ZUS zmienia zasady zasiłku pogrzebowego. Nowe rozwiązanie od 2027 roku

Najważniejsza zmiana finansowa obowiązuje od 1 stycznia 2026 roku. Zasiłek pogrzebowy wzrósł z 4 tys. do 7 tys. zł. Była to pierwsza podwyżka tego świadczenia od 13 lat. Zmiana oznacza wzrost podstawowej kwoty o 3 tys. zł, czyli o 75 proc. Według informacji przedstawionych podczas posiedzenia sejmowej podkomisji stałej do spraw zabezpieczenia społecznego na wypłatę zasiłków pogrzebowych w 2026 roku zaplanowano około 2,6 mld zł.

Pełne 7 tys. zł przysługuje członkowi rodziny zmarłego, który poniósł koszty pogrzebu, niezależnie od tego, czy rzeczywiste wydatki były niższe od tej kwoty. Inaczej wygląda sytuacja osoby obcej, pracodawcy, domu pomocy społecznej, gminy, powiatu, osoby prawnej kościoła lub związku wyznaniowego. W takim przypadku ZUS zwraca faktycznie poniesione koszty, jednak maksymalnie do wysokości 7 tys. zł.

Jeżeli koszty pogrzebu poniosło kilka osób lub podmiotów, świadczenie jest pomiędzy nie dzielone proporcjonalnie do poniesionych wydatków.

Waloryzacja zasiłku pogrzebowego po przekroczeniu ustalonego progu

Wraz z podwyższeniem świadczenia wprowadzono mechanizm jego waloryzacji. Nie oznacza on jednak automatycznego podnoszenia zasiłku co roku. Kwota ma podlegać waloryzacji od 1 marca, jeżeli średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych w poprzednim roku przekroczy 105, czyli gdy inflacja będzie wyższa niż 5 proc.

Rząd zdecydował się więc na rozwiązanie odmienne od corocznej, bezwarunkowej waloryzacji części świadczeń społecznych. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej argumentowało podczas prac nad ustawą, że mechanizm powinien reagować przede wszystkim na wyraźny wzrost cen, a jednocześnie nie tworzyć dodatkowej presji na automatyczne podnoszenie cen usług pogrzebowych.

ZUS wypłaca zasiłek pogrzebowy znacznie szybciej

Zmiany objęły nie tylko wysokość świadczenia. Termin na wypłatę zasiłku został skrócony z 30 do 14 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wypłaty świadczenia albo wydania decyzji.

Podczas posiedzenia sejmowej podkomisji 14 maja 2026 roku dyrektorka Departamentu Zasiłków w ZUS Urszula Juszczak poinformowała, że rzeczywisty średni czas wypłaty był jeszcze krótszy i wynosił około 9 dni.

Zmniejszyła się również liczba dokumentów, które trzeba samodzielnie przedstawiać Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Część informacji ZUS może pozyskiwać bezpośrednio z rejestrów państwowych, w tym danych znajdujących się w dyspozycji urzędów stanu cywilnego. Nie znosi to jednak obowiązku przedstawienia dokumentów potwierdzających poniesienie kosztów pogrzebu, w szczególności rachunków lub faktur, gdy są one wymagane przy ustalaniu prawa do świadczenia albo jego wysokości.

Zakład pogrzebowy może przekazać wniosek do ZUS

Od 2026 roku przepisy wprost regulują również pośrednictwo zakładów pogrzebowych. Osoba uprawniona może złożyć wniosek bezpośrednio w ZUS albo przekazać go za pośrednictwem zakładu pogrzebowego organizującego pochówek.

To rozwiązanie funkcjonowało wcześniej w praktyce na podstawie upoważnień udzielanych przez rodzinę, ale obecnie zostało jednoznacznie opisane w przepisach i procedurach ZUS.

Co istotne, osoba ubiegająca się o świadczenie może upoważnić zakład pogrzebowy również do otrzymania pieniędzy. Zasiłek może zostać przekazany na rachunek zakładu pogrzebowego w całości albo tylko w części. Pozostała kwota może wówczas trafić do osoby, która poniosła pozostałe koszty pochówku.

Rozwiązanie ma szczególne znaczenie w sytuacji, gdy rodzina nie chce lub nie może najpierw pokryć całej należności za usługi pogrzebowe z własnych pieniędzy i dopiero później oczekiwać na refundację z ZUS.

Elektroniczny zasiłek pogrzebowy i zmiana planowana od 2027 roku

Kolejnym etapem ma być dalsza cyfryzacja procedury. Podczas majowego posiedzenia podkomisji przedstawiciele ZUS informowali o przygotowaniu rozwiązania elektronicznego przeznaczonego dla zakładów pogrzebowych. System ma umożliwić sprawniejsze przekazywanie wniosków i dokumentów związanych z wypłatą zasiłku pogrzebowego.

Obecnie, jeśli dokumenty są przekazywane za pośrednictwem zakładu pogrzebowego, zakład przekazuje do ZUS wypełniony i podpisany przez osobę uprawnioną wniosek wraz z wymaganymi załącznikami. ZUS wskazuje, że dokumentacja przekazywana przez zakład może obecnie trafiać do instytucji w formie papierowej, osobiście albo pocztą. Równolegle osoba uprawniona może korzystać z kanałów elektronicznych ZUS na zasadach przewidzianych dla wnioskodawców.

Rozbudowanie specjalnego systemu dla branży pogrzebowej ma ograniczyć obieg papierowych dokumentów i uprościć obsługę spraw. Podczas prac sejmowych przedstawiciele branży zwracali jednak uwagę, że cyfryzacja powinna iść w parze z poprawieniem samego formularza Z-12.

Formularz Z-12 z uwagami branży pogrzebowej

Dariusz Rutkiewicz z Instytutu Branży Pogrzebowej i Cmentarnej wskazywał podczas posiedzenia podkomisji, że obecny formularz Z-12 nie obejmuje w jego ocenie wszystkich informacji potrzebnych w niektórych sprawach. Część danych musi być przez zakłady pogrzebowe dopisywana poza podstawowymi rubrykami formularza.

Przedstawiciele ZUS zapowiedzieli analizę zgłoszonych problemów przy pracach nad kolejnymi wersjami formularza i rozwiązaniami elektronicznymi.

Ma to znaczenie, ponieważ system przygotowywany na potrzeby elektronicznej obsługi zakładów pogrzebowych powinien uwzględniać sytuacje bardziej skomplikowane niż standardowy przypadek, w którym jedna osoba ponosi całość kosztów pochówku i otrzymuje pełną kwotę świadczenia.

Dodatkowy zasiłek celowy na wysokie koszty pogrzebu

Kwota 7 tys. zł nie wyczerpuje możliwej pomocy państwa. Ustawa o pomocy społecznej przewiduje możliwość przyznania zasiłku celowego na uzasadnione i udokumentowane koszty pogrzebu w szczególnych sytuacjach.

Pomoc może zostać przyznana, jeżeli po osobie zmarłej w ogóle nie przysługuje zasiłek pogrzebowy. Drugim przypadkiem jest sytuacja, w której standardowe świadczenie przysługuje, ale wydatki związane z pochówkiem są nadzwyczajne, trudne do przewidzenia i niemożliwe do sfinansowania z kwoty zasiłku pogrzebowego.

Przykładem wskazywanym podczas prac nad zmianami był koszt transportu zwłok z zagranicy. W odniesieniu do tej szczególnej formy wsparcia ustawa przewiduje możliwość przyznania pomocy niezależnie od dochodu osoby pokrywającej koszty pogrzebu.

Zasiłek pogrzebowy także dla gminy i innych podmiotów

ZUS może wypłacić świadczenie nie tylko rodzinie zmarłego. Uprawnionymi podmiotami mogą być również m.in. pracodawca, dom pomocy społecznej, gmina, powiat, osoba prawna kościoła lub związku wyznaniowego oraz osoba niespokrewniona ze zmarłym, jeżeli rzeczywiście poniosły koszty pogrzebu.

To istotne zwłaszcza w przypadkach dotyczących osób samotnych, bezdomnych lub pozbawionych bliskich, którzy mogliby zorganizować pochówek. Gmina może wówczas odpowiadać za sprawienie pogrzebu zgodnie z obowiązkami wynikającymi z przepisów o pomocy społecznej, a w określonych sytuacjach ubiegać się także o zasiłek pogrzebowy.

W przypadku podmiotów innych niż członkowie rodziny wysokość świadczenia odpowiada rzeczywiście udokumentowanym wydatkom i nie może przekroczyć 7 tys. zł.

Prawo do grobu i przepisy o cmentarzach nadal do zmiany

Dyskusja w Sejmie wykroczyła poza sam zasiłek pogrzebowy. Przedstawiciele branży zwracali uwagę m.in. na zasady dotyczące prawa do grobu oraz opłat za miejsca pochówku.

Obowiązująca ustawa o cmentarzach i chowaniu zmarłych została uchwalona 31 stycznia 1959 roku. Choć była wielokrotnie nowelizowana, nadal stanowi podstawę regulacji dotyczących cmentarzy, pochówków i części zagadnień związanych z prawem do grobu.

Ustawa przewiduje zasadę, zgodnie z którą grób nie może zostać użyty do ponownego pochówku przed upływem 20 lat. Po tym okresie dalsze zachowanie miejsca wiąże się w praktyce z zasadami określonymi w przepisach oraz regulaminach i opłatach stosowanych przez zarządców cmentarzy.

Podczas obrad podkomisji zwracano uwagę na problem grobów osób, które nie mają już rodziny lub których bliscy nie wnoszą kolejnych opłat związanych z miejscem pochówku. Przedstawiciele branży zaapelowali o dalsze prace nad kompleksową zmianą prawa cmentarnego. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazało przy tym, że kwestie cmentarzy znajdują się w kompetencjach resortu spraw wewnętrznych.

Źródła:

• Zakład Ubezpieczeń Społecznych – informacje dotyczące zasiłku pogrzebowego, wysokości świadczenia, zasad podziału, dokumentów oraz składania wniosku za pośrednictwem zakładu pogrzebowego.
• Serwis Rzeczypospolitej Polskiej gov.pl – zasady uzyskania zasiłku pogrzebowego i 14-dniowy termin wypłaty po wyjaśnieniu ostatniej niezbędnej okoliczności.
• Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej – informacje o podwyższeniu świadczenia do 7 tys. zł, waloryzacji oraz zasiłku celowym na nadzwyczajne koszty pogrzebu.
• Kancelaria Sejmu, pełny zapis posiedzenia podkomisji stałej do spraw zabezpieczenia społecznego z 14 maja 2026 roku – informacje o średnim czasie wypłat, cyfryzacji, wydatkach na świadczenie oraz stanowiskach ZUS i branży pogrzebowej.
• ISAP – ustawa z 31 stycznia 1959 roku o cmentarzach i chowaniu zmarłych.
• Ustawa o pomocy społecznej – przepisy dotyczące zasiłku celowego na uzasadnione i udokumentowane koszty pogrzebu.