Koniec białej listy i poluzowanie bardziej restrykcyjnych polskich przepisów dot. działalności gospodarczej, niż wymagało tego prawo unijne. Prezydent podpisał ustawę 11 maja 2026 r.

Wreszcie jest zniesienie nadmiernych obciążeń przy prowadzeniu działalności gospodarczej przez banki, zakłady ubezpieczeń, spółki notowane na giełdzie czy firmy audytorskie. Prezydent podpisał ustawę 11 maja 2026 r.

Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym oraz ustawy o rachunkowości dotyczył usunięcia nadregulacji i uproszczenia zasad świadczenia usług przez firmy audytorskie na rzecz tzw. jednostek zainteresowania publicznego, czyli np. banków, zakładów ubezpieczeń czy spółek notowanych na giełdzie. Celem zmian jest ograniczenie nadmiernych obciążeń administracyjnych, przy zachowaniu wysokich standardów bezpieczeństwa i niezależności audytorów.

Koniec z rygorystycznym zakazem. Rewolucja w przepisach otworzy firmom zupełnie nowe możliwości

Pewnie jeszcze w maju czy w czerwcu 2026 r. prowadzenie działalności gospodarczej i współpraca z audytorami staną się znacznie prostsze. Nadchodzą bowiem kluczowe zmiany prawne, które znoszą nadmierne obciążenia i dają rynkowi upragnioną elastyczność. Zamiast dotychczasowych, niezwykle surowych i wykraczających poza unijne wymogi ograniczeń, Polska przechodzi na nowy model współpracy. Co dokładnie oznacza rezygnacja ze starych barier dla jednostek zainteresowania publicznego i badających je firm? Nowe przepisy przynoszą prawdziwy przełom, na który biznes czekał od dawna.

Pożegnanie z „białą listą”. Koniec białej listy i poluzowanie bardziej restrykcyjnych polskich przepisów dot. działalności gospodarczej, niż wymagało tego prawo unijne. Prezydent podpisał ustawę 11 maja 2026 r. Co zmienia nowa ustawa?

Głównym celem nowej ustawy z dnia 27 marca 2026 r. (zmieniającej ustawę o biegłych rewidentach, firmach audytorskich oraz nadzorze publicznym, a także ustawę o rachunkowości) jest szeroko pojęta deregulacja. Ustawodawca zidentyfikował dotychczasowe przepisy jako nadmierne obciążenie dla jednostek zainteresowania publicznego (JZP) oraz samych firm audytorskich.

Do tej pory w Polsce obowiązywały przepisy bardziej restrykcyjne niż wymagało tego prawo unijne. Choć unijne Rozporządzenie 537/2014 wprowadzało konkretny wykaz usług, których audytor nie może świadczyć na rzecz badanej firmy, dawało też państwom członkowskim możliwość nałożenia dodatkowych rygorów. Polska z tej opcji skorzystała, tworząc w art. 136 ustawy o biegłych rewidentach tzw. „białą listę”.

Od zakazu do swobody. Jakie usługi będą wkrótce dozwolone?

Uchylenie rygorystycznego przepisu oznacza bezpośrednie przejście na unijną koncepcję tzw. „czarnej listy”. Zasada zmienia się diametralnie: dozwolone będzie wszystko to, co nie zostało wprost zakazane w unijnym rozporządzeniu. Dzięki temu firmy audytorskie zyskają prawo do świadczenia na rzecz badanych przez siebie jednostek zupełnie nowych usług, które dotychczas były zablokowane. Zgodnie z materiałami ustawodawcy, audytorzy będą mogli teraz przeprowadzać m.in.:

• procedury due diligence związane z planowanym nabyciem spółki,
• weryfikację wyliczenia wskaźników na potrzeby umów handlowych,
• rzetelną weryfikację wydatków inwestycyjnych,
• weryfikację korekty ceny przy rozliczeniach transakcji nabycia spółek.

Dotychczasowy model zamkniętego katalogu usług kompletnie nie sprawdzał się na dynamicznie zmieniającym się rynku, który generował nowe potrzeby biznesowe. Zlecenie tych dodatkowych zadań firmie, która już bada daną JZP i zna jej specyfikę, będzie dla przedsiębiorstw znacznie bardziej efektywne i korzystne ekonomicznie - jak czytamy w uzasadnieniu do zmian.

Niezależność i bezpieczeństwo pod ścisłą kontrolą

Większa elastyczność nie oznacza braku nadzoru. Zgodnie z nowymi przepisami, na firmach audytorskich nadal ciąży bezwzględny obowiązek zachowania niezależności, określony w standardach wykonywania usług, ustawie oraz Kodeksie etyki zawodowej.

Kluczową rolę w nowym systemie odegrają komitety audytu działające wewnątrz jednostek zainteresowania publicznego. To one będą odpowiedzialne za zatwierdzanie dodatkowych usług i ocenę, czy ich realizacja nie zagraża obiektywizmowi biegłego rewidenta. Dodatkowym bezpiecznikiem pozostają rygorystyczne limity finansowe – maksymalne wynagrodzenie za dozwolone usługi dodatkowe nie będzie mogło przekroczyć 70% średniego wynagrodzenia za badanie sprawozdań z ostatnich trzech lat. Nad prawidłowością tych procesów czuwać będą odpowiednie organy: Polska Agencja Nadzoru Audytowego (PANA) w stosunku do audytorów oraz Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) nadzorująca JZP.

Ważne skutki prawne i przepisy przejściowe

Konsekwencją usunięcia „białej listy” są również istotne zmiany w ustawie o rachunkowości. Z art. 66 znika odesłanie do uchylanego przepisu. Oznacza to, że ewentualne naruszenie dawnych reguł „białej listy” nie będzie już skutkować nieważnością badania sprawozdania finansowego z mocy prawa (nieważność ta wciąż jednak grozi w przypadku złamania unijnych zakazów z „czarnej listy”). Co niezwykle istotne dla rynku, ustawa wprowadza bardzo korzystne przepisy przejściowe. Do badań sprawozdań finansowych, które już się rozpoczęły, ale nie zostały zakończone przed dniem wejścia w życie nowelizacji, zastosowanie znajdą już nowe, bardziej liberalne reguły.

Nowe prawo wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia. Zmiany są w pełni zgodne z prawem Unii Europejskiej i nie wymagają dodatkowych notyfikacji czy konsultacji z organami UE, a ich skutki odczują przede wszystkim firmy audytorskie oraz duże jednostki zainteresowania publicznego, bez wpływu na ogół sektora mikro, małych i średnich przedsiębiorstw.