Czy pracodawca może nie wypłacić wczasów pod gruszą za urlop zaległy? Ważne zasady ZFŚS i interpretacje PIP

Czy pracodawca ma prawo odmówić wypłaty wczasów pod gruszą, jeśli pracownik nie wykorzysta odpowiednio długiego urlopu? To jedno z najczęściej zadawanych pytań przez pracowników korzystających ze świadczeń z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych (ZFŚS). Odpowiedź brzmi: tak, ale tylko w określonych przypadkach i pod warunkiem, że wynika to z regulaminu ZFŚS oraz nie narusza przepisów ustawy o ZFŚS.

Wczasy pod gruszą to potoczna nazwa świadczenia urlopowego finansowanego z ZFŚS. Nie jest to świadczenie przewidziane w Kodeksie pracy, lecz forma pomocy socjalnej przyznawanej pracownikom zgodnie z zasadami określonymi w:

• art. 8 ust. 1 ustawy z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych,
• regulaminie ZFŚS obowiązującym u danego pracodawcy.

Czy przepisy wymagają wykorzystania określonej liczby dni urlopu?

Nie. Ustawa o ZFŚS nie przewiduje obowiązku wykorzystania urlopu w określonym wymiarze jako warunku otrzymania świadczenia. Oznacza to, że z samej ustawy nie wynika wymóg wykorzystania np. 10, 14 czy 21 kolejnych dni urlopu. Jednak pracodawca może wprowadzić taki warunek w regulaminie ZFŚS, o ile pozostaje on zgodny z przepisami ustawy.

Kiedy pracodawca może uzależnić wypłatę wczasów pod gruszą od długości urlopu?

Co do zasady pracodawca może uzależnić wypłatę środków z ZFŚS od długości urlopu, ale wyłącznie wtedy, gdy:

• taki warunek został wyraźnie przewidziany w regulaminie ZFŚS,
• świadczenie nadal ma charakter socjalny,
• przy jego przyznawaniu uwzględniane są kryteria socjalne określone w ustawie.

Przykładowo, regulamin może przewidywać, że świadczenie przysługuje pracownikowi korzystającemu z co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych urlopu wypoczynkowego. Takie rozwiązania są spotykane w praktyce i same w sobie nie są sprzeczne z prawem.

Jakie jest na temat zdanie PIP?

Państwowa Inspekcja Pracy wskazała na swojej stronie internetowej, że przepisy ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych nie uzależniają przyznania dopłaty do wypoczynku od wykorzystania konkretnego rodzaju urlopu – ani bieżącego, ani zaległego. O tym, jakie warunki musi spełnić pracownik, powinien decydować regulamin ZFŚS, przy zachowaniu podstawowej zasady – świadczenia z funduszu muszą uwzględniać sytuację życiową, rodzinną i materialną pracownika.

Najważniejsze ograniczenie w przyznawaniu środków z ZFŚS – kryterium socjalne

Kluczowe znaczenie ma art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS, który stanowi, że „Przyznawanie ulgowych usług i świadczeń oraz wysokość dopłat z Funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej.” Przepis ten oznacza, że pracodawca nie może przyznawać wszystkim pracownikom jednakowej kwoty świadczenia wyłącznie dlatego, że wykorzystali odpowiednio długi urlop. Długość urlopu nie może zastąpić kryterium socjalnego - podstawowym kryterium przyznania pomocy musu być sytuacja materialna, rodzinna i życiowa pracownika.

Co na ten temat mówi orzecznictwo?

Stanowisko sądów jest od wielu lat jednolite – świadczenia z ZFŚS nie mogą być przyznawane automatycznie wszystkim pracownikom. Przykładowo, Sąd Najwyższy w wyroku z 16 sierpnia 2005 r., sygn. akt I PK 12/05, wskazał, że przyznawanie świadczeń z funduszu z pominięciem kryterium socjalnego narusza art. 8 ust. 1 ustawy o ZFŚS. Oznacza to, że regulamin nie może przewidywać wypłaty świadczenia wyłącznie po spełnieniu tylko warunku wykorzystania określonego urlopu.

A co z tzw. świadczeniem urlopowym?

Nie należy mylić ''wczasów pod gruszą'' ze świadczeniem urlopowym, o którym mowa w art. 3 ust. 4–6 ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych. Świadczenie urlopowe:

• dotyczy pracodawców, którzy nie tworzą ZFŚS,
• przysługuje pracownikowi korzystającemu z urlopu wypoczynkowego obejmującego co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych.

W tym przypadku wymóg 14-dniowego urlopu wynika wprost z ustawy.