Renta z tytułu niezdolności do pracy: Ile wynosi, komu przysługuje

Odpowiedzi należy szukać w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2022.504).

Na wstępie odpowiedzmy jednak na pytanie kim niezdolny do pracy? Zgodnie z ww. ustawą jest to osoba, która lub utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu.

niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania pracy.

niezdolną do pracy jest osoba, która w znacznym stopniu utraciła zdolność do pracy .

Przy ocenie stopnia i przewidywanego okresu niezdolności do pracy oraz rokowania co do odzyskania zdolności do pracy uwzględnia się:

1. stopień naruszenia sprawności organizmu oraz możliwości przywrócenia niezbędnej sprawności w drodze leczenia i rehabilitacji;
2. możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub podjęcia innej pracy oraz celowość przekwalifikowania zawodowego, biorąc pod uwagę rodzaj i charakter dotychczas wykonywanej pracy, poziom wykształcenia, wiek i predyspozycje psychofizyczne.

Niezdolność do pracy orzeka się na okres .

Niezdolność do pracy można orzec na okres dłuższy niż 5 lat, jeżeli według wiedzy medycznej odzyskania zdolności do pracy przed upływem tego okresu.

Przejdźmy teraz do warunków, jakie trzeba spełnić aby otrzymać to świadczenie.

Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił następujące warunki:

1. jest niezdolny do pracy;
2. posiada wymagany okres składkowy i nieskładkowy, odpowiedni do wieku powstania niezdolności do pracy;
3. niezdolność do pracy powstała we wskazanych przez ustawodawcę ściśle określonych okresach składkowych lub nieskładkowych albo nie później niż w ciągu od ich ustania.

Ustawodawca przewidział jednak pewne odstępstwo od tego ostatniego warunku. Mianowicie nie będzie konieczne spełnienie tego warunku jeżeli ubezpieczony udowodni okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest . Nie będzie zatem dotyczył osób, u których utrzymuje się jedynie częściowa niezdolność do pracy.

Jak wskazał bowiem Sąd Apelacyjny w Warszawie prowadzenie - obok konieczności zaistnienia niezdolności do pracy - dodatkowych kryteriów formalnych wynika z faktu, że renta z tytułu niezdolności do pracy nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym na rzecz osób niezdolnych do pracy, pozostającym bez związku z tytułem ubezpieczenia rentowego (wyrok SA w Warszawie z dnia 19 września 2000 r., III AUa 1405/99).

Warto pamiętać również, że zgodnie z poglądem Sądu Najwyższego wykonywanie zatrudnienia przez ubezpieczonego, który kwalifikuje się do osób trwale niezdolnych do pracy, nie pozbawia go prawa ubiegania się o świadczenia rentowe z ubezpieczenia społecznego (wyrok SN z 17.01.2002 r., II UKN 709/00).

Jak to już zostało wspomniane, jednym z warunków koniecznych do otrzymania renty jest posiadanie odpowiedniego okresu i , odpowiedniego do wieku powstania niezdolności do pracy.

Ile one wynoszą?

1. - jeżeli niezdolność do pracy powstała przed ukończeniem ;
2. - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej ;
3. - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej ;
4. - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej ;
5. - jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej .

Ten ostatni okres powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Przy czym do okresu dziesięciolecia nie wlicza się okresu pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej, renty rodzinnej czy okresów pobierania świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego.

U pozostałych osób wymagany okres składkowy i nieskładkowy oblicza się z całego okresu aktywności zawodowej.

Warunek posiadania odpowiedniego stażu ubezpieczeniowego spełnia także osoba, która nie ma wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, ale została zgłoszona do ubezpieczenia przed ukończeniem 18 lat albo w ciągu 6 miesięcy po ukończeniu nauki w szkole (ponadpodstawowej, ponadgimnazjalnej lub w szkole wyższej) oraz do dnia powstania niezdolności miała, bez przerwy lub z przerwami nieprzekraczającymi 6 miesięcy, okresy składkowe i nieskładkowe.

Ponadto z wymogu wykazania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego zwolnione są osoby, u których niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.

Osobie, która spełniła wcześniej wspomniane warunki przysługuje:

• - jeżeli niezdolność do pracy jest ;
• - jeżeli niezdolność do pracy .

Renta okresowa przysługuje przez okres wskazany w decyzji organu rentowego.

Jak już zostało wspomniane, co do zasady niezdolność do pracy jest orzekana na okres nie dłuższy niż 5 lat. Można ją orzec na okres dłuższy, jeżeli według wiedzy medycznej nie ma rokowań odzyskania zdolności do pracy.

W tym miejscu warto przytoczyć pogląd Sądu Apelacyjnego w Katowicach, zgodnie z którym „odnoszona jest do trwałości niezdolności do pracy, a nie "trwałości" prawa do renty. Orzeczenie o niezdolności do pracy na okres dłuższy niż 5 lat nie jest orzeczeniem stwierdzającym tę niezdolność na zawsze, jest tylko prognozą - zgodną ze stanem wiedzy medycznej - że wcześniej nie zajdą zmiany zdrowia badanego, uzasadniające zmianę oceny niezdolności do pracy” (wyrok SA w Katowicach z 22.10.2013 r., III AUa 124/13).

Renta dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy wynosi:

• 24 proc. kwoty bazowej;

Kwota bazowa wynosi 100% przeciętnego wynagrodzenia pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych składki na ubezpieczenia społeczne, określone w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych, w poprzednim roku kalendarzowym.

• po 1,3 proc. podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów składkowych;
• po 0,7 proc. podstawy jej wymiaru za każdy rok okresów nieskładkowych;
• po 0,7 proc. podstawy jej wymiaru za każdy rok okresu brakującego do pełnych 25 lat okresów składkowych oraz nieskładkowych, przypadających od dnia zgłoszenia wniosku o rentę do dnia, w którym rencista osiągnąłby wiek emerytalny 60 lat.

Osoba częściowo niezdolna do pracy otrzyma 75 proc. ustalonej renty dla osoby całkowicie niezdolnej do pracy.

Od marca br. najniższa renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosi brutto, a z tytułu częściowej niezdolności do pracy – brutto.