Samorządy terytorialne w Polsce stają przed bezprecedensowym wyzwaniem. Muszą odpowiedzieć na pytanie, jak utrzymać tempo inwestycji, zapewnić wysoką jakość usług publicznych, a jednocześnie zachować stabilność fiskalną w obliczu rosnących kosztów operacyjnych, inflacji oraz sztywnych ograniczeń zadłużeniowych.
Podczas panelu na kongresie Perły Samorządu dyskutowano o tym, czy obecna polityka fiskalna państwa wobec samorządów wymaga gruntownej przebudowy, czy też obecne ramy prawne są wystarczające do prowadzenia bezpiecznej gospodarki finansowej w kolejnych latach.
Wyzwania nowej ustawy o dochodach JST
Dyskusję moderował Jacek Pochłopień, redaktor ds. projektów specjalnych Infor PL SA, który jako punkt wyjścia postawił kwestię stabilności finansowej w kontekście niedawnych zmian legislacyjnych. Grzegorz Kubalski, zastępca dyrektora biura Związku Powiatów Polskich, otwierając dyskusję, wskazał, że ocena kondycji finansowej samorządów musi wychodzić poza suche wskaźniki. Jego zdaniem podstawowym kryterium powinna być realna zdolność jednostek samorządu terytorialnego do realizacji zadań, szczególnie tych mniej medialnych, ale fundamentalnych dla obywatela, takich jak utrzymanie dróg czy dostęp do opieki społecznej.
Grzegorz Kubalski zauważył, że nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, mimo szczytnych założeń, obarczona jest istotnymi niedoskonałościami.
– Opierając się na kwotach dochodów generowanych przez lokalnych przedsiębiorców i mieszkańców, ustawa ta siłą rzeczy preferuje obszary metropolitalne, które już teraz dysponują silną bazą podatkową. Większość powiatów peryferyjnych, których gospodarka opiera się na rolnictwie, na tym rozwiązaniu straci, co rodzi konieczność wprowadzania mechanizmów wyrównawczych – powiedział.
Grzegorz Kubalski bardzo krytycznie odniósł się również do sposobu wyliczania tzw. potrzeb finansowych przez resort finansów. Wskazał na błędy w kalkulacji potrzeb oświatowych, które doprowadziły do ich zaniżenia, co z kolei wymusiło tworzenie doraźnego wsparcia solidarnościowego.
– Sam fakt, że takie wsparcie jest niezbędne, świadczy o systemowej wadzie legislacji i wymusza konieczność traktowania samorządu nie jako petenta, ale jako pełnoprawnego partnera w świadczeniu usług publicznych – ocenił uczestnik panelu.
Inwestycje samorządu ponad podręcznikowe wskaźniki
Praktyczną perspektywę samorządową przedstawił Stanisław Kubeł, zastępca prezydenta Ostrołęki. W jego opinii samo zadłużenie, które tak często dominuje w debacie publicznej i jest używane jako straszak, nie daje pełnego obrazu kondycji finansowej miasta.
– W Ostrołęce zadłużenie nie przekracza jednej trzeciej dochodów własnych, co pozwala miastu na bezpieczne i sprawne pozyskiwanie środków zewnętrznych na ambitne projekty – powiedział.
Podkreślił on także, że miasto realizuje obecnie inwestycje o wartości ok. 345 mln zł, budując trwałe aktywa, takie jak obwodnice, mosty, żłobki i szkoły, które stanowią o sile regionu.
Wiceprezydent Ostrołęki zauważył, że samorząd często stoi przed dylematem: czy dążyć do podręcznikowej dyscypliny finansowej, która na papierze wygląda idealnie, czy do dynamicznego rozwoju, który buduje przyszłą bazę podatkową. – Ostrołęka wybiera tę drugą ścieżkę, wierząc, że zadaniem włodarzy jest rozwój miasta – powiedział.
Stanisław Kubeł wystosował również ważny apel do ustawodawcy o większą elastyczność i odejście od tworzenia przepisów, które sztucznie ograniczają możliwość łączenia różnych źródeł finansowania. W jego ocenie w kraju tworzy się niepotrzebne bariery, które zamiast chronić finanse publiczne, uniemożliwiają budowanie logicznych i efektywnych montaży finansowych, co w praktyce hamuje inwestycje.
Kula śnieżna długu i konieczność reform finansowania
Dr hab. Jacek Sierak, prof. SGH nakreślił szerszy kontekst ekonomiczny, wskazując na niebezpieczny trend w całym sektorze finansów publicznych, gdzie wydatki rosną znacznie szybciej niż dochody. Profesor zauważył, że w efekcie tego zjawiska tzw. kula śnieżna długu rozpędza się coraz bardziej, co w sposób naturalny przekłada się na sytuację w samorządach. W ocenie prof. Sieraka, fundamentalnym problemem jest brak spójności między decentralizacją zadań a finansami. Reforma, która miała poprawić efektywność, napotyka na opór strukturalny, gdyż wielu samorządowców ma poczucie, że dobra gospodarność nie jest premiowana.
Ekspert podkreślił, że problem finansowania oświaty jest dziś największym wyzwaniem strukturalnym, którego nie da się rozwiązać poprzez kosmetyczne zmiany.
– System musi zostać przebudowany w oparciu o standardy świadczenia usług, a samorządy, które wykazują się największą efektywnością, powinny mieć zapewnioną większą swobodę w dysponowaniu środkami – ocenił Jacek Sierak.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu