13. i 14. emerytura dla obywatela Ukrainy nawet za 1 dzień pracy w Polsce. Także dopłata do polskiej minimalnej emerytury z dodaniem ukraińskiego stażu pracy

Jak uzyskać prawo do polskiej emerytury z ZUS?

Są dwa warunki do otrzymania polskiej emerytury z ZUS:

1) osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego obowiązującego w Polsce – czyli ukończenie 60 lat w przypadku kobiety i 65 lat w przypadku mężczyzny.

2) opłacenie składki na ubezpieczenie emerytalne w Polsce, czyli udokumentowanie jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia w Polsce. Wystarczy opłacenie składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za co najmniej jeden dzień (np. z tytułu umowy o pracę lub umowy zlecenie).

ZUS oblicza emeryturę w wysokości proporcjonalnej do składek i okresu ubezpieczenia w Polsce. Jeśli staż pracy (staż ubezpieczeniowy) w Polsce był bardzo krótki (np. legalne zatrudnienie i składka za 1 dzień lub 1 miesiąc), wyliczona kwota emerytury z ZUS wynosi od kilku groszy do kilkunastu złotych (tzw. emerytura groszowa).

Okazuje się więc, że najniższa emerytura gwarantowana (tzw. minimalna emerytura), która od marca 2026 r. wynosi 1978,49 zł brutto, nie jest minimalnym świadczeniem, jakie może wypłacać ZUS.

Ale nawet osoby otrzymujące groszowe emerytury mają prawo raz w roku do 13. emerytury oraz 14 emerytury. Ponadto nawet osoby, które otrzymują "groszowe" emerytury i nie mają prawa do dopłaty do tzw. minimalnej emerytury mają prawo do:
- dodatku pielęgnacyjnego,
- świadczenia uzupełniającego (osoby niezdolne do samodzielnej egzystencji),
- świadczenia wspierającego (osoby z niepełnosprawnością),
- rehabilitacji leczniczej, zasiłku chorobowego (pracujący emeryci),
- świadczenia honorowego (dla emerytów po ukończeniu 100. lat życia).
- zasiłku pogrzebowego.

Kto ma prawo do dopłaty do minimalnej emerytury

Niektóre osoby, którym ZUS wyliczył emeryturę niższą od najniższej emerytury gwarantowanej – czyli ww. tzw. minimalnej emerytury mogą liczyć na dopłatę do tej minimalnej emerytury (aktualnie 1978,49 zł brutto – ok. 1800 zł netto). Muszą jednak udowodnić określony staż pracy.

W przypadku kobiet jest to co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych, a w przypadku mężczyzn 25 lat. Przy ustalaniu tego stażu okresy nieskładkowe uwzględniane są w wymiarze nieprzekraczającym jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Tak stanowi art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Osiąganie przez emeryta przychodu z tytułu pracy lub działalności gospodarczej przekraczającego wysokość dopłaty do minimalnej emerytury powoduje utratę prawa do tego wyrównania (to wynika z art. 87 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych).

To zasady dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r.

Ile wynosi dopłata do minimalnej emerytury?

Dopłata do minimalnej emerytury ile brakuje po wyliczeniu emerytury na podstawie normalnych zasad. Jeżeli przykładowo kobieta osiągnęła wiek emerytalny (60 lat) i udowodniła wymagany 20-letni staż (okresy składkowe i nieskładkowe), a wyliczona emerytura wyniosła 1200 zł brutto, ZUS podwyższy ją do kwoty najniższej emerytury (obecnie 1978,49 zł brutto) – czyli o 778,49 zł brutto.

Dla Ukraińców jest warunek stałego zamieszkania w Polsce

Wszystkie powyższe zasady dotyczą wszystkich ubezpieczonych. Tak obywateli Polskich, jak i obywateli Ukrainy. Jednak – jak informuje ZUS - warunkiem wypłacania dopłaty do minimalnej emerytury przez ZUS (także obywatelom Ukrainy) jest ich stałe zamieszkanie na terytorium Polski.

ZUS wyraźnie informuje, że jeśli ktoś mieszka w innym państwie, wówczas otrzymuje emeryturę bez dopłaty do polskiej minimalnej emerytury. Ta zasada nie zależy to od obywatelstwa i dotyczy także emigrujących Polaków.

Ale warto podkreślić, że dodatkowe roczne świadczenia pieniężne dla emerytów i rencistów ( tzw. 13. i 14. emerytura) przysługują osobom, która ma przyznane prawo do wypłaty polskiej emerytury lub renty z ZUS. Prawo do 13. i 14. emerytury przysługuje każdemu emerytowi lub renciście otrzymującemu nawet groszowe świadczenia z ZUS. W przypadku tych dodatkowych świadczeń rocznych przepisy nie uzależniają wypłaty od stałego zamieszkiwania w Polsce.

Uwzględnienie stażu pracy na Ukrainie dla celów emerytury w Polsce

Jak informuje ZUS, Polsko-Ukraińska umowa z o zabezpieczeniu społecznym z 18 maja 2012 r. pozwala na uwzględnienie okresów zatrudniania przy nadaniu uprawnień np. do minimalnej emerytury. Zatem w takim przypadku zsumowane będą polskie i ukraińskie okresy pracy (okresy składkowe i nieskładkowe), ale - co podkreśla ZUS – wyrównanie (dopłata) świadczenia do kwoty minimalnej emerytury nastąpi od kwoty zsumowanych świadczeń wypracowanych w Polsce i na Ukrainie.

ZUS podaje tu przykład: jeżeli obywatel Ukrainy przepracuje 15 lat w ojczyźnie i 10 lat w Polsce, osiągnie okres uprawniający do minimalnej emerytury (od 1 października w Polsce wynoszący 25 lat dla mężczyzn). Następnie zsumowane zostanie świadczenie wypracowane na Ukrainie.

Legalna praca w Polsce przez 1 dzień lub 1 miesiąc (z opłaconymi składkami) i ponad 20/25 lat pracy w Ukrainie

W takim przypadku przysługuje dodatek (dopłata) do minimalnej emerytury w Polsce pod warunkiem stałego zamieszkiwania w Polsce.

Przepracowanie w Polsce chociażby 1 dnia lub 1 miesiąca z opłaceniem składek emerytalno-rentowych powiązane z przepracowaniem ponad 20 lat (przez kobietę) lub 25 lat (przez mężczyznę) w Ukrainie pozwala na zsumowanie tych okresów na mocy ww. umowy polsko-ukraińskiej. W ten sposób wnioskodawca spełni kryterium łącznego stażu pracy (okresów składkowych i nieskładkowych).

Po osiągnięciu wieku 60 lat (kobieta) lub 65 lat (mężczyzna) ZUS wyliczy polską emeryturę proporcjonalną (wynoszącą w takim przypadku od kilku groszy do kilku złotych). Jeżeli obywatel Ukrainy zamieszkuje na stałe w Polsce, ZUS zsumuje tę kwotę z emeryturą z Ukrainy i dopłaci ze środków polskiego systemu różnicę do kwoty minimalnej emerytury w Polsce. Jeśli jednak osoba ta mieszka na stałe w Ukrainie i nie zamieszkuje w Polsce, dopłata do minimalnej emerytury w Polsce nie przysługuje.

Jednak nawet w takim przypadki przysługuje prawo do 13. i 14. Emerytury i np. zasiłku pogrzebowego. Opłacenie składki w Polsce za choćby 1 dzień lub 1 miesiąc generuje po osiągnięciu wieku emerytalnego prawo do polskiej emerytury kapitałowej z ZUS. Posiadanie statusu emeryta ZUS (nawet przy kwocie świadczenia wynoszącej kilka złotych) daje prawo do corocznej wypłaty 13. i 14. emerytury. Wypłata tych dodatkowych świadczeń nie wymaga posiadania 20/25 lat stażu wyłącznie w Polsce ani stałego zamieszkiwania na terytorium Polski.

Jeśli obywatel Ukrainy pracuje w Polsce legalnie (choćby od 1 dnia / 1 miesiąca) i podlega aktualnie ubezpieczeniu w ZUS, ma status osoby ubezpieczonej. W razie śmierci członka jego rodziny (np. rodzica lub małżonka) ubezpieczony ma prawo otrzymać zasiłek pogrzebowy od ZUS. Prawo to przysługuje niezależnie od tego, że zmarły członek rodziny mieszkał w Ukrainie, zmarł tam i nigdy nie przebywał ani nie pracował w Polsce.

Jak potwierdza się staż ubezpieczeniowy z Ukrainy w ZUS dla potrzeb emerytur i rent

Zgodnie z Umową między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym z 18 maja 2012 r., przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalno-rentowych stosuje się zasadę sumowania okresów ubezpieczenia przebytych w obu państwach.

Kluczowym mechanizmem jest bezpośrednia współpraca międzyinstytucjonalna. ZUS weryfikuje ukraińskie okresy ubezpieczenia bezpośrednio z Funduszem Emerytalnym Ukrainy (Пенсійний фонд України), który przesyła urzędowe zaświadczenie UA-PL 6 stanowiące wiążący dowód stażu.

Składając wniosek do ZUS, wnioskodawca dołącza posiadane dokumenty potwierdzające zatrudnienie na Ukrainie, w szczególności:
Książeczkę pracy (Трудова книжка – od 2021 r. występującą również w formie elektronicznej),
Zaświadczenia o zatrudnieniu i wynagrodzeniu wydane przez zakłady pracy lub archiwa,
Wypisy z ukraińskiego rejestru ubezpieczonych.

Wniosek w Polsce składa się na formularzu EMP (lub UA-PL 8, jeśli wnioskodawca mieszka na Ukrainie). Jednocześnie wypełnia się wniosek o ukraińskie świadczenie na formularzu PL-UA 7.

Jakie dokumenty potwierdzają zamieszkanie w Polsce?

ZUS weryfikuje fakt zamieszkiwania cudzoziemca w Polsce na podstawie następujących dokumentów i procedur:
Oświadczenie o miejscu zamieszkania – składane przez osobę ubiegającą się o świadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej.
Dokument potwierdzający legalny pobyt – wydany przez urząd do spraw cudzoziemców (wymagany przez ZUS na żądanie).
Wpis w rejestrze Straży Granicznej – stanowiący podstawę uzyskania legalności pobytu.

ZUS weryfikuje spełnianie warunku zamieszkania zarówno na etapie składania wniosku, jak i w trakcie wypłaty świadczenia. Dodatkowo kontrola odbywa się poprzez automatyczną współpracę administracyjną z ukraińskim odpowiednikiem (Funduszem Emerytalnym Ukrainy), a sami świadczeniobiorcy są prawnie zobowiązani do informowania ZUS o każdej zmianie adresu.

Faktyczne zamieszkiwanie cudzoziemca na terytorium Polski weryfikuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). ZUS sprawdza spełnianie warunku zamieszkania zarówno na etapie rozpatrywania wniosku o świadczenie, jak i w trakcie jego corocznej lub bieżącej wypłaty.

ZUS współpracuje administracyjnie z Funduszem Emerytalnym Ukrainy, wymieniając i weryfikując informacje dotyczące świadczeniobiorców, w tym ich aktualne dane adresowe.
ZUS weryfikuje prawo do pobytu na podstawie dokumentów wydawanych przez urząd do spraw cudzoziemców lub wpisów w rejestrze Straży Granicznej. ZUS wykorzystuje własne procedury weryfikacyjne, do których należy m.in. wzywanie świadczeniobiorcy do osobistego stawiennictwa w punkcie obsługi klienta.
Osoba ubiegająca się o świadczenie składa oświadczenie o miejscu zamieszkania pod rygorem odpowiedzialności karnej. Ponadto świadczeniobiorcy są prawnie zobowiązani do zgłaszania ZUS każdej zmiany adresu zamieszkania (m.in. na potrzeby rozliczeń podatkowych).

Jakie są kary za zatajenie wyjazdu?

W przypadku zatajenia wyjazdu z Polski i niepoinformowania o zmianie adresu zamieszkania osoby pobierające polskie świadczenia muszą liczyć się z następującymi konsekwencjami prawnymi i finansowymi:
Wszczęcie postępowania o zwrot nienależnie pobranego świadczenia: ZUS żąda zwrotu pieniędzy wypłaconych za okres, w którym świadczeniobiorca nie spełniał już warunku zamieszkiwania w Polsce (np. w odniesieniu do dopłaty do emerytury minimalnej).
Postępowanie egzekucyjne: W przypadku nieoddania nienależnie pobranych środków ZUS może skierować sprawę do egzekucji.
Odpowiedzialność karna: Ponieważ oświadczenie o miejscu zamieszkania składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej, zatajenie faktu wyjazdu lub podanie nieprawdy grozi zarzutami karnymi.

Prawo do innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych w Polsce

Osoby ubezpieczone legalnie w Polsce (także emeryci, w tym także obywatele Ukrainy) mają też prawo do innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Takie uprawnienia mają także osoby, które dostają z ZUS bardzo niską, tzw. groszową emeryturę i nie mają prawa do podwyższenia jej do kwoty minimalnej,

Takiej osobie przysługuje pełna trzynasta emerytura. Co ważne, wysokość trzynastki nie zależy od wysokości podstawowej emerytury. Dlatego nawet jeśli ktoś otrzymuje z ZUS kilkaset czy kilkadziesiąt złotych miesięcznie, może otrzymać trzynastkę w pełnej wysokości. W 2026 roku jest to 1978,49 zł brutto.

Podobnie jest z czternastą emeryturą. Przy tzw. emeryturach groszowych będzie ona co do zasady przysługiwała w pełnej wysokości, ponieważ pełną czternastkę otrzymują osoby, których świadczenie lub suma świadczeń branych pod uwagę przy ustalaniu jej wysokości nie przekracza 2900 zł brutto. W 2026 roku pełna czternastka również wynosi 1978,49 zł brutto.

Niska emerytura nie wyklucza także prawa do dodatku pielęgnacyjnego. Po ukończeniu 75 lat ZUS przyznaje go emerytowi z urzędu. Przed ukończeniem tego wieku dodatek może przysługiwać osobie, która została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Od marca 2026 roku dodatek pielęgnacyjny wynosi 366,68 zł miesięcznie.

Emeryci niezdolni do samodzielnej egzystencji mogą również ubiegać się o świadczenie uzupełniające, jeśli spełniają warunki do jego otrzymania. Z kolei osoby z niepełnosprawnością mogą ubiegać się o świadczenie wspierające, jeśli mają decyzję ustalającą odpowiedni poziom potrzeby wsparcia i spełniają pozostałe warunki. Sam fakt pobierania nawet bardzo niskiej emerytury nie zamyka drogi do tych świadczeń.

Emeryt może też nadal pracować. Jeśli z tytułu zatrudnienia podlega ubezpieczeniom społecznym i jest zagrożony utratą zdolności do pracy, może, po spełnieniu warunków, skorzystać z rehabilitacji leczniczej w ramach prewencji rentowej ZUS. Jeżeli pracujący emeryt, np. zatrudniony na umowie o pracę, zachoruje, może mieć również prawo do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego. W zależności od sytuacji może to być wynagrodzenie za czas choroby, a następnie zasiłek chorobowy. Może także korzystać z zasiłku opiekuńczego, jeśli musi osobiście sprawować opiekę np. nad chorym członkiem rodziny i spełnia warunki do jego otrzymania. Emerytowi nie przysługuje natomiast świadczenie rehabilitacyjne.

Podstawa prawna:
Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym z dnia 18 maja 2012 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 1373, obowiązująca od 1 stycznia 2014 r.) – regulująca zasady równego traktowania, sumowania okresów ubezpieczenia, transferu świadczeń oraz zapobiegania podwójnemu ubezpieczeniu.

Porozumienie Administracyjne w sprawie stosowanie Umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą, podpisane w Kijowie dnia 18 maja 2012 r. (Dz.U. 2013 r. poz. 1375).

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z późn. zm.) – określająca zasady podlegania ubezpieczeniom i odprowadzania składek.

Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – regulująca warunki nabywania prawa do emerytur, dopłat do kwoty minimalnej, wypłaty zasiłków pogrzebowych oraz zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Ustawa z 9 stycznia 2020 r. o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (tzw. 13. Emerytura).

Ustawa z 26 maja 2023 r. o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (tzw. 14. Emerytura).

Źródło: ZUS – informacje dotyczące emerytur i rent wypłacanych na podstawie Umowy o zabezpieczeniu społecznym między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą.