Czym jest tzw. generalizacja układu zbiorowego

Rozszerzenie stosowania układu w praktyce spełnia swoją rolę w dwóch sytuacjach. Pierwsza ma miejsce wówczas, gdy w grupie zakładów pracy, np. w określonej branży, układ w niektórych zakładach nie obowiązuje wskutek pozostawania pracodawców poza organizacją pracodawców. Zwykle przyczyną tego jest niechęć niezrzeszonych pracodawców do ponoszenia wynikających z układu wyższych świadczeń na rzecz pracowników. Niezwiązanie układem pozwala im na obniżenie kosztów produkcji. W interesie pracowników tych zakładów leży więc rozciągnięcie na nich układu. Leży to również w interesie zrzeszonych pracodawców, dla których ponoszenie wyższych świadczeń w porównaniu z pracodawcami niezrzeszonymi oznacza pogorszenie warunków konkurencyjności. Druga sytuacja, w której generalizacja spełnia swój cel, to rozciągnięcie stosowania układu zbiorowego na branżę pokrewną, charakteryzującą się podobnymi warunkami wykonywania pracy. Wówczas też mamy do czynienia z podobną konfiguracją interesów.

Są nimi działające wspólnie: organizacje pracodawców i ponadzakładowa organizacja związkowa będące sygnatariuszami układu, który ma zostać rozszerzony. Wymogiem proceduralnym jest zasięgnięcie opinii pracodawcy, na którego pracowników układ ma być rozciągnięty, zakładowej organizacji związkowej, jak również Komisji do Spraw Układów Zbiorowych Pracy. Opinia pracodawcy w kwestii rozszerzenia układu na jego zakład pracy może być zastąpiona opinią wskazanej przez niego organizacji pracodawców. Przepisy nie nakładają ograniczeń na wybór organizacji pracodawców, która z tytułu wskazania miałaby się w tej sprawie wypowiadać, najbardziej predysponowana jest jednak organizacja, do której pracodawca należy, lub do której mógłby należeć z racji swojej działalności. Merytorycznym powodem rozszerzenia układu jest, zgodnie z art. 24118 par. 1 k.p., ważny interes społeczny, a więc interes o wymiarze ponadpartykularnym przynaglającym do zastosowania generalizacji, np. potrzeby restrukturyzacji jakiejś branży lub zachowania zagrożonego pokoju społecznego.