Pracownik odszedł z pracy. Czy może jeszcze dostać pieniądze z ZFŚS?

Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych kojarzy się przede wszystkim z osobami aktualnie zatrudnionymi. Z funduszu mogą być jednak finansowane świadczenia także dla niektórych byłych pracowników. Nie oznacza to jednak, że każdy emeryt, były pracownik czy osoba, która rozwiązała umowę o pracę, automatycznie zachowuje prawo do pieniędzy z ZFŚS.

W praktyce szczególne znaczenie ma art. 2 pkt 5 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Przepis ten zalicza do osób uprawnionych do korzystania z funduszu m.in. emerytów i rencistów – byłych pracowników – oraz ich rodziny.

Wcześniejsze zatrudnienie nie gwarantuje prawa do środków z ZFŚS

Najważniejsza zasada jest prosta: były pracownik nie zachowuje automatycznie prawa do świadczeń z ZFŚS tylko dlatego, że wcześniej pracował u danego pracodawcy. Ustawa o ZFŚS wymienia bowiem konkretne grupy osób uprawnionych. Są wśród nich pracownicy i ich rodziny, emeryci i renciści – byli pracownicy – i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał prawo do korzystania ze świadczeń socjalnych w regulaminie ZFŚS. Oznacza to, że trzeba rozróżnić dwie sytuacje:

1. były pracownik został emerytem lub rencistą - jeżeli pracownik zakończył zatrudnienie i ma status emeryta lub rencisty jako były pracownik, może należeć do ustawowego kręgu osób uprawnionych do korzystania z ZFŚS. W takim przypadku podstawą jest art. 2 pkt 5 ustawy o ZFŚS;
   
2. pracownik po prostu odszedł z firmy - samo wcześniejsze zatrudnienie u danego pracodawcy nie daje stałego prawa do świadczeń z ZFŚS. Nie oznacza to jednak, że pracodawca nigdy nie może przyznać takiej osobie świadczenia. Ustawa o ZFŚS przewiduje możliwość objęcia funduszem również innych osób, jeżeli pracodawca przyzna im takie uprawnienie w regulaminie ZFŚS. Dlatego w takiej sytuacji trzeba zawsze sprawdzić treść obowiązującego regulaminu.

Emeryt – były pracownik ma szczególne miejsce w ustawie o ZFŚS

Przepisy ustawy o ZFŚS wyraźnie wymieniają emerytów i rencistów jako byłych pracowników. To oznacza, że przejście na emeryturę nie powoduje samo w sobie utraty prawa do korzystania z funduszu u dotychczasowego pracodawcy. Co istotne, ustawowa definicja obejmuje również rodziny emerytów i rencistów – byłych pracowników.

W praktyce oznacza to, że regulamin ZFŚS nie może po prostu pominąć tej grupy i przyjąć, że świadczenia są przeznaczone wyłącznie dla aktualnie zatrudnionych, jeżeli pracodawca jest objęty ustawą o ZFŚS.

Czy emeryt może dostać świadczenie z ZFŚS na takich samych zasadach jak pracownik?

Tak, ale nie oznacza to, że musi otrzymać świadczenie w takiej samej wysokości. Fundusz ma charakter socjalny. O przyznaniu i wysokości ulgowych usług i świadczeń oraz wysokości dopłat z funduszu decyduje sytuacja życiowa, rodzinna i materialna osoby uprawnionej. Wynika to z art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS.

Pracodawca nie powinien więc przyjmować zasady, zgodnie z którą każdy uprawniony – pracownik, emeryt czy rencista – otrzymuje identyczną kwotę tylko dlatego, że należy do określonej grupy. Przykładowo dwóch byłych pracowników-emerytów może złożyć wnioski o to samo świadczenie, ale otrzymać różne kwoty, jeżeli ich sytuacja socjalna jest różna.

Były pracownik może mieć znaczenie także przy świadczeniach przyznawanych rodzinie

Przy analizie prawa do świadczenia nie można ograniczać się wyłącznie do statusu samego byłego pracownika. Artykuł 2 pkt 5 ustawy o ZFŚS wymienia również rodziny emerytów i rencistów – byłych pracowników.

Dlatego pracodawca powinien sprawdzić, czy regulamin prawidłowo określa zasady korzystania z funduszu przez członków rodzin osób uprawnionych. To szczególnie istotne przy takich świadczeniach jak dofinansowanie wypoczynku czy pomoc socjalna.

A co z pracownikiem, który odszedł, ale wcześniej złożył wniosek o środki z ZFŚS?

To jeden z bardziej problematycznych przypadków. Jeżeli pracownik złożył wniosek o świadczenie jeszcze w okresie zatrudnienia, samo późniejsze rozwiązanie umowy nie powinno być automatycznie traktowane jako powód do odmowy świadczenia. Konieczna jest analiza momentu powstania prawa do konkretnego świadczenia, regulaminu ZFŚS oraz zasad jego przyznawania.

Nie każde świadczenie powstaje bowiem w chwili złożenia wniosku. W wielu przypadkach konieczne jest jeszcze rozpatrzenie wniosku i przyznanie świadczenia przez uprawniony organ lub pracodawcę.

Dlatego w takiej sytuacji kadry powinny sprawdzić przede wszystkim:

1. kiedy pracownik złożył wniosek,
2. kiedy spełnił warunki przyznania świadczenia,
3. czy świadczenie zostało już przyznane,
4. jakie zasady przewiduje regulamin ZFŚS,
5. kiedy nastąpiło rozwiązanie umowy.

Co jeśli świadczenie zostało już przyznane?

Tutaj sytuacja jest prostsza. Jeżeli świadczenie zostało prawidłowo przyznane pracownikowi w czasie zatrudnienia, późniejsze ustanie stosunku pracy nie oznacza automatycznie, że pracodawca może cofnąć przyznane świadczenie.

Trzeba jednak odróżnić prawo do świadczenia od samego faktu złożenia wniosku. Sam wniosek nie zawsze oznacza, że świadczenie zostało już przyznane. Dlatego w razie odejścia pracownika przed wypłatą świadczenia decydujące znaczenie mogą mieć regulamin ZFŚS, data przyznania świadczenia oraz okoliczności konkretnej sprawy.

Czy były pracownik może dostać „wczasy pod gruszą”?

Może – jeżeli należy do grupy osób uprawnionych do korzystania z ZFŚS i spełnia warunki określone w regulaminie. Dotyczy to w szczególności emerytów i rencistów – byłych pracowników – którzy są ustawowo wskazani jako osoby uprawnione.

Nie oznacza to jednak, że każdy były pracownik ma prawo do dofinansowania wypoczynku. Osoba, która po prostu rozwiązała umowę o pracę i nie ma statusu emeryta lub rencisty, nie staje się przez to automatycznie osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu.

Pracodawca powinien sprawdzić regulamin ZFŚS

Ustawa o ZFŚS określa podstawowy krąg osób uprawnionych, ale daje pracodawcy możliwość przyznania prawa do korzystania ze świadczeń również innym osobom. Dlatego regulamin ZFŚS ma w tej kwestii bardzo duże znaczenie.

Pracodawca powinien zapamiętać cztery podstawowe zasady:

1. samo rozwiązanie umowy o pracę nie daje byłemu pracownikowi stałego prawa do korzystania z ZFŚS,
2. emeryt i rencista – były pracownik – należy do ustawowego kręgu osób uprawnionych,
3. regulamin ZFŚS może rozszerzyć krąg osób uprawnionych o inne osoby,
4. samo uprawnienie do korzystania z Funduszu nie oznacza automatycznego prawa do konkretnego, świadczenia. Przy jego przyznawaniu trzeba stosować zasady wynikające z ustawy o ZFŚS i regulaminu, w tym kryterium socjalne.