ludzie niepodległości

Urodzony w Wiedniu syn chorwackiej arystokratki i austro-węgierskiego feldmarszałka z rodu o polsko-rusińskich korzeniach, podobno już w dzieciństwie czuł się Polakiem, choć długo nie posługiwał się językiem polskim. Zgodnie z testamentem ojca Halecki podjął studia w Krakowie i zgłębiał genealogię rodu.

Polska poezja nie byłaby tym samym, gdyby nie bezkompromisowe spojrzenie Herberta. Dokonywał nieustannego rozrachunku z rzeczywistością kształtowaną przez historię – i to z historią musi się często mierzyć podmiot liryczny w utworach Herberta.

Człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach – pisał w swojej najsłynniejszej książce „Inny świat. Zapiski sowieckie” Herling-Grudziński. Pisarz, dziennikarz, więzień sowieckich łagrów. Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej emigracji.

Jeśli matka i ojciec mają grupę krwi „0”, to dziecko nigdy nie będzie miało grupy krwi „A”, „B” lub „AB” – ten wniosek jest dziś dla nas oczywisty dzięki pracom Hirszfelda.

Co, lub raczej kto, łączy spinacz biurowy, wycieraczki samochodowe i fortepian? Józef Hofmann, uzdolniony pianista i jednocześnie genialny wynalazca. Uznawany za cudowne dziecko. Już jako ośmiolatek, podczas zaborów, dawał koncerty przed warszawską publiką. Mając lat 11, zagrał w Metropolitan Opera House w Nowym Jorku.

Kiedy po latach choroby i miesiącach cierpienia umierał 2 kwietnia 2005 r., Polska – wierząca i niewierząca – zamarła. Kolejne dni były okresem niespotykanej jedności. Sprawy tego świata – polityczne, gospodarcze, społeczne – stały się nieistotne, aż do momentu, gdy wiatr na placu Świętego Piotra zamknął ostatnią kartkę ewangeliarza, leżącego na trumnie papieża.

Powiedzieć o Michale Kaleckim, że „Polacy nie gęsi i swojego Keynesa mają”, to nic nie powiedzieć. Wiele wskazuje, że to sir John Maynard Keynes był... brytyjskim Kaleckim. Zbliżone do idei Keynesa koncepcje dotyczące relacji popytu do dochodu narodowego Polak wyłożył o trzy lata wcześniej niż Brytyjczyk, bo w 1933 r. w „Próbie teorii koniunktury”.

To nazwisko zna każdy kinoman, nie tylko w Polsce. W końcu Kamiński to od ćwierćwiecza stały współpracownik Stevena Spielberga, laureat dwóch Oscarów za najlepsze zdjęcia (i czterech kolejnych nominacji), jeden z najwybitniejszych operatorów filmowych pracujących dziś w Hollywood.

Wzorowa karta wojenna: Szare Szeregi, w powstaniu ciężko postrzelony w kręgosłup (utykał do końca życia).

Emisariusz Polskiego Państwa Podziemnego, który jako pierwszy próbował światu przekazać prawdę o Holokauście. Przyszedł na świat jako Jan Kozielewski.

Najlepszy towar eksportowy polskiej kultury w pierwszej połowie XX w. Chłopak z Sosnowca, który swoim niezwykłym głosem (tenorem o rzadkiej metalicznej barwie) podbił cały świat.

Reprezentował rzadkie połączenie cech, które współcześni krytycy uważają za idealne u kompozytorów. Będąc mistrzem muzyki poważnej, doskonale orientując się w świecie muzyki współczesnej, potrafił przełożyć nawet najbardziej skomplikowane formy na język kultury popularnej. To dlatego wiele jego dzieł jest dziś pomnikami naszej tradycji muzycznej.

Nie da się go opisać uczciwie w tak krótkiej formie. Kisiela trzeba po prostu czytać. Dlatego sięgajcie po „Abecadło” będące popisem erudycyjnego plotkarstwa, które rozeszło się w kilkusettysięcznym nakładzie, połykajcie eseje i felietony (zwłaszcza te z czasów „Tygodnika Powszechnego”), czytajcie „Dzienniki” i powieści. Poczujecie, dlaczego nazywano go „Stańczykiem Polski Ludowej”.

W 1971 roku w szpitalu powiatowym w Trzebnicy dr Ryszard Kocięba dokonał pierwszej w Europie i ósmej na świecie udanej replantacji kończyny. Pacjentem był niejaki Józef Maszkiewicz zwany Józiem Traktorzystą, który piłą tarczową uciął sobie lewą rękę tuż nad nadgarstkiem.

Powinna być ikoną feminizmu: wzorem kobiety, która robi, co chce, kiedy chce, jak chce, i we wszystkim jest najlepsza. W dwudziestoleciu międzywojennym jej twarz, mimo braku telewizji, znał naprawdę każdy. Jakbyśmy dziś powiedzieli: była celebrytką, choć jej podejście do życia różniło się diametralnie do tego, co dziś reprezentują sławni sportowcy.

Nie będzie przesadą stwierdzenie, że to jemu zawdzięczają zdrowie, a być może i życie tysiące polskich obywateli urodzonych w połowie zeszłego wieku. Był to okres, kiedy tak w Polsce, jak i w wielu innych krajach panoszył się wirus polio, zbierając straszliwe żniwo w postaci tysięcy chorych na Heinego-Medina.

Sprzeciw wobec patologii komunistycznej władzy i chęć pomocy osobom represjonowanym za udział w wydarzeniach Czerwca 1976 (a zwłaszcza w Radomiu i Ursusie) sprawiły, że osoby wywodzące się z diametralnie różnych środowisk, mające odmienne poglądy, zjednoczyły się w ruchu, który stał się instytucjonalnym zalążkiem opozycji.

Właściwie Henryk Goldszmit – pedagog, lekarz, pisarz i działacz społeczny. „Za syna wybrałem ideę służenia dziecku i jego sprawie” – mówił o sobie. Sam nie został ojcem, ale wychowywał setki cudzych dzieci.

Wizjoner i wojownik. Bez jego starań Polska nie dostałaby Górnego Śląska w takiej wielkości.