Zamiast niskiej renty wyższa emerytura. Kluczowa jest data 1 października 2017 r. oraz wiek 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn

W Internecie pojawia się wiele pytań dotyczących emerytury przyznawanej z urzędu. Wątpliwości dotyczą m.in. tego, komu przysługuje takie świadczenie, kiedy ZUS dokonuje przeliczenia, jaka jest jego wysokość oraz od kiedy obowiązuje. Zasady te od lat wynikają z polskich przepisów o ubezpieczeniach społecznych. Poniżej wyjaśniamy szczegóły.

Skrót artykułu

W przestrzeni publicznej i wśród świadczeniobiorców narasta liczba pytań dotyczących tzw. emerytury przyznawanej z urzędu. ZUS automatycznie przelicza świadczenia, a kluczowe znaczenie mają tu: osiągnięcie odpowiedniego wieku (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) oraz data 1 października 2017 r. Na czym polega ten mechanizm, komu przysługuje i co na ten temat mówi ugruntowane orzecznictwo?

POLECAMY: Płatnik może żądać zwrotu nadpłaconych należności, choć nie dostał o nich zawiadomienia z ZUS

Zamiast niskiej renty wyższa emerytura. Kluczowa jest data 1 października 2017 r. oraz wiek 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Podstawa prawna

Najważniejsze znaczenie ma art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z 17 grudnia 1998 r. Przepis ten reguluje tzw. emeryturę z urzędu, czyli świadczenie przyznawane bez konieczności składania wniosku.

Ważne

Zgodnie z tym rozwiązaniem emerytura, o której mowa w art. 24, jest przyznawana z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy osobie, która osiągnęła wiek uprawniający do emerytury i podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Na czym polega emerytura z urzędu?

Emerytura z urzędu w praktyce oznacza, że jeżeli osoba pobierająca rentę z tytułu niezdolności do pracy osiągnie wiek emerytalny, jej świadczenie zostaje automatycznie zamienione na emeryturę. Nie jest potrzebny dodatkowy wniosek. Celem tego rozwiązania jest dostosowanie świadczenia do nowej sytuacji osoby ubezpieczonej po osiągnięciu wieku emerytalnego.

Kto otrzymuje emeryturę z urzędu?

Emerytura z urzędu przysługuje osobie, która:

osiągnęła ustawowy wiek emerytalny, czyli 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn, albo wiek uprawniający do emerytury kapitałowej. Zatem dotyczy to osób, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny (od 1 października 2017 r. jest to 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn).
ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy finansowanej z FUS - pobierają rentę z tytułu niezdolności do pracy (w tym również rentę przyznaną w drodze wyjątku przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych).

Od kiedy przysługuje emerytura?

Emerytura jest przyznawana od dnia, w którym rencista osiąga wiek uprawniający do emerytury. Jeżeli wypłata renty była wcześniej wstrzymana, świadczenie przysługuje od dnia, od którego wznowiono jej wypłatę. Ważne jest również to, że prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy ustaje w dniu, od którego przyznano emeryturę. Jednoczesne pobieranie renty i emerytury nie jest możliwe.

Emerytura z urzędu - sporo spraw trafia do sądów

Orzecznictwo potwierdza automatyczny charakter tego rozwiązania. Przykładowo Sąd Apelacyjny w Poznaniu, 14 maja 2025 r., III AUa 270/25 - wskazał, że art. 24a ust. 1 ustawy o FUS nakłada na ZUS obowiązek przyznania emerytury z urzędu od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego. Nie jest potrzebny wniosek osoby uprawnionej, a przepis nie daje możliwości wyboru późniejszej daty przyznania świadczenia.

Dalej sąd Apelacyjny w Katowicach, 6 maja 2021 r., III AUa 354/19 - w orzeczeniu podkreślił, że art. 24a w powiązaniu z art. 101a stanowi wyjątek od ogólnej zasady, zgodnie z którą postępowanie emerytalno-rentowe wszczyna się na wniosek. W tym przypadku działa automatyzm przyznania emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Podobnie, Sąd Apelacyjny w Lublinie, 18 marca 2021 r., III AUa 974/20 potwierdził, że emerytura z urzędu przysługuje od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego i nie można wybrać późniejszej daty jej przyznania poprzez złożenie wniosku w późniejszym terminie.

Jak i Sąd Najwyższy, 28 listopada 2018 r., II UK 540/17 wskazał, że w przypadku osoby pobierającej rentę z tytułu niezdolności do pracy świadczenie emerytalne przyznaje się z urzędu zamiast renty, z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego. Oznacza to automatyzm w przejściu z renty na emeryturę.

Podsumowując, emerytura z urzędu to świadczenie przyznawane automatycznie osobie pobierającej rentę z tytułu niezdolności do pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Podstawą jest art. 24a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Świadczenie przyznawane jest bez wniosku, od dnia osiągnięcia wieku emerytalnego, a jego wysokość nie może być niższa od dotychczasowej renty.

Kiedy ZUS nie przyzna świadczenia z urzędu?

Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje, że nie przyzna z urzędu emerytury – mimo że osiągnęło się powszechny wiek emerytalny – jeżeli pobiera się rentę z tytułu niezdolności do pracy z powodu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej. Także ZU nie przyzna z urzędu emerytury, jeżeli zgłosi się wniosek o emeryturę, gdy osiągnie się powszechny wiek emerytalny. Można to zrobić najpóźniej w ostatnim dniu miesiąca, w którym osiągnęło się powszechny wiek emerytalny.