Rada Ministrów przyjęła we wtorek projekt nowelizacji przepisów, który ma na celu systemowe ograniczenie opieszałości organów administracji. Kluczowym narzędziem zmian jest rozszerzenie instytucji milczącego załatwienia sprawy. Choć biznes liczy na skrócenie terminów, organizacje społeczne wskazują na ryzyka prawne i środowiskowe.
Dokument (numer z wykazu prac legislacyjnych: UDER95) przygotowany przez Rządowe Centrum Legislacji (RCL) przy współpracy z „Inicjatywą SprawdzaMY” zakłada zmianę paradygmatu w Kodeksie postępowania administracyjnego. Milczenie organu po upływie ustawowego terminu ma przestać być wyjątkiem, a stać się realną alternatywą dla tradycyjnej decyzji.
Reforma KPA. Nowy katalog spraw „milczących”
Obecnie milczące załatwienie sprawy jest możliwe jedynie wtedy, gdy przepis szczególny wyraźnie na to pozwala. Nowelizacja znacząco rozszerza tę listę. Nowy mechanizm ma objąć m.in.:
• postępowania w sprawach umorzenia zaległości podatkowych oraz niektórych ulg w podatku rolnym,
• wydawanie zezwoleń na organizację masowych imprez artystyczno-rozrywkowych,
• procedury dotyczące rekultywacji gruntów oraz wybrane zezwolenia odpadowe,
• wpisy do niektórych rejestrów działalności regulowanej.
Zgodnie z Oceną Skutków Regulacji (OSR), zmiana ma zwiększyć przewidywalność procesów inwestycyjnych. Przedsiębiorcy nie będą musieli czekać na fizyczne doręczenie dokumentu, by móc legalnie rozpocząć planowane działania, o ile wniosek spełnia wymogi merytoryczne.
Milczące załatwienie sprawy. Gwarancje dla wnioskodawców i elektronizacja
Ważnym elementem reformy jest ujednolicenie sposobu potwierdzania praw nabytych w drodze milczenia organu. Urzędy zostaną zobligowane do wydawania – z urzędu lub na wniosek – poświadczeń o milczącym załatwieniu sprawy. Ma to wyeliminować dotychczasowe problemy z uznawaniem takich rozstrzygnięć przez inne instytucje, np. banki udzielające kredytów na inwestycje. Projekt kładzie również nacisk na pełną elektronizację tych zaświadczeń.
Rząd podkreśla, że deregulacja nie oznacza rezygnacji z kontroli. Organy nadal będą zobowiązane do weryfikacji formalnej wniosków, a w przypadku stwierdzenia przeszkód prawnych – do wydania decyzji odmownej przed upływem terminu. Do rozstrzygnięć zapadłych „milcząco” stosowane będą także standardowe tryby nadzwyczajne, jak stwierdzenie nieważności czy wznowienie postępowania.
Kontrowersje wokół ochrony środowiska
Mimo pozytywnego odbioru projektu przez środowiska biznesowe, nowelizacja budzi sprzeciw części strony społecznej. Koalicja 96 organizacji pozarządowych, w tym WWF Polska i ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, skierowała wcześniej do rządu zastrzeżenia dotyczące bezpieczeństwa prawnego.
Głównym punktem sporu jest stosowanie milczącej zgody w sprawach skomplikowanych merytorycznie. Eksperci podnoszą, że w obszarach wymagających oceny oddziaływania na środowisko automatyzm może naruszać Konwencję z Aarhus, która zapewnia obywatelom udział w podejmowaniu decyzji. Padają również argumenty, że problemem administracji nie są same procedury, lecz niedofinansowanie i braki kadrowe w urzędach. Zdaniem krytyków, nowa regulacja może skłaniać urzędników do wydawania decyzji odmownych „na wszelki wypadek”, by uniknąć upływu terminu, co docelowo zwiększy liczbę sporów przed sądami administracyjnymi.
Kiedy milczące załatwienie sprawy wejdzie w życie
Projekt zakłada sześciomiesięczne vacatio legis. Nowe przepisy mają wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po półroczu od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Rządowy harmonogram przewiduje, że system zacznie w pełni funkcjonować od 1 stycznia 2027 r. Teraz projekt trafi pod obrady Sejmu.
Etap legislacyjny:
Projekt przyjęty przez Radę Ministrów.
Jakie sprawy obejmie nowy katalog milczącego załatwienia sprawy w reformie KPA?
Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego rozszerza listę m.in. na: umorzenie zaległości podatkowych i niektóre ulgi w podatku rolnym, zezwolenia na masowe imprezy artystyczno-rozrywkowe, rekultywację gruntów i wybrane zezwolenia odpadowe, wpisy do niektórych rejestrów działalności regulowanej.
Jakie gwarancje i elektronizację przewidziano dla poświadczeń o milczącym załatwieniu sprawy?
Urzędy będą wydawać poświadczenia o milczącym załatwieniu sprawy z urzędu lub na wniosek, z naciskiem na pełną elektronizację. Ma to wyeliminować problemy z uznawaniem takich rozstrzygnięć przez inne instytucje, np. banki.
Czy przy milczącym załatwieniu sprawy pozostają mechanizmy kontroli i tryby nadzwyczajne?
Organy nadal mają weryfikować formalnie wnioski i w razie przeszkód prawnych wydać decyzję odmowną przed upływem terminu. Do rozstrzygnięć „milczących” będą stosowane tryby nadzwyczajne, jak stwierdzenie nieważności i wznowienie postępowania.
Jakie zastrzeżenia wobec milczącej zgody zgłosiły organizacje społeczne, w tym WWF Polska i ClientEarth Prawnicy dla Ziemi?
Koalicja 96 organizacji pozarządowych, w tym WWF Polska i ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, wskazuje ryzyka w sprawach wymagających oceny oddziaływania na środowisko i możliwe naruszenie Konwencji z Aarhus. Wskazuje też niedofinansowanie urzędów i ryzyko „odmów na wszelki wypadek”, zwiększające spory.
Kiedy wejdą w życie nowe przepisy o milczącym załatwieniu sprawy i od kiedy system ma działać w pełni?
Przewidziano sześciomiesięczne vacatio legis, a wejście w życie pierwszego dnia miesiąca po półroczu od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Rządowy harmonogram zakłada pełne funkcjonowanie systemu od 1 stycznia 2027 r.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu