Wielkie zmiany w szkołach od 1 września. Zakaz telefonów to dopiero początek

Nowy rok szkolny nie przyniesie jednej reformy wprowadzanej jednocześnie we wszystkich klasach. Ministerstwo Edukacji Narodowej uruchamia kilka zmian, które mają różny zakres i harmonogram. Jak powiedziała Radiu ZET rzeczniczka MEN Ewelina Gorczyca, resort nie próbuje nawet sprowadzać ich do jednej liczby, ponieważ taki sposób przedstawiania reformy byłby mylący. Największe znaczenie będzie miało uruchomienie kolejnego etapu Reformy26 „Kompas Jutra”, ale równocześnie zaczną obowiązywać odrębne regulacje dotyczące telefonów, edukacji zdrowotnej oraz żywienia w szkołach.

Kluczowe jest przy tym jedno zastrzeżenie: nowa podstawa programowa nie obejmie od września wszystkich uczniów szkoły podstawowej. W roku szkolnym 2026/2027 zostanie wprowadzona w klasach I i IV, a następnie będzie stopniowo obejmować kolejne roczniki. Inaczej jest w przedszkolach, gdzie nowa podstawa zacznie obowiązywać wszystkie dzieci już od 1 września.

Nowa podstawa programowa od 1 września 2026 r.

W przedszkolach większy nacisk ma zostać położony na swobodną zabawę, aktywność poza budynkiem oraz zdobywanie wiedzy poprzez doświadczenia. Dzieci mają częściej sprawdzać, porównywać, eksperymentować i samodzielnie manipulować przedmiotami. MEN zakłada również ograniczenie kontaktu najmłodszych z ekranami. Narzędzia cyfrowe mają być wykorzystywane przez nauczyciela przede wszystkim wtedy, gdy wynika to z potrzeb dydaktycznych.

Pierwszoklasistów obejmie zmieniona edukacja wczesnoszkolna. Tygodniowy wymiar obowiązkowych zajęć w pierwszym etapie edukacyjnym zostaje zwiększony z 20 do 21 godzin. Nowa podstawa mocniej akcentuje kompetencje językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe, ale także umiejętność współpracy, rozwiązywania problemów oraz krytycznego i kreatywnego myślenia.

Zmienić ma się również sposób nauczania. W matematyce większą rolę otrzyma samodzielne dochodzenie ucznia do rozwiązania zamiast mechanicznego odtwarzania poznanego wcześniej schematu. W edukacji przyrodniczej przewidziano obserwacje, proste doświadczenia i zajęcia w terenie. Większą swobodę otrzymają także nauczyciele przy wyborze lektur, a uczniowie mają być włączani w podejmowanie części decyzji dotyczących czytanych książek.

Przyroda zamiast kilku oddzielnych przedmiotów

Jedna z najbardziej widocznych zmian rozpocznie się w klasie IV. W nowym modelu w klasach IV–VI funkcjonować będzie interdyscyplinarna przyroda w wymiarze trzech godzin tygodniowo. Docelowo dopiero w klasach VII i VIII uczniowie będą przechodzili na osobne przedmioty: biologię, geografię, chemię i fizykę.

Nie oznacza to jednak, że 1 września 2026 r. nowy układ zajęć zacznie obowiązywać jednocześnie obecnych uczniów klas IV, V i VI. Reforma jest wdrażana rocznikami. W pierwszym roku obejmie klasę IV, a następnie będzie przechodzić wraz z uczniami do kolejnych klas.

Zmienia się także technika. Jej miejsce w nowym programie zajmą zajęcia praktyczno-techniczne. Docelowo w klasach IV–VI będą prowadzone po dwie godziny tygodniowo, w blokach umożliwiających wykonanie bardziej złożonych zadań. Uczniowie mają m.in. pracować z drewnem i innymi materiałami, szyć, projektować i konstruować. Idea jest prosta: mniej ograniczania zajęć do teorii, więcej wykonywania konkretnych prac.

Na dostosowanie szkół do tej części reformy rząd uruchomił program „Pracownie Kompas Jutra”. W latach 2026–2029 z budżetu państwa ma zostać przeznaczonych na niego 200 mln zł, po 50 mln zł rocznie. Szkoła lub placówka może otrzymać od 10 tys. do 30 tys. zł wsparcia. Pieniądze można przeznaczać m.in. na mikroskopy, sprzęt laboratoryjny, pomoce do doświadczeń, narzędzia oraz wyposażenie potrzebne podczas zajęć praktyczno-technicznych.

Edukacja medialna, fake newsy i sztuczna inteligencja w szkole

Nowa podstawa programowa wprowadza także sześć interdyscyplinarnych modułów tematycznych: bezpieczeństwa i obrony, medialny, filozoficzny, ekonomiczno-finansowy, klimatyczny oraz dotyczący kultury.

Nie będą to osobne przedmioty. Poszczególne zagadnienia zostaną włączone do kilku istniejących zajęć. Szczególne znaczenie ma moduł medialny, ponieważ po raz pierwszy tak szeroko porządkuje kompetencje związane z funkcjonowaniem ucznia w środowisku informacyjnym.

Uczeń ma uczyć się odróżniania faktu od opinii, oceniania wiarygodności źródeł, sprawdzania informacji, identyfikowania manipulacji i dezinformacji oraz odpowiedzialnego tworzenia własnych treści. Ważnym elementem będzie również świadome korzystanie ze sztucznej inteligencji.

Zmiana wynika z faktu, że problemem przestała być sama możliwość dotarcia do informacji. Uczeń może znaleźć ją w ciągu kilku sekund, ale jednocześnie równie szybko może natrafić na fałszywy materiał, zmanipulowane nagranie, spreparowaną fotografię albo treść wygenerowaną przez AI. Szkoła ma zatem uczyć nie tylko obsługi technologii, ale przede wszystkim oceny tego, co technologia dostarcza.

Zakaz telefonów w szkołach podstawowych od 1 września

Od nowego roku szkolnego w szkołach podstawowych zacznie obowiązywać ogólnokrajowy zakaz korzystania z telefonów komórkowych oraz innych urządzeń pozwalających na komunikowanie się na odległość albo rejestrowanie dźwięku i obrazu.

Nie jest to już zapowiedź MEN. Sejm uchwalił ustawę 3 lipca, Senat przyjął ją bez poprawek 8 lipca, a 30 lipca 2026 r. ustawę podpisał prezydent Karol Nawrocki. Została opublikowana w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1036.

Zakaz obejmie nie tylko lekcje. Będzie dotyczyć także przerw oraz zajęć edukacyjnych organizowanych poza szkołą. Ustawodawca przewidział wyjątki, m.in. związane ze stanem zdrowia ucznia, nagłymi sytuacjami oraz wykorzystaniem urządzenia w celach edukacyjnych.

Szkoły mają czas do 31 października 2026 r. na dostosowanie statutów do nowych przepisów. W szkołach ponadpodstawowych nie ustanowiono analogicznego bezwzględnego zakazu na poziomie całego kraju. Zasady korzystania z urządzeń mogą być tam określane przez szkoły.

Obowiązkowa edukacja zdrowotna od roku szkolnego 2026/2027

Druga duża zmiana obejmie edukację zdrowotną. Od roku szkolnego 2026/2027 stanie się ona przedmiotem obowiązkowym w klasach IV–VIII szkoły podstawowej oraz przez dwa lata nauki w szkołach ponadpodstawowych.

Program obejmie m.in. zdrowie fizyczne i psychiczne, odżywianie, aktywność fizyczną, profilaktykę, uzależnienia, higienę cyfrową, bezpieczeństwo oraz pierwszą pomoc.

Inaczej potraktowano część dotyczącą zdrowia seksualnego. Te treści pozostaną nieobowiązkowe. Zgodnie z informacjami MEN mają stanowić niewielką część całego programu. O rezygnacji z udziału w tych zajęciach będą decydowali rodzice, a w przypadku uczniów pełnoletnich sami zainteresowani.

Tydzień projektowy najpierw dobrowolny

Reforma zakłada również wprowadzenie tygodnia projektowego. W roku szkolnym 2026/2027 szkoły będą mogły organizować go w klasach IV–VIII, ale nie będzie on jeszcze obowiązkowy.

Zmieni się to od roku szkolnego 2027/2028, kiedy tydzień projektowy stanie się obowiązkowy w klasach IV i V. Rok później obejmie klasy IV–VI, następnie IV–VII, a od roku szkolnego 2030/2031 wszystkie klasy od IV do VIII.

Uczniowie mają w tym czasie pracować w grupach nad zadaniami łączącymi różne dziedziny wiedzy. Projekt ma obejmować określenie problemu, ustalenie celu, przygotowanie planu, wykonanie działań oraz przedstawienie wyników. MEN chce w ten sposób przesunąć część ciężaru nauki z zapamiętywania informacji na ich praktyczne wykorzystywanie.

Nowe zasady w szkolnych stołówkach i sklepikach

Od 1 września 2026 r. zmieni się również szkolne żywienie. Minister zdrowia podpisał nowe tzw. rozporządzenie sklepikowe, które zastąpi regulacje obowiązujące od 2016 r.

Stołówki mają częściej wykorzystywać produkty pełnoziarniste, sezonowe i lokalne. Co najmniej raz w tygodniu powinien pojawić się w pełni roślinny obiad przygotowany na bazie nasion roślin strączkowych. Co najmniej dwa razy w tygodniu zupy mają być przygotowywane na wywarach warzywnych. Ograniczona zostanie także ilość cukru dodawanego do napojów.

Przepisy przewidują również alternatywne potrawy roślinne dla dzieci pozostających na diecie roślinnej w dniach, w których szkoła podaje mięso lub rybę.

Zmiany obejmą sklepiki, bufety oraz automaty. Rozporządzenie określa zamknięty katalog grup produktów, które mogą być sprzedawane uczniom. Znajdą się w nim m.in. warzywa, owoce, orzechy i nasiona bez dodatku cukru i soli, kanapki, sałatki, produkty mleczne, ich roślinne odpowiedniki, produkty zbożowe, woda, soki i przeciery bez dodatku cukru oraz gorzka czekolada o wysokiej zawartości kakao.

Nowe zawody w szkołach branżowych i technikach

Zmiany od 1 września nie kończą się na szkołach podstawowych. Ministerstwo Edukacji Narodowej wprowadziło 11 nowych zawodów w szkolnictwie branżowym.

Wśród nich znalazły się: monter optoelektroniki, technik optoelektroniki, technik optyki okularowej, agroogrodnik, asystent florystyczny, asystent ogrodniczy, ogrodnik terenów zieleni, technik aranżacji florystycznych, technik agroogrodnictwa, technik architektury krajobrazu i arborystyki oraz technik cyberbezpieczeństwa.

Nowe podstawy kształcenia zawodowego zaczną obowiązywać 1 września 2026 r. w klasach pierwszych, a w przypadku zawodów nauczanych w szkołach policealnych – od pierwszego semestru.

Matura 2027 z nowymi możliwościami

Część zmian będzie widoczna dopiero wiosną. W 2027 r. uczniowie otrzymają m.in. możliwość zdawania egzaminu maturalnego z biznesu i zarządzania na poziomie rozszerzonym. Przedmiot ten funkcjonuje w szkołach ponadpodstawowych od 2023 r., kiedy zastąpił podstawy przedsiębiorczości.

Zmiany przewidziane od roku szkolnego 2026/2027 dotyczą również możliwości przystępowania do pisemnego egzaminu z języka łacińskiego jako języka obcego. Oznacza to dalsze poszerzanie katalogu możliwości egzaminacyjnych, niezależne od właściwej reformy podstawy programowej szkół ponadpodstawowych, która ma rozpocząć się dopiero od 1 września 2027 r.

Państwowy eDziennik jeszcze nie jest przesądzony

Oddzielnym projektem jest państwowy eDziennik, który ma stanowić bezpłatną alternatywę dla komercyjnych systemów używanych obecnie przez szkoły. Ustawa umożliwiająca uruchomienie systemu została uchwalona przez Sejm 31 lipca 2026 r., a Senat 6 sierpnia przyjął ją bez poprawek.

MEN zakłada rozpoczęcie projektu od pilotażu. Docelowo system ma wspierać prowadzenie dokumentacji przebiegu nauczania oraz działalności wychowawczej i opiekuńczej i być zintegrowany z Systemem Informacji Oświatowej. Nie należy jednak traktować państwowego eDziennika jako rozwiązania, które od 1 września zastąpi systemy używane obecnie przez wszystkie szkoły.

Rzecznik praw uczniowskich po prezydenckim wecie

Nie wejdzie natomiast w życie pierwotnie planowany ustawowy system rzeczników praw uczniowskich. Prezydent Karol Nawrocki 2 lipca 2026 r. zawetował ustawę o prawach i obowiązkach ucznia. Przewidywała ona m.in. utworzenie Krajowego Rzecznika Praw Uczniowskich oraz rzeczników działających na kolejnych szczeblach systemu oświaty.

Prezydent uzasadniał decyzję m.in. obawami przed rozbudową biurokracji. Oznacza to, że jeden z wcześniej przedstawianych elementów zmian oświatowych nie zacznie obowiązywać 1 września w formie zapisanej w zawetowanej ustawie. MEN może poszukiwać rozwiązań organizacyjnych w ramach kompetencji ministra, nie będzie to jednak system rzeczników ustanowiony zawetowanymi przepisami.

Źródła:

• Radio ZET, materiał Doroty Kalinowskiej-Bartosewicz z 28 sierpnia 2026 r., rozmowa z rzeczniczką MEN Eweliną Gorczycą.
• Ministerstwo Edukacji Narodowej, informacje o nowych podstawach programowych wychowania przedszkolnego i szkoły podstawowej oraz ramowych planach nauczania.
• Ministerstwo Edukacji Narodowej, informacje dotyczące Reformy26 „Kompas Jutra”.
• Ministerstwo Edukacji Narodowej, informacje dotyczące obowiązkowej edukacji zdrowotnej od roku szkolnego 2026/2027.
• Sejm RP i Senat RP, przebieg prac nad ustawą dotyczącą korzystania z telefonów komórkowych w szkołach; ustawa podpisana przez prezydenta 30 lipca 2026 r., Dz.U. poz. 1036.
• Ministerstwo Zdrowia, rozporządzenie dotyczące żywienia dzieci i młodzieży w szkołach i przedszkolach od 1 września 2026 r.
• Ministerstwo Edukacji Narodowej, program „Pracownie Kompas Jutra” – 200 mln zł z budżetu państwa w latach 2026–2029.
• Ministerstwo Edukacji Narodowej, rozporządzenia dotyczące 11 nowych zawodów szkolnictwa branżowego.
• Senat RP, ustawa umożliwiająca wdrożenie państwowego eDziennika.
• Polska Agencja Prasowa, informacja o wecie prezydenta Karola Nawrockiego wobec ustawy o prawach i obowiązkach ucznia.