Smoothie przeciw otyłości dzieci. Innowacyjny napój ma wesprzeć profilaktykę w Polsce i Europie. Pracują nad nim polscy naukowcy

Otyłość dzieci i młodzieży przestała być wyłącznie problemem lekarzy rodzinnych i poradni dietetycznych. Stała się kwestią zdrowia publicznego, kosztów systemu ochrony zdrowia i jakości przyszłego rynku pracy. W tym kontekście unijny projekt 4Sir2 Smoothy, w którym kluczową rolę odgrywają polscy naukowcy, a gros badań prowadzonych jest w laboratoriach Sieci Badawczej Łukasiewicz – Instytutu Nowych Syntez Chemicznych, pokazuje, że profilaktyka może zaczynać się także od technologii żywności i gospodarki cyrkularnej.

Otyłość dzieci w Polsce: niepokojące dane WHO i COSI

Z ostatniej, szóstej rundy badania WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI) za lata 2022–2024, którym objęto blisko pół miliona młodych ludzi w 37 państwach., wynika, że w regionie europejskim 25 proc. dzieci w wieku 7–9 lat żyje z nadwagą, w tym 11 proc. z otyłością. Rozpiętość między krajami pozostaje duża: od 9 do 42 proc. w przypadku nadwagi i od 3 do 20 proc. w przypadku otyłości.

Polska wypada poniżej średniej dla regionu. Według zestawienia Global Obesity Observatory, opartego na danych COSI 2022–2024, wśród polskich ośmiolatków nadwaga lub otyłość dotyczy 32,9 proc. dzieci, a sama otyłość 14,6 proc. Problem częściej dotyka chłopców: nadwagę lub otyłość ma 37,3 proc. z nich, wobec 28,6 proc. dziewcząt. Otyłość odnotowano odpowiednio u 18,6 proc. chłopców i 10,7 proc. dziewcząt.

Takie dane dobrze korespondują z wnioskami raportów i opracowań OECD i Komisji Europejskiej, wedle których nadmierna masa ciała wśród dzieci i nastolatków pozostaje jednym z głównych czynników ryzyka chorób przewlekłych. Autorzy wskazują, że problem narasta wraz z utrwalaniem siedzącego trybu życia, wysoką dostępnością żywności wysokoprzetworzonej i nierównościami społecznymi.

Projekt 4Sir2 Smoothy: smoothie z resweratrolem i unijnym finansowaniem

W tym kontekście projekt „4Sir2 Smoothy: Building a Healthy Drink Ecosystem to Prevent Childhood Obesity” ma ambicję połączyć badania nad żywnością funkcjonalną z praktyczną profilaktyką. Celem jest opracowanie napoju typu smoothie dla młodych konsumentów, zawierającego bioaktywne składniki pozyskane z wytłoków czerwonych winogron, przede wszystkim trans-resweratrol.

W projekcie uczestniczy 16 partnerów z dziewięciu krajów. Liderem jest Centrum Badań i Innowacji Pro-Akademia, a po stronie naukowej zadania o kluczowym znaczeniu realizuje Sieć Badawcza Łukasiewicz – Instytut Nowych Syntez Chemicznych. To tam opracowywane są metody wydobywania cennych związków z pozostałości po przetwórstwie winogron. Surowiec dostarczają partnerzy przemysłowi, a nad dalszymi etapami pracują m.in. jednostki z Belgii, Niemiec, Włoch oraz Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie.

W przyszłości napój ma zostać przebadany pod kątem wpływu na redukcję masy ciała i poprawę zdrowia u nastolatków oraz młodych dorosłych. Projekt, finansowany z programu Horyzont Europa, rozpoczął się we wrześniu 2025 r. i ma potrwać do lutego 2030 r. Jego budżet wynosi 5 mln euro.

Gospodarka cyrkularna w żywności: odpad z winnicy jako składnik funkcjonalny

Bardzo ciekawy jest sposób wytwarzania napoju. Wytłoki winogronowe, które dotychczas mogły być traktowane jak odpad, stają się źródłem substancji o potencjalnym znaczeniu prozdrowotnym. Trans-resweratrol jest polifenolem znanym z właściwości antyoksydacyjnych i badanym m.in. pod kątem wpływu na metabolizm oraz gospodarkę energetyczną organizmu. Naukowcy podkreślają, że samo wyizolowanie substancji aktywnej nie rozwiązuje problemu. Wytłoki zawierają dużo wody, a resweratrol stanowi niewielką część ich masy. Dlatego równolegle badane są możliwości wykorzystania pozostałych frakcji, np. do produkcji dodatkowych składników dla przemysłu spożywczego, nawozów albo innych produktów wpisujących się w model obiegu zamkniętego.

To ważne, bo walka z otyłością dzieci nie może sprowadzać się do jednego produktu. Potrzebne są regulacje dotyczące składu i marketingu żywności, edukacja, aktywność fizyczna oraz rozwiązania ograniczające społeczne nierówności w dostępie do zdrowej diety. Innowacyjny napój może być częścią tej układanki, ale nie zastąpi systemowej profilaktyki.

Źródła: materiały prasowe, WHO Regional Office for Europe, „WHO European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI): report on the sixth round of data collection, 2022–2024”, 2025; World Obesity Federation, Global Obesity Observatory, „Report card – children: Poland”, 2026; OECD/European Commission, „Health at a Glance: Europe 2024”.