Spektakl na niebie po zaćmieniu Słońca. Warto spojrzeć w górę 28 sierpnia

Formalnie będzie to częściowe zaćmienie Księżyca, ale w maksimum różnica w stosunku do zaćmienia całkowitego będzie niewielka. Według Time and Date w najgłębszej fazie 96,2 proc. powierzchni widocznej tarczy znajdzie się w najciemniejszej części cienia Ziemi, czyli umbrze. Wielkość zaćmienia liczona względem średnicy Księżyca wyniesie około 0,93. NASA podaje w związku z tym, że około 93 proc. średnicy tarczy znajdzie się w umbrze.

To rozróżnienie jest istotne, ponieważ w opisach zjawiska mogą pojawiać się obie wartości. Nie oznaczają one różnych prognoz: 96,2 proc. odnosi się do powierzchni tarczy przykrytej cieniem, natomiast wartość około 93 proc. opisuje część jej średnicy znajdującą się w umbrze.

Zaćmienie będzie widoczne przynajmniej częściowo z obu Ameryk, Europy i Afryki, a także z części obszarów położonych nad Pacyfikiem i Atlantykiem. Najlepsze warunki obserwacyjne przypadną mieszkańcom obu Ameryk. W znacznej części Europy sytuacja będzie mniej korzystna, ponieważ Księżyc będzie zbliżał się już do zachodniego horyzontu.

Zaćmienie Księżyca w Polsce nisko nad horyzontem

W Polsce można będzie zobaczyć początek zaćmienia, ale jego globalne maksimum nastąpi już po zachodzie Księżyca w dużej części kraju. Kluczowe znaczenie będzie miało miejsce obserwacji. Im dalej na zachód, tym dłużej Srebrny Glob pozostanie nad horyzontem.

Dane Time and Date dla Warszawy wskazują, że faza półcieniowa rozpocznie się 28 sierpnia o godz. 3:23 czasu polskiego. Początkowo zmiana jasności będzie bardzo subtelna. Obserwator bez wcześniejszej informacji o trwającym zaćmieniu może jej praktycznie nie zauważyć.

Wyraźniejsza faza rozpocznie się około godz. 4:33. Wtedy Księżyc zacznie wchodzić w umbrę i na jego tarczy pojawi się dobrze widoczna ciemna krawędź. W Warszawie znajdzie się wówczas zaledwie około 9 stopni nad zachodnio-południowo-zachodnim horyzontem.

Z każdą kolejną minutą cień będzie obejmował coraz większą część tarczy, ale równocześnie Księżyc będzie szybko zbliżał się do horyzontu. W Warszawie najlepszy widoczny moment nastąpi około godz. 5:37, gdy Srebrny Glob znajdzie się niespełna jeden stopień nad horyzontem. Około 5:45 zajdzie.

Globalne maksimum zaćmienia Księżyca już po jego zachodzie w Polsce

Najbardziej efektowna faza zjawiska nastąpi około godz. 6:12 czasu polskiego. Wtedy 96,2 proc. powierzchni tarczy będzie przykryte umbrą. W Warszawie Księżyc znajdzie się już jednak około 5 stopni pod horyzontem.

Godzina zachodu Księżyca nie będzie identyczna w całej Polsce. Na wschodzie kraju nastąpi on wcześniej, a na zachodzie później. Właśnie dlatego osoby chcące zobaczyć jak najwięcej powinny wybrać miejsce z całkowicie odsłoniętym zachodnim lub zachodnio-południowo-zachodnim horyzontem.

Problemem będzie nie tylko położenie Księżyca, ale również narastający brzask. Pod koniec obserwacji zaćmiona tarcza będzie znajdowała się bardzo nisko, a niebo stanie się coraz jaśniejsze. Budynki, drzewa czy niewielkie wzniesienia mogą więc wystarczyć, aby całkowicie zasłonić widok.

Czerwony Księżyc podczas zaćmienia

Zaćmiona część Księżyca nie musi stać się całkowicie czarna. Może przybrać ciemnoczerwony, miedziany albo rdzawy odcień. Jest to rezultat przechodzenia części promieniowania słonecznego przez ziemską atmosferę.

Światło słoneczne składa się z wielu barw. Krótsze fale, odpowiadające między innymi światłu niebieskiemu, są w atmosferze Ziemi znacznie silniej rozpraszane. Światło czerwone przechodzi przez nią skuteczniej, zostaje załamane i może dotrzeć do powierzchni Księżyca znajdującego się w cieniu Ziemi. Ten sam mechanizm odpowiada za czerwone i pomarańczowe barwy widoczne podczas ziemskich wschodów i zachodów Słońca.

NASA obrazowo porównuje ten efekt do światła wszystkich ziemskich wschodów i zachodów Słońca rzutowanego jednocześnie na powierzchnię Księżyca. Dokładna barwa będzie zależała również od stanu ziemskiej atmosfery.

Zaćmienie Księżyca bez specjalnych okularów

W przeciwieństwie do zaćmienia Słońca obserwacja zaćmienia Księżyca nie wymaga stosowania filtrów ochronnych. Na zjawisko można bezpiecznie patrzeć bezpośrednio gołym okiem. Nie potrzeba również teleskopu.

Lornetka może jednak ułatwić obserwowanie granicy ziemskiego cienia przesuwającej się po powierzchni Księżyca. Przyda się szczególnie ze względu na jego bardzo niewielką wysokość nad horyzontem podczas najbardziej interesującej części zjawiska widocznej w Polsce.

Całe zaćmienie, licząc od rozpoczęcia do zakończenia fazy półcieniowej, potrwa globalnie około 5 godzin i 38 minut. Faza częściowa potrwa około 3 godzin i 18 minut. Nie oznacza to jednak, że obserwatorzy z każdego miejsca na Ziemi będą mogli śledzić cały przebieg wydarzenia. Wszystko zależy od tego, czy Księżyc w danym momencie znajduje się nad lokalnym horyzontem.

Sierpniowy sezon zaćmień po zaćmieniu Słońca

Zaćmienie Księżyca zamknie sierpniowy sezon zaćmień w 2026 r. Poprzedziło je całkowite zaćmienie Słońca z 12 sierpnia. Pas całkowitości przebiegał m.in. przez Grenlandię, Islandię, północną Hiszpanię oraz niewielki fragment Portugalii. W Polsce obserwowano zaćmienie częściowe.

Takie następstwo wydarzeń nie jest przypadkowe. Zaćmienia Słońca i Księżyca występują w tzw. sezonach zaćmień. Gdy geometria orbit Ziemi i Księżyca jest odpowiednia, kolejne zaćmienie może nastąpić po około dwóch tygodniach. Time and Date wskazuje, że sierpniowe zaćmienie Księżyca będzie drugim zjawiskiem w tym sezonie.

NASA zalicza zaćmienie z 28 sierpnia do częściowych zaćmień Księżyca i podaje, że będzie ono widoczne z obszaru wschodniego Pacyfiku, obu Ameryk, Europy oraz Afryki.

Kolejne efektowne zaćmienie Księżyca pod koniec 2028 roku

Sierpniowe zaćmienie będzie wyjątkowo głębokie. Space.com ocenia, że będzie to najbardziej efektowne zaćmienie Księżyca na świecie aż do końca 2028 r. W międzyczasie wystąpią inne zaćmienia, ale nie będą miały takiego charakteru.

Szczególnie widowiskowe wydarzenie przypadnie na noc z 31 grudnia 2028 r. na 1 stycznia 2029 r. Będzie to już całkowite zaćmienie Księżyca, widoczne m.in. w Europie. Wówczas cała tarcza Srebrnego Globu znajdzie się w umbrze.

Źródła:

• NASA Science, „What’s Up: August 2026 Skywatching Tips from NASA” – informacje o widoczności zaćmienia, jego charakterze i wielkości liczonej względem średnicy Księżyca.
• NASA Science, „Eclipses and the Moon” – klasyfikacja zaćmienia z 28 sierpnia 2026 r. oraz wyjaśnienie czerwonej barwy Księżyca.
• Time and Date, „Partial Lunar Eclipse on 27–28 August 2026” – globalne godziny, 96,2 proc. powierzchni tarczy w umbrze, długość poszczególnych faz oraz obszar widoczności.
• Time and Date, dane dla Warszawy – lokalne godziny rozpoczęcia zaćmienia, początek fazy częściowej, zachód Księżyca oraz położenie nad horyzontem.
• Space.com, „August 2026 lunar eclipse: Everything you need to know about the 96% blood moon” – charakterystyka głębokiego zaćmienia częściowego i zestawienie z kolejnymi zjawiskami.