Adam Sajnuk o Społecznej Scenie Debiutów: Oferujemy ciężką pracę nad spektaklem i spotkanie z mentorami

Można powiedzieć, że inspiracja wyszła z Ratusza, ponieważ Biuro Kultury rozpisało konkurs na społeczną instytucję kultury, która „zaopiekuje się” debiutantami. Chodzi o to, by dać im szansę pokazać się, pozwolić na udział w warsztatach pod okiem mentorów. Zgłosiliśmy się jako Stowarzyszenie Teatru Konsekwentnego (– red.), wygraliśmy i tym sposobem otrzymaliśmy grant na projekt mojego autorstwa Społeczna Scena Debiutów w WARSawie (drugim najwyżej ocenionym projektem w konkursie na społeczną instytucję kultury jest „Hub kultury KW” Stowarzyszenia Komuna Otwock – red.). Projekt przewidziany jest na cztery lata, czyli od 2019 do 2022 roku, roczny budżet przewidziano na 900 tys., każdego roku musi odbyć się jedenaście premier z udziałem debiutantów (m.in. aktorów, reżyserów, scenarzystów, grafików, kostiumologów) uzupełnionych o warsztaty, wystawy, spotkania… Ogromny projekt, w którym naszymi partnerami są: Teatr WARSawy, Teatr Montownia, Pożar w Burdelu, Teatr Syrena, Muzeum Warszawy, Akademia Teatralna w Warszawie i Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie.

Wygląda na to, że nie. Casting, który ogłosiliśmy, przerósł nasze oczekiwania. Zgłosiło się ok. 150 osób! Planowaliśmy jeden dzień spotkań, ostatecznie były to trzy dni i nie udało nam się przesłuchać nawet połowy chętnych. Przyjechali ludzie z całej Polski, studenci i absolwenci różnych uczelni, a wszystko po jednym ogłoszeniu w internecie. To pokazuje jak ogromna jest potrzeba. Z projektem już ruszyliśmy, ale w maju organizujemy spotkania z tymi, którzy nie zmieścili się w pierwszej turze. Spotkania nagrywaliśmy, katalogowaliśmy i można powiedzieć, że mamy mini bazę młodych aktorów do zagospodarowania.

Regulamin określa to bardzo dokładnie. Jest to osoba, która ma na swoim koncie nie więcej niż jedną rzecz w zawodowym teatrze lub ewentualnie w kinie. Nie wliczamy spektaklu dyplomowego. Jeśli ktoś ma na koncie dyplom w szkole plus jedną rzecz, to w myśl regulaminu jest debiutantem. To dotyczy zarówno aktorów, jak i scenografów, kostiumologów, reżyserów, grafików. Założenie jest takie, by w jednym projekcie-premierze nie było mniej niż trzech debiutantów z różnych dziedzin. U Rafała Rutkowskiego w stand-upie było sześcioro, w „Nocnym metrze”pięcioro debiutantów, a w spektaklu, który ja reżyseruję będzie ośmioro – sześciu aktorów, scenografka i kostiumolog na dwanaście osób w całym spektaklu.

Zawalczyłem o liberalizację zapisów jeśli chodzi o stand-up, bo jest to jednak specyficzna forma, której na studiach nauczyć się po prostu nie da. Wykluczenie osób, które mają naturalną umiejętność opowiadania, ale nie są po szkole aktorskiej, nie miałoby sensu. Nasze przeczucia potwierdziły się już na castingach, bo po pierwsze okazało się, że najmniej chętnych interesował właśnie stand-up (ostatecznie okazało się, że wyłowiliśmy dwóch świetnych chłopaków, jeden po warszawskiej, a drugi po krakowskiej szkole), a po drugie, wśród najlepszych znaleźli się… dwaj panowie po 60. Jeden z nich jest emerytowanym policjantem, który ze swadą i naturalną umiejętnością grania opowiada, jak łapał przestępców, a drugi jest pisarzem i również nigdy wcześniej nie stał na scenie. Tak więc rekomendujemy projekt studentom i absolwentom, ale nie zamykamy drzwi.

Pierwsze trzy premiery robimy faktycznie w tym składzie, bo to my jesteś pomysłodawcami projektu, ale do kolejnych zapraszamy reżyserów z zewnątrz. Miejsce premiery nie będzie przypisane na stałe do Teatru WARSawy, również dlatego, że mam swoje tytuły repertuarowe, a trochę u mnie mało miejsca na wszystko. Na projekt mamy budżet, mamy infrastrukturę producencką, Akademia Teatralna już w fazie ustalania szczegółów projektu deklarowała , że może użyczać nam sal prób i pracowni. Czy premiery będą się odbywały w Collegium Nobilium, czy w Teatrze Syrena, tego jeszcze nie wiemy, ale rozmawiamy. Pytasz, co oferujemy debiutantom? Prawdziwą pracę nad spektaklami. To jest najważniejsze. Do tego warsztaty z mentorami, premierę, a potem po dwóch-trzech miesiącach „uwolnimy” spektakl, by szedł w Polskę: do mniejszych ośrodków, na festiwale itp. Nam nie chodzi o przygotowanie dla siebie propozycji repertuarowych; tu chodzi o debiutantów, to oni są celem tego projektu. Zasada jest taka, że podczas pracy są podzieleni na grupy (teatr dramatyczny, musical, stand-up), w realizację każdej premiery zostali zaangażowani debiutanci z różnych specjalizacji (aktorzy, reżyserzy, wokaliści, scenografowie, scenarzyści tancerze, graficy, plastycy, malarze, performerzy i dramaturdzy) oraz profesjonaliści uzupełniający ich kompetencje.

Zobacz także

Teatr WARSawy - miejsce, w którym widz jest partnerem do rozmowy

Tak. Zaczęliśmy w marcu i za nami stand-up w reżyserii oraz musical Trzecia premiera już 11 maja, a będzie to mój spektakl na podstawie prozy Milana Kundery. Na czerwiec mamy zaplanowane trzy kolejne, w czasie wakacji jeden spektakl dla nastolatków, . We wszystkich tych przedstawieniach najważniejsi będą debiutanci, ale chcemy im dać też możliwość pracy z doświadczonymi aktorami, mentorami, mistrzami.

Nie, nie, to nie ja będę mentorem w tym programie. Ja jestem reżyserem spektaklu, podobnie jak Rafał Rutkowski czy Michał Walczak. Mistrzami i mentorami są dla debiutantów inni aktorzy, których zapraszamy na pewnym etapie do spektaklu i nie tylko w roli obserwatorów, ale też jego aktorów. Mentoring ma sens w późniejszym etapie pracy, gdy pewien zarys spektaklu już powstał i można go pokazać mistrzom, którzy coś poprawią, skorygują, dopowiedzą. Michał Walczak zaprosił , który spotkał się z debiutantami i przygotowywał ich wokalnie. Rafał Rutkowski zaprosił dwóch doświadczonych stand-upistów, którzy dla debiutantów zorganizowali warsztat. Z kolei ja reżyseruję Kunderę, ale mentorzy nie ograniczą się tylko do wskazówek, lecz z debiutantami spotkają się na scenie. Co ważne: odwracam proporcje. Często aktor po szkole gra jakieś ogony, trzyma tę nieszczęsną halabardę; u mnie pierwsze skrzypce zagrają debiutanci, a epizody mistrzowie. I będzie to, wg mnie, szansa, by wzajemnie się czegoś od siebie nauczyć. Specyfika tekstu Kundery, w którym sporo jest ról drugoplanowych i epizodycznych, pozwala zachować proporcje: spektakl stworzy sześciu aktorów debiutantów i sześciu doświadczonych. Co więcej, nie planuję specjalnej scenografii. Nacisk kładziemy na ludzi, którzy na niemal pustej scenie, będą mogli pracować aktorsko w czasie prób i budować spektakl. Tylko oni i światło. I ich spotkanie z mentorami, m. in. Edytą Olszówką, Bartłomiejem Topą, Bartoszem Opanią i innymi.

Zobacz także

Społeczna Scena Debiutów rusza w Teatrze WARSawy

Zapisz na później

Takie jest założenie projektu i my się w nie wpisujemy. Dla mnie oznacza to skupienie na realiach, w których żyjemy, na współczesnych problemach, na obserwacji, jak się zmieniamy jako społeczeństwo. Były policjant opowiada w stand-upie o historiach, które mu się przytrafiały w zawodzie, musical „Nocne metro” opowiada o relacjach, które się tworzyły w czasach, gdy do Warszawy przyjechali Włosi i Turcy, by razem z Polakami to metro budować. Mój przekład Kundery też przenosi widza na nasze podwórko, a opowiadam o problemach sercowych młodych ludzi. Spektakl Czekierdy ma szansę dotrzeć do grupy wiekowej, o której teatr nie pamięta wcale, a ważkich dla nich tematów nie brakuje. Następny spektakl, który powstaje dotyczy pracoholizmu, a z kolei wyreżyseruje . Chcemy też spektakle wiązać ze spotkaniami z publicznością i ekspertami. I tak po mojej premierze zaplanowałem spotkanie z psychologiem, socjolog porozmawia z widzami i aktorami po przedstawieniu o pracoholizmie itd. Partnerzy naszego projektu przygotowali wystawę o metrze.

Z mojej perspektywy nie zmieniło się kompletnie nic. Owszem, miałem okazję spotkać się z , porozmawialiśmy i na razie nic więcej się nie wydarzyło. Chętnie porozmawiałbym z Radą Warszawy, opowiedział, jak działa teatr i dlaczego nie można żyć w nieustającym zawieszeniu, chcąc planować jego pracę. Na razie w czerwcu mam kolejną premierę. Bardzo to ważny dla mnie spektakl z na podstawie prozy Roddy’ego Doyle’a z piosenkami Sinéad O’Connor. A kolejny sezon mimo wszystko planuję.