Oszczędności życia i rodzinny dom mogą stać się przyczyną kłótni, jeśli w szufladzie zabraknie jednego - testamentu. W 2026 roku prawo wskazuje kolejność, według której majątek trafia do poszczególnych grup spadkowych. Sprawdź nasze zestawienie i dowiedz się, kto faktycznie ma pierwszeństwo do spadku, zanim rodzinne formalności u notariusza zamienią się w kosztowny problem.
Brak testamentu w 2026 roku. Kto pierwszy po spadek?
Przez dziedziczenie rozumie się przechodzenie majątku zmarłej osoby fizycznej na inną osobę (fizyczną lub prawną) lub osoby według zasad określonych w Kodeksie cywilnym. Jak stanowi prawo, powołanie do spadku, czyli wejście spadkobierców w prawa i obowiązki spadkodawcy, wynika z ustawy lub testamentu, o ile taki został przygotowany za życia spadkodawcy. Co to oznacza w praktyce? Wynika z tego, że jeśli dana osoba nie sporządzi za życia testamentu, dziedziczenie po niej odbywać się będzie zgodnie z zasadami określonymi w Kodeksie cywilnym.
Może ono nastąpić co do całości lub części spadku - „dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie powołał spadkobiercy albo gdy żadna z osób, które powołał, nie chce lub nie może być spadkobiercą” (art. art. 929 §2 Kodeksu cywilnego). Z drugą sytuacją mamy styczność wtedy, gdy zmarły nie powołał do tej części żadnego spadkobiercy lub gdy którakolwiek z powołanych do całości spadku osób, nie chce lub z jakiegoś powodu nie może być spadkobiercą.
Kto dziedziczy w pierwszej kolejności? Zasady 2026
Kodeks cywilny reguluje kwestie kolejności powołania do spadku. Zgodnie z przepisami po zmarłym w pierwszej kolejności dziedziczą:
- żyjący krewni zmarłego,
- dziecko poczęte w chwili otwarcia spadku, o ile urodzi się ono żywe (nasciturus).
Przykład
Umarł ojciec 2 dzieci. Jego żona dowiedziała się w chwili otwarcia spadku, że jest w ciąży. Zgodnie z prawem po zmarłym dziedziczyć będzie również dziecko poczęte, o ile urodzi się ono żywe.
Grupy spadkowe: Zobacz, kto jest w kolejce do majątku i kto dziedziczy przed Tobą
I Grupa: Małżonek i dzieci. Pułapka 1/4 spadku
W pierwszej kolejności do spadku powołani są zstępni (dzieci, wnuki itd.) oraz małżonek spadkodawcy. Dziedziczą oni w częściach równych, przy czym udział przypadający małżonkowi nie może być mniejszy niż 1/4 całości spadku.
Przykład
W przypadku śmierci spadkodawcy pozostawiającego żonę i pięcioro dzieci, małżonka otrzymuje 1/4 spadku, natomiast pozostałe 3/4 dzielone jest po równo między dzieci (każde otrzymuje 3/20).
II Grupa: Dziedziczenie po bezdzietnych. Kiedy do gry wchodzi rodzeństwo?
Jeśli zmarły nie pozostawił zstępnych (dzieci/wnuków), do dziedziczenia powołani zostają małżonek oraz rodzice spadkodawcy. W jakiej części dziedziczą?
- Udział małżonka: Małżonkowi przypada zawsze 1/2 spadku.
- Udział rodziców: Każde z rodziców dziedziczy po 1/4.
- Brak jednego z rodziców: Jeżeli jeden z rodziców nie dożył otwarcia spadku, jego udział przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych. Jeśli rodzeństwo również nie żyje, ich udział przejmują ich zstępni (siostrzeńcy i bratankowie spadkodawcy).
- Brak jednego z rodziców, rodzeństwa i ich zstępnych: Rodzic, który dożył śmierci spadkodawcy dziedziczy połowę spadku razem z małżonkiem spadkodawcy.
III Grupa: Dziadkowie i ich zstępni. Kto dziedziczy przed kim?
W sytuacji braku zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i ich dzieci, spadek przypada dziadkom. Dziedziczą oni w częściach równych. Jeżeli któryś z dziadków nie żyje, w jego miejsce wstępują jego zstępni (stryjowie, wujowie, ciotki).
IV Grupa: Pasierbowie w kolejce do spadku
Jeżeli brak jest jakichkolwiek krewnych wymienionych powyżej, prawo przewiduje dziedziczenie przez dzieci małżonka spadkodawcy (pasierbów). Dochodzi do tego, gdy żadne z ich rodziców nie dożyło otwarcia spadku.
Dom bez właściciela? Kiedy majątek przejmuje Gmina lub Skarb Państwa
W praktyce może się zdarzyć, że zmarły nie ma krewnych lub jego bliscy odrzucili spadek. Kto wówczas dziedziczy? Jeżeli spadkodawca nie pozostawił żadnych krewnych ani powinowatych uprawnionych do dziedziczenia:
- Spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy.
- Jeżeli miejsca zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, majątek przejmuje Skarb Państwa.
FAQ: Częste pytania o dziedziczenie ustawowe w Polsce
- Czy partnerka życiowa dziedziczy z ustawy? Nie, w Polsce konkubenci nie są ujęci w kręgu spadkobierców ustawowych. Konieczny jest testament.
- Co z długami w spadku? Dziedziczeniu podlegają nie tylko aktywa, ale i pasywa. Spadkobierca może przyjąć spadek wprost, z dobrodziejstwem inwentarza lub go odrzucić.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu