Od czwartku obowiązują przepisy zwiększające liczbę podejść do egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego, jednak w tym roku nikt już z tej zmiany nie skorzysta. Egzaminy zawodowe odbywają się na początku roku.
Od 16 kwietnia obowiązuje nowelizacja z 27 lutego 2026 r. ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. z 2026 r., poz. 444). Do tej pory przepisy były bardzo rygorystyczne. Po ukończeniu Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury przysługiwały jedynie dwa podejścia do egzaminu zawodowego. Dwukrotne niezdanie egzaminu zamykało drogę do zawodu sędziego lub prokuratora.
Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości w 2025 r. do części pisemnej egzaminu sędziowskiego przystąpiło 258 osób, z czego do części ustnej dopuszczono 211. Ostatecznie egzamin zdało 176 osób.
Więcej podejść do egzaminu
Teraz to się zmieni, choć tylko częściowo. Limit podejść do egzaminu pozostanie, zwiększy się jedynie o jedno podejście w wypadku aplikantów, którzy dwukrotnie przystąpili do egzaminu i nie uzyskali wyniku pozytywnego. Trzecia próba musi nastąpić w ciągu 5 lat od ukończenia aplikacji.
Nadal dwa podejścia będą przysługiwać osobom, które nie zdały egzaminu za pierwszym razem, a do drugiego terminu nie przystąpiły bez zezwolenia lub przerwały egzamin bez usprawiedliwienia. Natomiast jedno podejście będą mieć aplikanci, którzy już w pierwszym terminie nie przystąpili do egzaminu bez zezwolenia lub bezpodstawnie go przerwali.
Środowisko krytykuje zmiany
Stowarzyszenie Absolwentów i Aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury Votum nie do końca jest zadowolone z wchodzących w życie zmian.
– Cieszę się, że po roku naszych starań udało się wprowadzić te zmiany. Ich zakres jest jednak niezadowalający. Dodanie tylko jednego dodatkowego podejścia nie ma większego sensu. Lepszym rozwiązaniem byłoby całkowite zniesienie limitu podejść do egzaminu albo znaczące zwiększenie ich liczby. Argumenty przedstawiane przez ministerstwo w trakcie prac legislacyjnych były nieprzekonujące. Podkreślano, że zawód sędziego wiąże się ze szczególną odpowiedzialnością, jednak lekarze również wykonują bardzo odpowiedzialną pracę, a mimo to mogą podchodzić do egzaminów wielokrotnie – mówi sędzia Maciej Świder ze stowarzyszenia Votum.
Jego zdaniem, szkoda, że przepisy wchodzą w życie z takim opóźnieniem. W tym roku nikt nie skorzysta z tej zmiany, ponieważ egzaminy zawodowe odbędą się dopiero na początku przyszłego roku.
Natomiast prokurator Jacek Skała, przewodniczący Prezydium Rady Głównej Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP, uważa, że trzy podejścia do egzaminu to liczba wystarczająca. Zwraca uwagę, że również na studiach obowiązują dwa terminy, a następnie egzamin komisyjny.
– Zwiększenie liczby podejść należy ocenić pozytywnie, ponieważ egzamin zawodowy prokuratorski i sędziowski jest niezwykle trudny i wymaga znakomitego przygotowania z wielu obszarów prawa. Istotną rolę odgrywa także czynnik losowy, może się zdarzyć, że komuś dwukrotnie zabraknie szczęścia, dlatego trzecia szansa jest uzasadniona – twierdzi prokurator.
Jacek Skała wskazuje jednak na inny problem wymagający rozwiązania. Chodzi ozwrot stypendium po niezdaniu egzaminu (dotychczas po dwóch, a obecnie po trzech próbach). Jak podkreśla, są to bardzo duże kwoty obejmujące cały okres aplikacji, dlatego należałoby od tego obowiązku odstąpić.
Proponuje też wprowadzenie rozwiązania polegającego na możliwości „odpracowania” stypendium, np. poprzez wykonywanie pracy jako asystent prokuratora lub sędziego, ewentualnie jako urzędnik w sądzie lub prokuraturze.
Brakuje odwołania od egzaminu
Stowarzyszenie Votum apelowało również do resortu sprawiedliwości o wprowadzenie możliwości odwołania się do sądu od negatywnego wyniku egzaminu, tak aby zachować konstytucyjne prawo aplikanta do sądu. Ministerstwo odpowiedziało Votum, że nie planuje takich zmian.
Od dawna też Votum walczy o powiązanie wysokości stypendiów dla aplikantów np. z wynagrodzeniem sędziego, tak aby były one automatycznie waloryzowane. Nie chce ono, aby były ustalane uznaniowo czy „ręcznie” regulowane.
Petycja w sprawie egzaminów
Do MS trafiła również petycja dotycząca zniesienia ograniczenia liczby podejść do egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego. Jej autor wskazuje, że nie istnieją żadne racjonalne przesłanki, które uzasadniałyby odmienne traktowanie aplikantów sędziowskich i prokuratorskich aniżeli aplikantów innych zawodów prawniczych. Jak bowiem podkreśla, w przypadku egzaminów zawodowych innych korporacji prawniczych, takich jak: egzamin radcowski, adwokacki, notarialny czy komorniczy, nie obowiązują żadne limity liczby podejść. Podobnie jest w przypadku egzaminów dla przedstawicieli innych zawodów zaufania publicznego, np. architektów, inżynierów budownictwa czy lekarzy specjalistów (w tym chirurgów).
Autor petycji zwraca również uwagę, że radca prawny lub adwokat po trzech latach wykonywania zawodu może ubiegać się o urząd sędziego w drodze konkursu, i to bez konieczności odbywania asesury sądowej.
Wskazuje także, że aplikanci KSSiP przechodzą wieloetapowy i wymagający proces kształcenia, obejmujący trzyletni okres intensywnych praktyk oraz liczne sprawdziany i uzyskują oceny cząstkowe, które stanowią obiektywne potwierdzenie ich przygotowania do pracy w wymiarze sprawiedliwości.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu