Po alarmujących danych o kondycji psychicznej studentów i doktorantów badacze z Uniwersytetu SWPS przygotowali dla Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego nowy raport z praktycznymi wskazówkami dla uczelni. Analiza badań z lat 2020–2025 pokazuje, które formy wsparcia — od terapii online po zmiany organizacyjne — mogą realnie poprawić dobrostan w środowisku akademickim.
Uczelnie pod lupą psychologów – naukowcy z SWPS dają gotowy przepis na zdrowsze kampusy
Co drugi student w Polsce żyje w ciągłym stresie, a co piąty doktorant nie radzi sobie z codziennymi trudnościami. Teraz uczelnie mają w rękach narzędzie, które mówi im krok po kroku, co z tym zrobić. Zespół badaczy z Uniwersytetu SWPS, na zlecenie Ministerstwa Nauki, przeanalizował lata badań i stworzył praktyczny przewodnik po tym, co naprawdę działa – od aplikacji terapeutycznych po spacery w parku.
„Skuteczne interwencje na rzecz zdrowia i dobrostanu w środowisku akademickim"
Najnowszy raport zatytułowany „Skuteczne interwencje na rzecz zdrowia i dobrostanu w środowisku akademickim" powstał na zamówienie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Po raz pierwszy zaprezentowano go 22 czerwca 2026 r. we Wrocławiu, w ramach ścieżki „Dobrostan w miejscu pracy" na Kongresie i Festiwalu Psychologicznym Re_Mind.
Publikacja stanowi naturalną kontynuację wcześniejszego opracowania tego samego zespołu, które ujawniło niepokojący obraz polskich uczelni. Wynikało z niego, że blisko połowa studentów i studentek zmaga się na co dzień z silnym stresem – przy czym kobiety odczuwają go intensywniej niż mężczyźni.
Ważne
Główne źródła napięcia to niepewność co do przyszłości zawodowej oraz skutki pandemii, czyli konieczność przejścia na naukę zdalną. Jeszcze gorzej sytuacja wygląda wśród doktorantów i doktorantek: ich deklarowana jakość życia jest niższa niż rówieśników, którzy nie kontynuowali kształcenia na poziomie doktorskim. Około 22 proc. z nich zgłasza poważne trudności w codziennym funkcjonowaniu, w tym objawy depresji i dolegliwości psychosomatyczne.
Od terapii online po kontakt z naturą – co działa?
Nowy dokument to w istocie instrukcja obsługi dla władz uczelni. Zespół z SWPS przejrzał setki interwencji opisanych w literaturze naukowej z lat 2020–2025 i wyselekcjonował te, które mają największy potencjał wdrożeniowy. Na liście znalazły się m.in.
- ustrukturyzowane terapie poznawczo-behawioralne (także w wersji cyfrowej – iCBT),
- treningi uważności i współczucia,
- techniki szybkiego radzenia sobie z lękiem,
- programy poprawy jakości snu,
- działania ograniczające sięganie po używki,
- inicjatywy oparte na ruchu fizycznym, kontakcie z przyrodą i pracy z ciałem.
Kluczowy wniosek: największą skuteczność wykazują długofalowe, ustrukturyzowane programy, w których uczestnicy regularnie ćwiczą nowe strategie, przechodzą przez kolejne sesje i otrzymują bieżący feedback.
Badacze zwracają też uwagę na ogromny potencjał narzędzi cyfrowych
Badacze zwracają też uwagę na ogromny potencjał narzędzi cyfrowych. Aplikacje i platformy online pozwalają dotrzeć do osób studiujących niestacjonarnie, dojeżdżających czy szczególnie narażonych na izolację – jak doktoranci pracujący w pojedynkę w laboratoriach. Warunek: rozwiązania cyfrowe muszą być dobrze zaprojektowane – z powiadomieniami, kontaktem z e-coachem lub asystentem – inaczej użytkownicy szybko rezygnują.
Co istotne, raport podkreśla, że kryzys psychiczny na uczelniach często nie wynika z indywidualnych słabości studentów, lecz z samej organizacji życia akademickiego. Zmiana planów zajęć, jasna informacja zwrotna, przejrzyste zasady – to działania systemowe, które mogą obniżyć presję skuteczniej niż kolejny warsztat relaksacyjny.
Nie jeden program, lecz cały system
Autorzy rekomendują model wielopoziomowy: szerokie działania profilaktyczne dla wszystkich, programy selektywne dla osób z konkretnymi trudnościami oraz ścieżki kierujące do specjalistycznej pomocy psychologicznej, psychoterapeutycznej czy psychiatrycznej. Pojedyncza inicjatywa nie wystarczy – potrzebna jest spójna oferta, w której każdy wie, gdzie szukać wsparcia.
Niezbędne jest też ciągłe monitorowanie efektów, by uczelnie nie inwestowały zasobów w działania, które nie przynoszą rezultatów. A przede wszystkim – jak konkludują naukowcy – trzeba przejść od modelu reaktywnego (pomagamy, gdy ktoś już się załamie) do modelu strukturalnego (budujemy środowisko, w którym kryzysom trudniej się pojawić).
Środowisko akademickie tworzą też wykładowcy i naukowcy - ważny jest też ich dobrostan
W tym kontekście badacze nie zapominają o kadrze. – Środowisko akademickie tworzą też wykładowcy i naukowcy. Jeśli ich dobrostan będziemy ignorować, żadna kultura wellbeingu się nie utrzyma. Wsparcie zdrowia psychicznego pracowników uczelni to warunek konieczny, by cała instytucja żyła w spójnej kulturze troski – zaznaczają autorzy.
Autorami raportu są badacze i badaczki z Uniwersytetu SWPS: dr hab. Konrad Piotrowski, prof. USWPS, dr Aleksandra Dopierała, Alicja Cholewińska, Julia Stachowska, Martyna Wojtczak, Nikola Kowalska i prof. dr hab. Aleksandra Cisłak-Wójcik.
Stres na uczelni pod lupą. Nowy raport pokazuje, co naprawdę pomaga studentom i doktorantom. Jak zatem poprawić dobrostan w środowisku akademickim? Kluczowe wnioski
- W redukowaniu poważniejszych trudności psychologicznych (np. chronicznego stresu, lęku czy prokrastynacji) najlepiej sprawdzają się aktywne i dobrze zaplanowane programy interwencyjne. Sama psychoedukacja w formie materiałów lub jednorazowych wykładów zwykle nie daje wystarczających efektów. Największą skuteczność mają programy oparte na dowodach (np. CBT, ACT, mindfulness, DBT), które obejmują cykl spotkań, regularne ćwiczenie nowych strategii oraz stałą informację zwrotną.
- W sytuacjach krótkotrwałego, ostrego napięcia (np. tuż przed egzaminem czy symulacją) najlepsze rezultaty przynoszą krótkie mikrointerwencje regulacyjne. Pomocne są m.in. techniki oddechowe, ćwiczenia uważności, aromaterapia, „joga śmiechu” czy kontakt ze zwierzętami terapeutycznymi. Ich celem jest doraźne obniżenie napięcia, a nie leczenie złożonych problemów – co powinno być jasno komunikowane.
- Aby zwiększyć dostępność wsparcia, warto wykorzystywać narzędzia cyfrowe, pod warunkiem że towarzyszy im aktywne monitorowanie zaangażowania i możliwość uzyskania dodatkowej pomocy. Platformy i aplikacje ułatwiają dotarcie do osób niestacjonarnych, dojeżdżających czy narażonych na izolację (np. doktorantów), ale bez odpowiedniego wsparcia rośnie ryzyko rezygnacji z udziału.
- W budowaniu przynależności akademickiej i przeciwdziałaniu samotności kluczowe są interwencje stacjonarne oparte na relacjach i pracy grupowej. Tam, gdzie głównym mechanizmem zmiany jest kontakt międzyludzki, rozwiązania cyfrowe często nie wystarczają. Szczególnie ważne są programy rówieśnicze, praca w grupie oraz ustrukturyzowana informacja zwrotna, bo dają realne doświadczenie wspólnoty i bezpieczeństwa.
- W systemowym zmniejszaniu presji akademickiej skuteczne są konkretne zmiany dydaktyczne i organizacyjne. Trudności psychiczne nie wynikają wyłącznie z indywidualnych cech studentów, ale często z organizacji środowiska akademickiego. Pomocne są m.in. bardziej włączające sylabusy, modyfikacja sposobu udzielania feedbacku oraz sensowne programy adaptacyjne w toku kształcenia.
- Odpowiedź na złożone potrzeby wymaga zintegrowanego, trójpoziomowego systemu wsparcia, który jest regularnie oceniany. Skuteczna polityka uczelni powinna łączyć: profilaktykę powszechną, interwencje ukierunkowane na grupy ryzyka oraz pomoc specjalistyczną i procedury kryzysowe. Niezbędne jest także stałe mierzenie efektywności i realnego udziału, by nie inwestować zasobów w działania, które nie przynoszą zmian.
Najnowszy raport Uniwersytetu SWPS, zlecony przez Ministerstwo Nauki, przenosi dyskusję o zdrowiu psychicznym na uczelniach z poziomu diagnozy na poziom działania. Bazując na przeglądzie badań z lat 2020–2025, zespół naukowców zidentyfikował dziesiątki interwencji – od terapii CBT i aplikacji cyfrowych po aktywność fizyczną i kontakt z naturą – i ocenił ich realny potencjał wdrożeniowy. Główne przesłanie: skuteczna pomoc wymaga wielopoziomowego systemu łączącego profilaktykę, wsparcie selektywne i specjalistyczną opiekę, osadzonego w zmianach organizacyjnych uczelni i stałym monitoringu efektów. Raport podkreśla również, że kryzys psychiczny studentów i doktorantów często ma źródła systemowe, nie indywidualne, a trwała poprawa wymaga objęcia troską także kadry akademickiej. Dokument stanowi gotowy przewodnik dla władz uczelni, które chcą przejść od gaszenia pożarów do budowania zdrowego środowiska akademickiego.
Źródło: MNiSW
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu