przypadek

System anglosaski

Istnieją systemy prawa, w których pojęcie to ma szczególne znaczenie dla funkcjonowania prawa. Należy do nich anglosaski judge – made – law (prawo sędziowskie inaczej zwane prawem precedensów – case law). W tym wypadku sędzia, mając do czynienia z jednostkowym, precedensowym przypadkiem, rozstrzyga na podstawie zasady, którą sam dla tego przypadku stworzył. Jeżeli reguła ta znajdzie trwałe uznanie innych sędziów, staje się elementem prawa obowiązującego w państwie. Zatem sędzia taki dokonuje jednocześnie dwóch czynności – rozstrzyga w konkretnym przypadku i jednocześnie tworzy normę, która jest podstawą tego rozstrzygnięcia.

Zasady prawa sędziowskiego (opartego na precedensach) coraz bardziej rozpowszechniają się w świecie. Świadczy o tym jego szerokie zastosowanie w prawotwórstwie Unii Europejskiej.

System prawa polskiego

W systemie prawa polskiego precedensy (casusy) nie mają takiego znaczenia dla systemu prawa jak w prawie anglosaskim. Polski system prawa jest bowiem tzw. systemem prawa stanowionego, w którym oddziela się akty stanowienia prawa (ustawy, rozporządzenia) obowiązujące powszechnie i akty stosowania prawa (decyzje, wyroki, postanowienia) wiążące tylko w danym przypadku. Te przypadki (casusy) nie stają się jednak obowiązującym prawem jak w systemie prawa anglosaskiego. Prawo polskie opiera się na normach abstrakcyjnych (ogólnych), tzn. odnoszących się do pewnego rodzaju zachowań zakazanych, nakazanych lub dozwolonych, ale nieodnoszących się do konkretnych, jednostkowych zachowań.
W Polsce pojęcie casus (przypadek) jest raczej elementem języka prawniczego, a nie prawnego. Terminem tym posługują się prawnicy, określając sprawy, jakie rozstrzygają (np. sędziowie), czy problemy prawne powstałe na gruncie określonego stanu faktycznego.

PRZYKŁAD
Zgodnie z Traktatem Atlantyckim, atak na którekolwiek z państw członkowskich NATO jest równoznaczny z atakiem na wszystkie państwa tego sojuszu i zobowiązuje pozostałe państwa członkowskie do udzielenia pomocy zaatakowanemu. Casus belli (łac.) – oficjalna przyczyna rozpoczęcia wojny.

Monika Jurkiewicz
Kancelaria Nowakowski i Wspólnicy