Podatek od otrzymanej darowizny. Kiedy trzeba go zapłacić? Jaka jest wysokość podatku? Kiedy można skorzystać ze zwolnienia?

Kto musi płacić podatek od darowizny?

Obowiązek taki mają osoby fizyczne, które otrzymały darowiznę o wartości przekraczającej kwotę wolną od podatku.Przy nabyciu darowizny obowiązek podatkowy powstaje, co do zasady, z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a w razie zawarcia umowy bez zachowania przewidzianej formy - z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia.

W przypadku niezgłoszonej do opodatkowania darowizny obowiązek podatkowy powstaje:

• z chwilą sporządzenia pisma, gdy darowiznę taką stwierdzono następnie pismem,
• z chwilą powołania się przez podatnika przed organem podatkowym lub organem kontroli.

Grupy podatkowe w podatku od spadków i darowizn

Zasady opodatkowania darowizny uzależnione są od tego, do której grupy podatkowej należy spadkobierca.

I grupa podatkowa: 

• małżonek,
• wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie), 
• zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), 
• pasierb,
• ojczym,
• macocha,
• rodzeństwo,
• teściowie,
• zięć, synowa.

II grupa podatkowa: 

• zstępni rodzeństwa (np. dzieci siostry, wnuki brata), 
• rodzeństwo rodziców (np. ciotki, wujowie), 
• zstępni i małżonkowie pasierbów, 
• małżonkowie rodzeństwa,
• rodzeństwo małżonków, 
• małżonkowie rodzeństwa małżonków, 
• małżonkowie innych zstępnych (np. mąż wnuczki).

III grupa podatkowa: 

• pozostali nabywcy.

Warto wiedzieć, że od 27 października 2020 r. przepisy ustawy ustawa o podatku od spadków i darowizn jako zstępnych traktują również osoby, które przebywają lub przebywały w rodzinie zastępczej, w rodzinnym domu dziecka, w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej, o których mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a jako wstępnych odpowiednio - osoby tworzące rodzinę zastępczą, prowadzące rodzinny dom dziecka lub pracujące z dziećmi w placówce opiekuńczo-wychowawczej lub w regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej.

Nowe kwoty wolne od podatku

Z dniem 1 lipca weszła w życie ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja wprowadziła nowe kwoty wolne od podatku, który przypadałby do zapłaty w przypadku otrzymania darowizny. Tak jak dotychczas, limity uzależnione są od przynależności do danej grupy podatkowej, jednak w istotny sposób zmienia się ich wysokość.

Po nowelizacji kwoty wolne od podatku wynoszą:

• I grupa podatkowa – 36.120 zł;
• II grupa podatkowa- 27.090 zł;
• III grupa podatkowa – 5.733 zł.

Jak obliczyć podatek od spadku i darowizny? Skale podatkowe

Podatek oblicza się od nadwyżki podstawy opodatkowania ponad kwotę wolną od podatku, według skal podatkowych określonych w § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2023 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek (Dz.U. z 2023 r. poz. 1226), które weszło wżycie dnia 30 czerwca 2023 r. Wysokość obowiązujących aktualnie skal podatkowych wskazana została w poniższej tabeli.

Tabela: Stawki podatku od spadku i darowizn 

Termin płatności podatku od spadków i darowizn wynosi 14 dni od dnia doręczenia podatnikowi decyzji organu podatkowego ustalającej wysokość podatku.

Zgłoszenie darowizny

Aby skorzystać ze zwolnienia od podatku, trzeba spełnić następujące warunki:

• w ciągu 6 miesięcy od dnia nabycia darowizny należy zgłosić nabyte rzeczy lub prawa majątkowe (na formularzu SD -Z2) właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego,

a w przypadku darowizny środków pieniężnych należy dodatkowo:

• udokumentować ich otrzymanie dowodem przekazania na rachunek bankowy nabywcy albo jego rachunek bankowy prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym (jeżeli wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, przekracza kwotę wolną od podatku).

Obowiązek zgłoszenia nabycia majątku w drodze darowizny nie obejmuje przypadków, gdy:

• wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby w okresie 5 lat, poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, nie przekracza kwoty wolnej od podatku 36 120 zł.  Wcześniej kwota wolna wynosiła 10 434 zł,
• nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego.

Zwolnienia dla najbliższej rodziny

Przy nabyciu rzeczy lub praw majątkowych w drodze darowizny przez małżonka, zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków), wstępnych (rodziców, dziadków), pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, obdarowany może skorzystać z całkowitego zwolnienia od podatku od spadków i darowizn.

Zgłoszenie nie tylko na druku SD-Z2

W piśmie do Rzecznika Praw Obywatelskich z 24 marca 2022 r. Minister Finansów poinformował, że podziela w całości pogląd RPO, zgodnie z którym „ustanowiony wymóg zgłoszenia nabycia na określonym formularzu należy uznać jedynie za wymóg natury technicznej, mający na celu ułatwienie organom i podatnikom dokonania stosownego zgłoszenia zapewniającego uzyskanie niezbędnych informacji potrzebnych do zwolnienia.”

Jak wskazał Minister Finansów wzór formularza o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych (SD-Z2) został określony, w drodze rozporządzenia, przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, w celu ułatwienia podatnikom skorzystania z tego zwolnienia i jaki zakres danych powinien być zawarty w zgłoszeniu.

Minister Finansów podkreślił też, że ustawodawca określając zwolnienie dla najbliższej rodziny z podatku od spadków i darowizn nie wskazał, że warunkiem koniecznym dla skorzystania z tej preferencji podatkowej jest dokonanie zgłoszenia wyłącznie na formularzu SD-Z2.

Dlatego, zdaniem Ministra Finansów, niedopuszczalne jest, aby organy podatkowe odmawiały prawa do zwolnienia, gdy podatnik dokona zgłoszenia rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w innej formie, niż na formularzu SD-Z2, w tym jeśli dokona zgłoszenia na piśmie lub do protokołu.

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o spadków i darowizn (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1043 ze zm.),
• Ustawa z dnia 26 maja 2023 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2023 r. poz. 1059),
• Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 28 czerwca 2023 r. w sprawie ustalenia kwot wartości rzeczy i praw majątkowych zwolnionych od podatku od spadków i darowizn i niepodlegających opodatkowaniu tym podatkiem oraz skal podatkowych, według których oblicza się ten podatek (Dz.U. z 2023 r. poz. 1226).