkową, niezależnie od podstawy tego zatrudnienia

• to osoba, o której jest mowa w art. 2 Kodeksu pracy.

Powstaje w tym miejscu pytanie, jak należy zakwalifikować osobę inną niż pracownik, która co prawda ma z danym pracodawcą zawartą umowę cywilną z warunkiem osobistego świadczenia przez nią pracy, ale osoba ta jednocześnie zatrudnia do tego rodzaju pracy inne osoby.

Przykład
Samozatrudniony prowadzi działalność w zakresie usług IT. Zatrudnia w tym celu na podstawie umów cywilnoprawnych dwóch informatyków. Samozatrudniony ma zawarte umowy z dwoma pracodawcami, z których u jednego, zgodnie z treścią umowy o świadczenie usług, ma obowiązek świadczyć pracę osobiście, zaś u drugiego pracodawcy zleca jej wykonanie swojemu informatykowi. Czy taki stan faktyczny oznacza, że osoba ta w ogóle jest wyłączona spod działania ustawy o związkach zawodowych, czy też może jednak założyć związek zawodowy albo przystąpić do takiego związku u pracodawcy, u którego ma obowiązek świadczyć pracę osobiście.

Definicja osoby wykonującej pracę zarobkową wskazana w ustawie nie zawęża wymogu osobistego świadczenia pracy na rzecz konkretnego pracodawcy, należy uznać, że w każdym przypadku, jeżeli dana osoba zatrudnia inne osoby do wykonywania pracy danego rodzaju, nie będzie miała do niej zastosowania ustawa o związkach zawodowych.

W opisanym przykładzie samozatrudniony informatyk nie mógłby utworzyć ani przystąpić do związku zawodowego u żadnego z pracodawców, gdyż w ramach swojej działalności w zakresie usług IT zatrudnia on inne osoby do wykonywania pracy tego właśnie rodzaju.

Pełną zdolność związkową, tj. prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych mają:

• prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych przysługuje osobom wykonującym pracę zarobkową

• przejście na emeryturę lub rentę nie pozbawia osób, o których mowa w ust. 1, prawa przynależności i wstępowania do związków zawodowych

• osoby bezrobotne w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu zachowują prawo przynależności do związków zawodowych, a jeśli nie są członkami związków zawodowych, mają prawo wstępowania do związków zawodowych w przypadkach i na warunkach

• wolontariuszom, stażystom i innym osobom, które świadczą osobiście pracę bez wynagrodzenia, przysługuje prawo wstępowania do związków zawodowych w przypadkach

• przepisy ustawy dotyczące pracowników stosuje się odpowiednio do funkcjonariuszy