Matura 2024. Jesteś przygotowany na egzamin z języka polskiego? Sprawdź z naszą checklistą

- Podczas egzaminu maturalnego obowiązuje zwykle podstawa programowa z języka polskiego. Jednakże w roku 2024 matura będzie oparta o wymagania egzaminacyjne z Informatora CKE. Ogólnie mówiąc, podstawa została trochę skrócona – mówi Aneta Antosiak, która specjalnie dla tegorocznych maturzystów przygotowała specjalną checklistę z zagadnieniami z języka polskiego.

Język polski na maturze 2024, czyli jak powstała nasza checklista

- Każde zadanie maturalne musi wynikać z wymagań. Plik z wymaganiami na stronie CKE ma kilkadziesiąt stron. Wiele punktów określa ważne umiejętności, ale takie, które uznaliśmy za ogólne, dlatego nie znalazły się na checkliście. Np. (uczeń) zgadza się z cudzymi poglądami lub polemizuje z nimi, rzeczowo uzasadniając własne zdanie; stosuje zasady etykiety językowej w wypowiedziach ustnych i pisemnych odpowiednie do sytuacji. - mówi polonistka i autorka checklisty Aneta Antosiak.

Do checklisty zostały wybrane dwa rodzaje elementów:

1. określające dość konkretną wiedzę i sposób jej wykorzystania. Np. uczeń rozpoznaje i określa funkcje tekstu (informatywną, poetycką, ekspresywną, impresywną – w tym perswazyjną, oznacza to konieczność znajomości tych funkcji, żeby móc je poprawnie rozpoznać),

2. takie fragmenty, w których pojawiają się pojęcia, które mogą zostać przywołane na maturze (tak podczas ostatnich matur próbnych i majowych pojawiły się pojęcia peryfrazy i nowomowy – są one wymienione w podstawie).

Checklista ma pomóc w szybkim powtórzeniu najważniejszych kwestii przed maturą. 

Zobacz także

Matura 2024. Co będzie na egzaminie z historii? „Na pewno pojawią się zadania z mapą” [WYWIAD]

Maturalna checklista z języka polskiego na poziomie podstawowym

• Znam:

1. podział na epoki (starożytność, średniowiecze...), odczytuję utwory obowiązkowe w kontekście epoki, a także wykorzystuję w interpretacji utworów literackich potrzebne konteksty, szczególnie kontekst historycznoliteracki, historyczny, polityczny, kulturowy, filozoficzny, biograficzny, mitologiczny, biblijny, egzystencjalny;

2. główne prądy filozoficzne oraz określam ich wpływ na kulturę epoki;

3. konwencje literackie (fantastyczną, symboliczną, mimetyczną, realistyczną, naturalistyczną, groteskową);

4. gatunki (SP + epos, oda, tragedia antyczna, psalm, kronika, satyra, sielanka, ballada, dramat romantyczny, powieść poetycka, a także odmiany powieści i dramatu);

5. środki wyrazu artystycznego (SP + oksymoron, peryfraza, hiperbola, frazeologizmy, antyteza, paralelizm, wyliczenie, elipsa, przerzutnia);

6. treści alegoryczne i symboliczne;

7. pojęcia: ironia, autoironia, komizm, tragizm, humor, patos, groteska, motyw literacki, topos (tym motywy i toposy biblijne i antyczne), katharsis, biblizmy, mitologizmy, sentencje, przysłowia i aforyzmy, homonimie, elipsy, paradoksy, nowomowa;

8. teksty publicystyczne (artykuł, felieton, reportaż), retoryczne (przemówienie), popularnonaukowe i naukowe (rozprawa);

9. style funkcjonalne polszczyzny, rozróżniam pojęcie stylu i stylizacji, rozpoznaję rodzaje stylizacji (archaizacja, dialektyzacja, kolokwializacja, stylizacja środowiskowa, biblijna, mitologiczna);

10. funkcje tekstu (informatywna, poetycka, ekspresywna, impresywna – w tym perswazyjna);

11. środki retoryczne (np. pytania retoryczne, wyliczenia, wykrzyknienia, paralelizmy, powtórzenia, apostrofy, przerzutnie, inwersje);

12. typy argumentów, w tym argumenty pozamerytoryczne (np. odwołujące się do litości, niewiedzy, groźby, autorytetu, argumenty ad personam); rozpoznaję elementy erystyki w dyskusji oraz ocenia je pod względem etycznym;

13. rozpoznaję słownictwo o charakterze wartościującym; odróżnia słownictwo neutralne od słownictwa o zabarwieniu emocjonalnym, oficjalne od potocznego;

14. odróżniam zamierzoną innowację językową od błędu językowego;

15. stosuję zasady ortografii i interpunkcji, w tym szczególnie: pisowni wielką i małą literą, pisowni łącznej i rozłącznej partykuły nie oraz partykuły -bym, -byś, -by z różnymi częściami mowy; pisowni zakończeń -ji, -ii, -i; zapisu przedrostków roz-, bez-, wes-, wz-, ws-; pisowni przyimków złożonych; pisowni nosówek (ą, ę) oraz połączeń om, on, em, en; pisowni skrótów i skrótowców;

16. tworzę wypowiedzi w następujących formach gatunkowych: wypowiedź o charakterze argumentacyjnym, szkic interpretacyjny, szkic krytyczny, definicja, hasło encyklopedyczne, notatka syntetyzująca;

17. odróżniam streszczenie od parafrazy; tworzę plan kompozycyjny i dekompozycyjny tekstów o charakterze argumentacyjnym;

19. posługuję się słownikami ogólnymi języka polskiego oraz słownikami specjalistycznymi (np. etymologicznymi, frazeologicznymi, skrótów, gwarowymi).

Zobacz także

Matura 2024. Lektury, terminarz, ciekawostki

• Przeczytałem lektury obowiązkowe:

1. Biblia, fragmenty Księgi Rodzaju, 
2. Biblia, fragmenty Księgi Hioba, 
3. Biblia, fragmenty Księgi Koheleta, 
4. Biblia, fragmenty Pieśni nad Pieśniami, 
5. Biblia, fragmenty Księgi Psalmów, 
6. Biblia, fragmenty Apokalipsy św. Jana
7. Jan Parandowski, Mitologia, część I Grecja
8. Homer, Iliada (fragmenty)
9. Sofokles, Antygona
10. Lament świętokrzyski (fragmenty)
11. Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
12. Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
13. Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
14. Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
15. Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
16. Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
17. Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
18. Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
19. Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
20. William Szekspir, Makbet
21. Molier, Skąpiec
22. Ignacy Krasicki, wybrane bajki 
23. Adam Mickiewicz, Dziady cz. II 
24. Adam Mickiewicz, Pan Tadeusz 
25. Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod, 
26. Adam Mickiewicz, Dziady cz. III
27. Juliusz Słowacki, Balladyna
28. Juliusz Słowacki, Kordian
29. Bolesław Prus, Lalka
30. Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
31. Henryk Sienkiewicz, Potop
32. Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
33. Stanisław Wyspiański, Wesele
34. Stefan Żeromski, Przedwiośnie
35. Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu, 
36. Tadeusz Borowski, Ludzie, którzy szli
37. Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat
38. Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
39. Albert Camus, Dżuma
40. George Orwell, Rok 1984
41. Sławomir Mrożek, Tango
42. Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie), 
43. Marek Nowakowski, Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii)
44. Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
45. Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
46. Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)

Uwaga: Lista lektur obowiązkowych w podstawie jest trochę dłuższa, a znajdujące się na niej utwory też możesz przywołać, realizując wymóg odwołania do lektury obowiązkowej (np. William Szekspir, „Romeo i Julia”). Ich nieobecność na powyższej liście powoduje jednak, że nie można podczas matury pisemnej zapytać o ich treść (można podczas ustnej, ale tylko wtedy, jeżeli maturzysta sam odwoła się do tych lektur). 

• Rozumiem następujące utwory poetyckie :

1) Horacy – wybrane utwory;

2) Bogurodzica;

3) Jan Kochanowski, wybrane pieśni, w tym: Pieśń IX ks. I, Pieśń V ks. II; Tren IX, Tren X, Tren XI, Tren XIX;

4) wybrane wiersze następujących poetów: Daniel Naborowski, Jan Andrzej Morsztyn, Mikołaj Sęp-Szarzyński;

5) Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny, wybrane satyry;

6) Franciszek Karpiński, wybór sielanek i liryki religijnej;

7) Adam Mickiewicz, Oda do młodości; wybrane ballady, w tym Romantyczność; wybrane sonety z cyklu Sonety krymskie oraz inne wiersze;

8) Juliusz Słowacki, wybrane wiersze, w tym Grób Agamemnona (fragmenty), Testament mój;

9) wybrane wiersze następujących poetów: Cyprian Kamil Norwid, Adam Asnyk, Jan Kasprowicz, Kazimierz Przerwa-Tetmajer, Leopold Staff, Bolesław Leśmian, Julian Tuwim, Jan Lechoń, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Julian Przyboś, Krzysztof Kamil Baczyński, Stanisław Baliński, wybrane wiersze z okresu emigracyjnego, Kazimierz Wierzyński, wybrane wiersze z okresu emigracyjnego, Czesław Miłosz, w tym wybrane wiersze z tomu Ocalenie oraz Traktat moralny (fragmenty), Tadeusz Różewicz, Jarosław Marek Rymkiewicz, Wisława Szymborska, Zbigniew Herbert, w tym wybrane wiersze z tomów Pan Cogito oraz Raport z oblężonego Miasta, Stanisław Barańczak, Wojciech Wencel;

10) wybrane utwory okresu stanu wojennego powojenna piosenka literacka – wybrane utwory Jacka Kaczmarskiego oraz Agnieszki Osieckiej.

Uwaga: Utwory poetyckie są obowiązkowe, ale na egzaminie maturalnym nie będzie sprawdzana znajomość treści wierszy.

Zobacz także

Matura 2024. Dr Marcin Smolik: W tym roku zawężone wymagania obowiązują po raz ostatni [WYWIAD]

Zapisz na później

Matura 2024 z polskiego - porady ekspertów CKE

Osoby chętne, żeby zapoznać się z dodatkowymi materiałami do nauki, mogą zajrzeć na stronę Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, która regularnie publikuje dodatkowe materiały. Do powtórki materiału z języka polskiego na stronie cke.gov.pl maturzyści znajdą m.in. materiały dotyczące argumentacji w wypracowaniu maturalnym, zasad tworzenia notatki syntetyzującej, kompozycji i spójności wypowiedzi w wypracowaniu maturalnym, zakresu i poprawności stosowania środków językowych. Dodatkowo udostępniony został także ciekawy materiał z przykładami wybranych błędów logiczno-językowych, które często pojawiają się w wypracowaniach maturzystów.

Wszystkim tegorocznym maturzystom polecamy zestaw testów i arkuszy egzaminacyjnych – MATURA 2024. Publikacje dostępne są na: sklep.infor.pl/matura2024